'Invoer buitenlands voedsel maakt Nederland juist minder kwetsbaar'

BBB-Kamerlid Caroline van der Plas stelde de vragen naar aanleiding van het bericht dat door extreme regenval in Marokko en Spanje de aanvoer van groente en fruit naar Nederland afneemt. Zij vindt dat deze situatie zichtbaar maakt hoe afhankelijk Nederland voor een deel van zijn voedselvoorziening is van productie in het buitenland. Van der Plas wil onder meer weten hoe Erkens de risico's voor de Nederlandse voedselzekerheid beoordeelt.

De staatssecretaris erkent in de uitgebreide beantwoording van de vragen dat de Nederlandse voedselvoorziening voor een deel is gebaseerd op invoer van voedsel uit het buitenland. 'Dit draagt bij aan een grote zekerheid van een divers, voedzaam en betaalbaar voedselaanbod in Nederland en daarmee aan een grote mate van voedselzekerheid', schrijft hij in zijn reactie.' Eventuele leveringsonderbrekingen uit binnen- of buitenland kunnen in de regel worden opgevangen door productsubstitutie of diversificatie van importstromen om kwetsbaarheden te laten afnemen.'

Europese markt

'De Europese interne markt is daarbij van groot belang voor zowel de beschikbaarheid van voedsel uit andere EU-lidstaten als de afzet van Nederlandse producten, en draagt daarmee bij aan de robuustheid van het Europees voedselsysteem. Hetzelfde geldt voor invoer uit en afzet in derde landen', vervolgt Erkens.

Als Nederland de voedselvoorziening voornamelijk zou baseren op binnenlandse productie, zou het aanbod volgens de staatssecretaris niet alleen minder divers zijn, maar ook duurder uitvallen, omdat sommige producten hier niet, beperkt of alleen tegen hogere kosten dan elders kunnen worden geproduceerd. 'Bovendien zou de voedselzekerheid kunnen afnemen, doordat ook in Nederland buitengewone weersomstandigheden kunnen leiden tot tegenvallende of mislukte oogsten.'

Erkens stelt dat de gevolgen voor de Nederlandse voedselzekerheid van buitengewone weersomstandigheden in specifieke productielanden, zoals Spanje of Marokko, doorgaans beperkt blijven, doordat er alternatieven beschikbaar zijn, zoals Nederlandse seizoensproducten, verwerkte voedselproducten en import uit andere landen.

Weerbare voedselvoorziening

De staatssecretaris vindt het wel van belang om de Nederlandse voedselvoorziening voor de lange termijn weerbaar te maken tegen uiteenlopende risico's, waaronder klimaat- en geopolitieke risico's. 'Dit ziet niet alleen op voedselproductie zelf, maar ook op de beschikbaarheid van essentiële grondstoffen en productiemiddelen voor de landbouw, zoals kunstmest, energie, veevoergrondstoffen en (onderdelen van) landbouwmachines. Mijn departement zet zich daarom in voor de waarborging van de beschikbaarheid van deze cruciale voedsel- en productiemiddelen.'

Erkens ziet weinig in binnenlandse productie van producten die nu worden geïmporteerd. Dat zou volgens hem betekenen dat een deel van de huidige landbouwactiviteiten vervangen zou moeten worden door de productie van voedsel dat nu in Nederland in onvoldoende mate wordt geproduceerd. 'Gezien de Europese interne markt acht ik dat niet noodzakelijk en kan dit bovendien leiden tot een minder optimale uitkomst wat betreft een voldoende, divers en betaalbaar voedselaanbod', schrijft hij.

'Voor de voedselzekerheid in Nederland is het daarom niet vereist dat de omvang of samenstelling van de land- en tuinbouw per se ongewijzigd blijft', vervolgt de staatssecretaris. 'Daarbij geldt ook dat beslissingen over wat en hoeveel er wordt geproduceerd, primair bij de agrarisch ondernemers liggen, binnen de kaders van een verantwoorde omgang met natuur, milieu en leefomgeving.'

Voedselzekerheid

Erkens noemt voedselzekerheid een primair beleidsdoel van de overheid. 'Daarom is het van belang om voldoende productie van belangrijke voedselproducten in Nederland te handhaven op een duurzame wijze. Daarnaast is het van belang om maatregelen te nemen om de invoer van voedselproducten van elders te waarborgen. Het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en open en diverse handelsstromen vormen daarvoor de basis.'

De staatssecretaris waagt zich niet aan een uitspraak over de gewenste schaalgrootte van de Nederlandse land- en tuinbouw. 'De kracht en kwetsbaarheid van land- en tuinbouwbedrijven en deelsectoren worden niet alleen bepaald door schaalgrootte en productievolume. Hoewel schaal en volume kunnen bijdragen aan efficiëntie en concurrentiekracht, brengen ze onder bepaalde omstandigheden ook risico's met zich mee, zoals zichtbaar werd tijdens de vraaguitval in de coronapandemie en bij extreme weersomstandigheden.'

Erkens vindt het van belang dat, naast het nastreven van schaalvergroting en doelmatigheid, ook wordt ingezet op diversificatie van zowel productie als handelsstromen en op het versterken van de weerbaarheid van de landbouwsector en de gehele voedselvoorzieningsketen. Handelsverdragen kunnen hierin een aanvullende rol spelen, vindt hij.