Door mestbeleid van Wiersma staan boeren nu met lege handen

Achtergrond Politiek Peter Smit 03 jan 2026 om 07:00uur

Met een BBB'er op het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zou er een frisse wind gaan waaien door het mest- en stikstofbeleid. De boerenpartij zou met originele plannen voor meer mestruimte gaan zorgen. Nu, achttien maanden na het aantreden van minister Femke Wiersma, is de derogatie verspeeld en staan boeren met lege handen. Een analyse.

Landbouwminister Femke Wiersma tijdens het begrotingsdebat.

Tijdens de formatieperiode van het kabinet-Schoof werd door BBB in de Tweede Kamer beloftevol gewezen naar de oplossingen voor het mest- en stikstofprobleem waarmee de nieuwe minister zou komen. De afbouw van de derogatie werd in Den Haag toen al beschouwd als een hoofdpijndossier, vanwege de dreigende mestcrisis. De Tweede Kamer riep op tot haast, de BBB vroeg om geduld.

De mestplannen waarmee de nieuwe landbouwminister in september 2024 kwam, waren zowel teleurstellend als opmerkelijk. Teleurstellend omdat het grotendeels een voortzetting was van de voorstellen van haar voorganger Piet Adema, inclusief het afromen van dier- en fosfaatrechten. Opmerkelijk omdat de opslag van mest in zakken en de verwerking ervan in potgrond werden genoemd als oplossingen voor het mestoverschot.

Duidelijk werd dat een daling van de mestproductie onder Wiersma geen prioriteit had. Haar beleid was gericht op het vergroten van de plaatsingsruimte en de mestexport. Het stokpaardje 'doelsturing' ging pas rond 2030 wat opleveren. Ondertussen speelde ook een belofte van het vorige kabinet mee. Om de derogatie niet al in 2023 te verliezen, beloofde Nederland dat de melkveehouderij grondgebonden zou worden. Dit werd vastgelegd in het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn.

Tijdvergende rapportages

Deze toezegging aan de Europese Commissie bleek voor Wiersma en haar partij een brug te ver. Er volgden nieuwe tijdvergende effectrapportages en gesprekken met sectorpartijen. Bovendien begon de minister te tornen aan het stikstofbeleid. Juridische bezwaren tegen een hogere rekenkundige stikstofgrens en door de staat verloren rechtszaken werden afgedaan met 'ik kijk er anders tegenaan'.

Hetzelfde antwoord klonk bij de kabinetsruzie over het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn. Ondanks de aanscherpingen die erin zaten, kregen de versoepelingen de meeste aandacht. Wiersma kreeg het er uiteindelijk niet door. En ook de hogere stikstofgrens bleek niet haalbaar.

• Luister ook deze aflevering van Haagse Oogst: Wiersma haalt bakzeil, steun aan BBB brokkelt af

Vlak voor de feestdagen schreef de minister in een Kamerbrief dat mest verwerken tot potgrond toch geen optie is: 'het bevat niet de goede gehaltes aan mineralen en voldoet niet aan hygiënenormen'. Veel verder dan dat de mestexport kansen biedt, komt de bewindsvrouw ook nog niet. Wellicht dat het toestaan van renure nog goed kan uitpakken.

Kansloos verzoek

Ondertussen keek Brussel mee naar het Nederlandse geschutter. Een definitieve aanvraag voor een nieuwe derogatie volgde pas in juli 2025, na een aangenomen motie die daarom vroeg. Het verzoek leek bij voorbaat al kansloos. Met een zware onvoldoende ga je niet over.

Ierland kreeg wel een nieuwe derogatie voor de komende drie jaar. Bij die toezegging complimenteert Eurocommissaris Jessika Roswall van Milieu de Ierse regering voor de samenwerking. De Ierse veehouderij krijgt wel weer te maken met strengere voorwaarden, maar dat hebben ze ervoor over.