Landbouw, industrie en retail waarschuwen voor wankele voedselketen

De oproep is afkomstig van Europese organisaties als Copa-Cogeca en CEJA (agrariërs), FoodDrinkEurope (voedingsindustrie), CELCAA (handelaren) en EuroCommerce (retail en groothandel). Zij vragen de Europese Commissie snel in te grijpen om de voedselvoorziening betaalbaar, betrouwbaar en weerbaar te houden.

Volgens de organisaties raken de gevolgen van de geopolitieke onrust inmiddels de hele keten, van boer tot supermarkt. De gestegen en fluctuerende kosten voor energie en meststoffen zetten productieplanningen en inkomsten onder druk. Als hier niets aan wordt gedaan, waarschuwen zij, dreigen hogere voedselprijzen in de winkel.

Kritieke sector

De landbouworganisaties willen dat de EU de voedselketen behandelt als een kritieke sector, vergelijkbaar met energie of zorg in crisistijd. Dat betekent onder meer: voorrang bij toegang tot energie, betaalbare aanvoer van meststoffen en gerichte steun voor boeren, coöperaties en energie-intensieve bedrijven. Die steun moet tijdelijk zijn, eerlijk worden verdeeld en op Europees niveau worden afgestemd, zodat de interne markt niet wordt verstoord.

De Europese Commissie al werkt aan maatregelen. EU-landbouwcommissaris Christophe Hansen komt op 16 mei met een actieplan voor meststoffen, dat de sector door de huidige crisis heen moet helpen. Maar tornen aan de klimaatdoelen die bij kunstmest meespelen, wil hij niet.

In het actieplan wil de commissie meststoffenproducenten meer tijd geven om te verduurzamen. Zo mogen ze waarschijnlijk langer gebruikmaken van gratis CO2-rechten. Ook wordt de zogeheten koolstofgrensheffing (CBAM) voor importmeststoffen niet afgeschaft, maar wel afgezwakt.

Ontwrichting voorkomen

Met deze tijdelijke versoepelingen wil Brussel voorkomen dat goedkope import de EU-markt ontwricht, terwijl fabrieken nog midden in de vergroening zitten. Deze voorstellen liggen politiek gevoelig en zullen in de komende weken moeten worden uitonderhandeld tussen de Europese departementen van landbouw, milieu en financiën.

Voor boeren bevat het plan eveneens steunmaatregelen. Vanaf 2027 wil de commissie een deel van de klimaatheffingen gebruiken om boeren te ondersteunen die overstappen op schonere meststoffen of investeren in efficiënter mineralengebruik.

Verder komen er regels om meststofprijzen transparanter te maken, zodat boeren beter kunnen vergelijken en zich kunnen indekken tegen plotselinge prijsstijgingen. Daarnaast kijkt Brussel naar gezamenlijke inkoop, strategische voorraden en de mogelijkheid om meststoffen in crisistijd als essentieel product aan te merken.

Lees ook: Oorlog raakt voedingsindustrie

‘Wat ik koste wat het kost wil vermijden, is dat boeren in de volgende oogstcyclus stoppen met produceren. We hebben meer strategische autonomie nodig. We hebben meer veerkracht en een sterkere Europese kunstmestbasis nodig’, schreef Hansen donderdag op X.

De landbouw- en voedselorganisaties zien deze plannen als een stap in de goede richting, maar benadrukken dat snelheid nu cruciaal is. ‘Zonder snelle en gecoördineerde actie loopt Europa het risico op een nieuwe voedsel- en inflatiecrisis’, schrijven ze in hun oproep.