‘Voedseldiplomatie houdt ons relevant’

Bosman pleit voor een nieuwe vorm van voedseldiplomatie. Hij was vorige week te gast in de showkas van Plantum, de branchevereniging voor de veredelings- en vermeerderingssector. De kas is voor de gelegenheid opgebouwd op de Lange Voorhout in Den Haag en staat er om de sector onder de aandacht te brengen bij politiek en publiek.

De onderzoeker levert daar graag een bijdrage aan en wijst ook op de grote rol van voedsel in het algemeen en zaden in het bijzonder. Hij vindt dat Nederland zijn voedselkennis moet gebruiken in de diplomatie. ‘De land- en tuinbouw is een van de weinige sectoren waar Nederland zo goed in is dat het andere landen iets te bieden heeft. Zeker als het om veredeling gaat.’

Handelstarieven

Dat dit juist nu relevant is, schetst Bosman aan de hand van een aantal ontwikkelingen. Landen als de Verenigde Staten en China voeren een machtsspel en gebruiken handelstarieven om anderen hun wil op te leggen. Vrijhandel zoals we die kenden na de Tweede Wereldoorlog is volgens hem op zijn retour.

Organisaties waar verschillende landen overleg voeren, zoals de Verenigde Naties, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) of de NAVO verliezen aan kracht. Technologische ontwikkelingen zorgen voor nieuwe oplossingen, maar ook voor nieuwe afhankelijkheden. Deze factoren, aangevuld met klimaatverandering, zetten de voedselzekerheid in bepaalde regio’s onder druk.

De Nederlandse sector kan een oplossing bieden aan die regio’s. Maar hoe gaat dat het beste? Bosman denkt dat Nederland en Europa niet moeten meegaan in het machtsspel van de grote landen. Daarvoor zijn ze simpelweg te klein. ‘Ook het streven naar complete soevereiniteit is een heilloze weg, want we leven nog in een wereldeconomie waarin Nederland zelf ook handel drijft.’

‘We moeten niet streven naar strategische autonomie, maar naar strategische relevantie’, vervolgt de onderzoeker. Dat kan door de troefkaart ‘voedsel en voedseltechnologie’ te trekken. Als voorbeeld wijst hij naar de veredelingssector. ‘Zaden spelen een grote rol. Door klimaatverandering staat voedselproductie op veel plaatsen onder druk. Landen hebben behoefte aan een stabiele voedselvoorziening.’

Nederland en Europa kunnen zich volgens Bosman richten op landen uit opkomende economieën in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. ‘Dit zijn landen die met deze problemen kampen. We kunnen ze een alternatief bieden voor de huidige machtsblokken. In een wereld waarin grootmachten elkaar beconcurreren, zijn landen die voorspelbaar leveren, samenwerken op basis van gelijkwaardigheid en investeren in duurzame transities van grote waarde. Juist daar ligt een rol voor Nederlandse voedseldiplomatie.’

Andere benadering

Dit vraagt een andere benadering van Nederland en Europa, denkt Bosman. ‘Als we vaststellen dat onze relatieve macht afneemt, kunnen we niet op dezelfde wijze doorgaan en bepalen hoe anderen het moeten doen. We zitten ook niet meer in die positie. Afrikaanse landen zien ook dat wij het stikstofprobleem niet opgelost krijgen. Dus waarom zouden ze op dat gebied iets van ons aannemen? We moeten eerst onze interne problemen oplossen en concrete resultaten laten zien.’

De spreekwoordelijke koopman en dominee van weleer hoeven van Bosman niet op handelsmissie. ‘We moeten minder koopman of dominee zijn en iets meer generaal worden en nadenken over welke partnerschappen we willen aangaan. Als Afrikaanse landen assertiever worden, waarom zouden wij dat dan ook niet doen?’

Sturing nodig

Dit soort partnerschappen sluiten vraagt leiderschap en dat is niet eenvoudig in onze maatschappij, waarin overheid en bedrijfsleven onafhankelijk opereren. ‘China stuurt dat van bovenaf aan. Dat hoeven we niet te kopiëren, maar we missen op dit moment een sturingselement. Waar ligt de coördinatie? Hoe krijgen we iedereen mee?’

Bosman benadrukt de noodzaak tot verandering. ‘We hebben jarenlang een luxepositie gehad wat betreft welvaart. Als we dat hetzelfde willen houden, moeten we veranderen. Ik ben niet alleen maar negatief, er is veel in beweging, ook in Den Haag.’