Rapport AIV legt zwakke plekken Nederlands voedselbeleid bloot

Dat zijn enkele conclusies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) aan het kabinet. De AIV is het adviescollege voor de regering en het parlement op het gebied van buitenlands beleid en staat onder leiding van oud-minister Bert Koenders.

De adviesraad is kritisch en heeft een briefadvies opgesteld die maandag is aangeboden aan het ministerie van Buitenlandse Zaken en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

De recente blokkade van de Straat van Hormuz, cruciaal voor de internationale handel in energie en kunstmest, onderstreept volgens de AIV hoe kwetsbaar de mondiale voedselvoorziening is. Tot wel 45 miljoen extra mensen kunnen hierdoor in acute honger belanden.

De combinatie van klimaatverandering, handelsconflicten en geopolitieke spanningen vergroot deze kwetsbaarheid. De gevolgen raken ook Nederland, stelt het adviesorgaan.

Kwetsbaar

Nederland beschikt over veel kennis, hoogwaardige technologie en een internationaal netwerk op het vlak van landbouw en voedsel. Het speelt daarmee een belangrijke rol in de wereldwijde voedselketen. Tegelijkertijd vindt de AIV ons land kwetsbaar.

Hoewel Nederland een sterke positie heeft in mondiale voedselketens, zijn gerichte investeringen in internationale samenwerking nodig om deze positie effectief te benutten. Alleen zo kan Nederland bijdragen aan stabiele en weerbare voedselsystemen wereldwijd.

De meest fundamentele tekortkoming is het ontbreken van een overkoepelende voedselstrategie. De recentste landbouwvisie dateert uit 2018 en richt zich primair op de verduurzaming van de Nederlandse landbouwproductie. De internationale vraagstukken rond voedselzekerheid, voeding en mondiale voedselsystemen krijgen veel minder aandacht.

Het beleid is versnipperd over landbouw, handel, ontwikkelingssamenwerking, klimaat en geopolitiek, zonder samenhang. Hierdoor ontbreekt richting bij het maken van keuzes en blijft de eigen kwetsbaarheid onderbelicht, stelt de AIV. Het kabinet reageert vooral op incidenten.

Nederland moet een voedselstrategie ontwikkelen waarin de eigen kennis doelgericht wordt ingezet, zo vindt de AIV. De strategie zou de weerbaarheid, gezondheid en duurzaamheid moeten versterken. De Tweede Kamer vroeg het kabinet eerder dit jaar ook al om zo’n voedselstrategie.

Afhankelijkheid

Een andere tekortkoming is dat Nederland en de EU sterk afhankelijk zijn van geïmporteerd veevoer, kunstmest en energie, vaak uit onrustige regio’s zoals Rusland. Daardoor blijft de weerbaarheid van het voedselsysteem tegen geopolitieke schokken en marktverstoringen gering.

Effectieve inzet op voedselzekerheid vraagt om langdurige samenwerking met partnerlanden. De adviesraad noemt dat belangrijker dan ooit in een wereld waarin geopolitieke spanningen toenemen.

Nederland kan het voortouw nemen, bijvoorbeeld door samen te werken met landen als Brazilië, Zuid-Afrika, Canada, Marokko en Thailand. Deze hebben ook een sterke positie in de voedselproductie, voedselexport of kunstmestproductie.

Dergelijke samenwerkingsverbanden kunnen volgens de AIV bijdragen aan duurzame voedselsystemen. Daarnaast zouden ze een snellere aanpak van honger in conflictsituaties mogelijk maken, zoals bij de verstoringen rond de Straat van Hormuz.