Bejo drie decennia actief in biologische zaadproductie

In de veredelingskas van Bejo in het Noord-Hollandse Warmenhuizen laten Zheng en Weijland de planten van ouderlijnen zien die veredelaars gebruiken om nieuwe hybrideselecties te kruisen voor de teelt van biologische knolselderij. Zij vertellen dat ook in de biologische sector voor veel gewassen hybridezaad wordt gebruikt.

‘Van de ongeveer 40 gewassen die wij gangbaar veredelen, produceren we voor zeker 35 ook biologisch zaaizaad’, zegt Zheng, die sinds dit jaar cropmanager organic is bij het veredelingsbedrijf.

Bejo besteedt dit jaar aandacht aan het feit dat in 1996 is gestart met biologische activiteiten. Volgens Zheng was dat indertijd een bewuste keuze omdat de biolandbouw sterk in opkomst was, in combinatie met het verplichte gebruik van biologisch uitgangsmateriaal.

Verduurzaming

‘Binnen het bedrijf bestond het idee dat biologische veredeling een goede basis was voor de verduurzaming van teeltsystemen. En dat het een aanzet kon zijn om ook gangbaar minder afhankelijk te maken van chemie’, licht Zheng toe.

De opbouw van het biologische veredelingsprogramma was een geleidelijk proces. Bejo introduceerde met Lancelot voor de preiteelt het eerste biologische zaadvaste ras in 2001. Daarna volgden al snel introducties in veel andere gewassen.

Weijland noemt daarbij als recente toevoeging het bloemkoolras Alcantara. ‘Dit is een variëteit zonder mannelijke steriliteit, die bij sommige biologische verenigingen ongewenst is. Veel van onze rassen bewijzen steeds weer hun waarde voor de biologische teelt.’

Werk loopt parallel

Als teeltspecialist helpt Weijland bij de uitvoering van het biologische zadenprogramma. Bij Bejo zijn veredelaars niet gespecialiseerd in biologisch of in gangbaar. Volgens de teeltspecialist loopt in veel gewassen het kweekwerk behoorlijk parallel.

‘We zien de meerwaarde van het veredelen voor gangbaar en biologisch onder één dak. Gangbaar kan leren van de expertise van biologisch en andersom is dat ook zo’, geeft Weijland aan. ‘Vaak merken wij dat juist de nieuwe inzichten die ontstaan vanuit ons bioprogramma de innovaties het meest aanjagen. Daarvan profiteren we ook in ons gangbare kweekprogramma.’

Als voorbeeld noemt Weijland de ontwikkeling van uienrassen met resistentie tegen valse meeldauw. Veredelaars van Bejo hadden in 2010 de primeur door als eersten de gewenste resistentie in te kruisen in uien van het Rijnsburger-type.

‘Dat was een echte gamechanger en het gaf de biologische uienteelt in Nederland weer een toekomst’, stelt de teeltspecialist. ‘Nu zien we dat meeldauwresistente rassen als Hylander veelgevraagd zijn bij gangbare uientelers.’

Veredelingsdoelen voor biologische teelten zijn volgens Weijland niet anders dan die voor gangbaar. ‘Naast het inkruisen van resistenties tegen allerlei ziekteverwekkers, moeten gewassen robuust zijn, stressbestendig, uniform en weinig gevoelig voor insectenschade.’

Wel hebben biologische telers gewassen nodig die goed groeien, ook onder wisselende omstandigheden, vervolgt Weijland. En ze moeten niet veel stikstof vragen en bestand zijn tegen het veranderende klimaat. ‘Verder is uniformiteit belangrijk. Bijvoorbeeld zodat mechanische onkruidbestrijding goed kan worden uitgevoerd.’

Andere mijlpalen van Bejo die Zheng en Weijland benoemen, gaan onder meer over de biologische zaadvermeerdering volledig volgens de EU-richtlijnen, gecertificeerd door Skal. De zaadproductie vindt deels plaats in eigen beheer en deels bij gecertificeerde telers in Nederland. Maar ook in bijvoorbeeld Frankrijk en de Verenigde Staten.

Heet water en stoomvacuüm

Bij de behandeling en verwerking van het zaaizaad is het biologische programma ook vaak een stimulans voor innovatie. Voor het schonen van het biozaad zijn chemievrije behandelingen met heet water of via stoomvacuüm ontwikkeld.

Zheng: ‘Deze behandelingen zijn nu ook de gangbare standaard geworden, want er zijn steeds minder mogelijkheden voor chemische zaadontsmetting. Momenteel onderzoeken we of het coaten met biostimulanten een meerwaarde is.’

De cropmanager verwacht dat Bejo het biologische zadenprogramma verder gaat opschalen, net als de biovermeerdering van zaaizaden. Ze verwijst naar de Europese regelgeving die voorschrijft dat vanaf 2036 voor alle biologisch geteelde gewassen ook biologisch uitgangsmateriaal moet worden gebruikt. Volgens haar is het overigens nog maar de vraag of dat haalbaar is. ‘Voor ons biedt het in elk geval kansen om verder te groeien.’

Ook de regelgeving voor nieuwe veredelingstechnieken (ngt’s) heeft gevolgen voor Bejo’s biologische programma. De verwachte versoepeling voor het gebruik van ngt’s, zoals Crispr-Cas, gelden alleen voor de gangbare veredeling.

‘Nu is het voor ons goed mogelijk om genetisch materiaal uit te wisselen tussen de biologische en gangbare programma’s, omdat de regels gelijk zijn’, verklaart Zheng. ‘In de nieuwe situatie wordt dat anders. Het betekent voor ons dat het werk voor de veredelaars omslachtiger wordt en dat in de toekomst een deel van ons genetische materiaal niet meer voor de biologische sector kan worden gebruikt.’

Bioteelt en Techniekbeurs Speciaal voor de biologische sector organiseert Bejo ook dit jaar samen met zusterbedrijf en leverancier van plantuien Broer en teeltspecialist Christoffel den Herder van Ceres Horti Advice een techniekbeurs. De geplande datum is 10 december 2026 en de locatie waar de beurs wordt gehouden is de vestiging van Broer in het Flevolandse Creil. Bram Weijland vertelt dat er op de beurs veel aandacht is voor de mechanisatie in de biologische groentegewassen. ‘Het geeft een goed beeld van de professionalisering van de bioteelt. De innovaties van technieken voor onkruidbestrijding, robotisering, maar ook van de bewaartechnologie gaan enorm snel. Bejo kan daar laten zien hoe wij met onze genetica en zaadtechnologie een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de sector. Overigens is de techniekbeurs ook zeker interessant voor gangbare gewastelers.’