'Verminderen voedselverspilling moet bijdragen aan verdienmodel'

Grondstoffen worden schaarser, de wereldbevolking neemt toe en het klimaat werkt steeds meer belemmerend en kostenverhogend. Volgens Verburg is dit reden te meer om nog efficiënter met voedsel om te springen. De voormalig CDA-minister van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wil de ambitie van Nederland van 50 procent minder voedselverspilling in 2030 waarmaken.

Nederland moet weer in topvorm raken als het gaat om voedselkennis en vakmanschap

Gerda Verburg, voorzitter Samen Tegen Voedselverspilling

Hierbij ziet ze ook een rol en een kans voor de agrarische sector. Al moet het verminderen van voedselverspilling volgens Verburg wel bijdragen aan het verdienmodel van boeren en tuinders. In december presenteerde de stichting Samen Tegen Voedselverspilling een strategie voor de komende vijf jaar. 'We hebben boeren, tuinders en allerlei ketenpartijen betrokken, maar ook veel jonge mensen. Ik ben erg trots op het resultaat.'

Kunt u het strategisch plan toelichten: hoe worden boeren daarbij betrokken?

'Wij hebben een jonge ploeg oplossingsgerichte mensen die bedrijven begeleiden. Als een groep boeren of tuinders iets wil doen, gaan we met hen in gesprek. We bespreken wat het doel is, wat de voorwaarden zijn en wie we nodig hebben. Boeren en tuinders stellen duidelijke voorwaarden: ze willen geen extra bureaucratie, de verzamelde data moeten van hen blijven en de data mogen niet tegen hen worden gebruikt. Ook moet het zichtbaar bijdragen aan het verdienmodel.'

'Het proces start bij het zuiniger omgaan met grondstoffen; we starten aan het begin van de keten. Het verdienmodel voor agrariërs zit in lagere uitgaven aan grondstoffen of een hoger percentage verkoopbare gewassen. Het idee dat meer aanbod automatisch tot lagere prijzen leidt, gaat hier niet zomaar op.'

Op welk niveau staat Nederland op het gebied van voedselverspilling?

'Eind 2025 zaten we op 20 procent. Voordeel is dat we inmiddels mechanismen en samenwerkingsverbanden hebben ontwikkeld. Maar het laaghangend fruit is geplukt; nu moeten we er nog een flinke slinger aan geven.'

Hoe willen jullie de ambitie volbrengen?

'Onze prioriteit ligt in deze fase bij de primaire bedrijven. We hebben binnen de agri-, groente- en fruitsector ondernemers gevonden die ermee aan de slag willen. We willen daarbij ook een verdienmodel voor agrariërs maken. Als je minder verliest en minder verspilt, merk je dat ook in je portemonnee.'

'Het geopolitieke aspect speelt ook mee. In Europa praten we vaak over autonomie. Het zou prachtig zijn als we dit ook voor boeren en tuinders kunnen realiseren. We brengen kennis samen, koppelen mensen en als het economisch uit kan, dan gaat het balletje vanzelf rollen.'

En hoe staat de landbouwsector ervoor?

'Elke boer of tuinder doet wat binnen zijn of haar vermogen ligt om verlies te voorkomen. In de groente- en fruitsector zie ik steeds meer vierkantsverwaarding: alles wordt benut. Een nulmeting ontbreekt echter. We moeten ter plekke kijken wat de situatie is. In de retail wordt bijvoorbeeld sinds 2021 gemeten; zij weten dus heel gericht met oplossingen te komen, zoals slimme alerts op het gebied van houdbaarheidsdata.'

Waar is de meeste winst te behalen?

'In de hele keten is winst mogelijk; het proces staat nog in de kinderschoenen. We meten vermindering van verliezen en rekenen dit ook door naar een uitstootdoel. Het doel is 1 miljard kilo minder voedselverlies in 2030. Dit geeft een reductie van 3 megaton broeikasgasuitstoot ten opzichte van 2018.'

Zijn supermarkten te streng op het gebied van voedselkwaliteitseisen?

'Veel regels zijn niet door supermarkten zelf bedacht. Consumenten spelen hierbij ook een rol. Voorschriften die elkaar tegenwerken, moeten opnieuw worden bekeken. Veiligheidseisen mogen het verminderen van verspilling niet onnodig blokkeren.'

Wat wilt u de komende jaren bereiken?

'Dat we in Nederland ketenbreed gaan opereren en snel voortgang boeken. Wat wij leren, willen we ook uitdragen naar Europa en de rest van de wereld. Het is geen ontwikkelingshulp, maar ontwikkelingssamenwerking.'

Wie moet het voortouw nemen om dit doel daadwerkelijk te halen?

'We werken met een gemotiveerde groep agrarisch ondernemers, een boerencluster. Als dit een succes wordt, gaan we breder kijken. We zitten aan tafel met LTO Nederland, het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Dit moet het nieuwe normaal worden.'

Wat is uw verwachting voor de komende jaren?

'De urgentie om voedselverliezen tegen te gaan wordt groter door klimaatverandering en geopolitieke ontwikkelingen. Nederland moet weer in topvorm raken als het gaat om voedselkennis en vakmanschap. Wereldwijd zie je de strijd van geopolitieke grootmachten om schaarser wordende grondstoffen. Alles wat je dan circulair kunt maken, zodat stoffen opnieuw benut kunnen worden, is winst.'

Wat hebben boeren en tuinders concreet aan dit initiatief?

'Als een boer of tuinder voedselverlies terugdringt, betekent dit dat er een betere kwaliteitsopbrengst is. Daar ben je als ondernemer trots op. Net als op innovatie met satellieten of biologische gewasbescherming. De ambitie om voedselverlies tegen te gaan moet bijdragen aan vakmanschap en verdienvermogen.'

'Het voorkomen van voedselverlies en -verspilling moet een onlosmakelijk onderdeel zijn van ieder landbouw- en voedselakkoord. Dat hoort bij een toekomstbestendige sector.'