'Lege schappen zijn een waarschuwing'

Ondanks de sneeuw ging ik naar de supermarkt. Een mens moet immers eten. Ik trof in de winkel veel lege schappen. Niet wat betreft de luxeproducten, maar de schappen van de verse producten als brood, groente, vlees en zuivel. Die waren behoorlijk uitgedund. Overmacht door de sneeuw, zei de vriendelijke medewerker, toen ik hem ernaar vroeg. Begrijpelijk, maar ook veelzeggend.

Dat antwoord was zo veelzeggend dat het mij zorgen baarde. Want ja, dat transport van voedsel komt uiteraard weer op gang. Echter, zolang er voedsel is. Want hoewel mensen weleens wat lacherig doen als wij het woord voedselzekerheid in de mond nemen, liet de recente sneeuwval toch wel zien hoe kwetsbaar voedselzekerheid is.

Ik hoef niemand uit te leggen dat Nederland beschikt over uitzonderlijk vruchtbare landbouwgronden, een gunstig klimaat en kennis van hoog niveau als het gaat om voedselproductie. Daar gaan generaties aan ervaring, ondernemerschap, kennis en innovatie aan vooraf. Toch wordt dit steeds als vanzelfsprekend aangenomen. Regelmatig wordt er geroepen dat we niet hoeven te produceren voor de export. Daarmee wordt het belang van landbouwkennis en de productie van voedsel onderschat.

Export gaat namelijk niet alleen over volume, maar draait juist om kennis, technologie en innovatie. Over zaden, teeltsystemen, machines en expertise. Landen met minder vruchtbare grond of een ander klimaat bouwen mede op de kennis die hier in ons land leeft en nog steeds volop in ontwikkeling is. Wie denkt dat je deze kennis behoudt zonder een sterke en actieve primaire sector vergist zich schromelijk.

Tegelijkertijd groeit onze afhankelijkheid van voedsel elders. Terwijl hier steeds meer boeren stoppen, halen we producten van verder weg. Met minder zicht op productiewijze, milieueffecten, dierenwelzijn of de arbeidsomstandigheden.

Kwetsbaarheid

De recente sneeuwval legde de kwetsbaarheid van voedselafhankelijkheid bloot. Voedselzekerheid is geen abstract begrip, maar vertaalt zich na een beetje sneeuw al in lege schappen, terwijl de boeren nu nog volop produceren. Dan kun je op je vingers natellen wat er gebeurt als steeds meer boeren stoppen en de productie van voedsel en bijbehorende kennis enorm wordt uitgedund. Wat weg is aan landbouw in ons land, breng je niet zo snel meer op gang.

Laten we onze boeren en tuinders erkennen en waarderen in plaats van ze met het badwater weg te gooien. Zij staan aan de basis van onze voedselvoorziening. Minder boeren en tuinders betekent minder innovatie, minder grip op onze eigen voedselproductie en minder veerkracht als zaken onder druk komen te staan door onder andere geopolitieke factoren.

De lege schappen tijdens de sneeuwweek lijken een incident. Ik zie het als een waarschuwing. De sneeuw is vrijwel gesmolten, de schappen zijn weer gevuld. Maar dan rest de vraag: hebben we het gezien? En durven we de waarde van onze boeren, onze grond en onze kennis echt te erkennen en daarnaar te handelen?