'Bedenk bonus-malussysteem om grasland te stimuleren'

Het areaal grasland in Nederland staat onder druk. Door het einde van de derogatie is de graslandeis voor melkveehouderijen vervallen. Maar dat is niet het enige. Door de almaar oplopende grondprijzen wordt het steeds minder aantrekkelijk om gras te telen. Dit terwijl grasland, zeker in combinatie met kruidenrijk grasland en beweiding, een bijdrage kan leveren aan alle opgaven waar de landbouw voor staat.

Ook hoogproductief blijvend grasland doet het qua ondergrondse biodiversiteit goed

Nick van Eekeren, hoogleraar regeneratieve graslandsystemen

Nick van Eekeren, buitengewoon hoogleraar regeneratieve graslandsystemen aan Wageningen University & Research (WUR) en senior onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut, noemt het rijtje op waar grasland een bijdrage aan kan leveren. 'Grasland is goed voor de bodemkwaliteit, de waterkwaliteit en het klimaat vanwege koolstofopslag. En ook voor de biodiversiteit, zowel onder de grond als boven de grond.'

Daarnaast is grasland volgens Van Eekeren goed voor de productie van eiwit. 'En in combinatie met kruiden zoals smalle weegbree vermindert de lachgasemissie. In combinatie met beweiding wordt ook de ammoniakemissie gereduceerd.'

En dat moet dus worden gestimuleerd?

'Ja, het mooie van grasland, en in het bijzonder van productief kruidenrijk grasland, is dat het meerdere opgaven waar de landbouw voor staat tegelijkertijd tackelt. Als de overheid doelen stelt op het gebied van waterkwaliteit, bodemkwaliteit, klimaat en biodiversiteit, dan ligt het stimuleren van grasland voor de hand.'

'Met grasland vang je, zeker als je het combineert met kruidenrijk grasland en weidegang, heel veel vliegen in één klap. Met deze aanpak werk je integraal aan meerdere doelen tegelijk.'

Toch loopt het areaal grasland terug.

'Dat heeft alles met de hoge grondprijzen te maken. In sommige gebieden kost een hectare grond al 150.000 tot 200.000 euro per hectare. Het systeem loopt vast. Want op zulke dure gronden zijn alleen nog intensieve teelten rendabel. Maar dat gaat ten koste van zowel de bodem- als waterkwaliteit en biodiversiteit.'

'We rijden met 200 kilometer per uur op een doodlopende weg. Niemand wordt hier blij van, want als de prijzen blijven stijgen zijn agrarische bedrijven ook steeds lastiger over te nemen. Stel dat deze stijging in grondprijzen zo doorgaat, wat ga je dan nog telen?'

Hoe bevorderen we extensief landgebruik?

'Ik denk dat we toe moeten naar een soort bonus-malussysteem, waarbij je een heffing invoert op bouwland en juist een premie geeft op grasland. Dat moet je niet specifiek voor de veehouderij doen; je moet het landgebruik centraal stellen bij zo'n regeling.'

'Zie Nederland als een groot gemengd bedrijf dat je wilt extensiveren. Daarvoor is een omslag nodig, want het gaat tegen alle economische wetten in. Maar het is wel nodig om alle milieu- en natuurdoelen te kunnen halen. In sommige gebieden kunnen de normen van waterkwaliteit niet zonder het landgebruik van grasland worden gehaald.'

Je ziet wel steeds meer samenwerking tussen akkerbouwers en veehouders.

'Daar wordt het grondgebruik van Nederland niet per definitie extensiever van. Wat je nu vaak ziet, is dat een akkerbouwer een samenwerking zoekt met een veehouder. De akkerbouwer gaat zijn gewassen verbouwen op de grond van die veehouder. Maar daar wordt het bouwplan van de veehouder intensiever van.'

'Het zou daarom andersom moeten. Als je op de percelen van de akkerbouwer ook tijdelijk gras teelt in de vruchtwisseling, maak je het totale bouwplan extensiever en verbeter je de bodem- en waterkwaliteit van akkerbouwpercelen.'

Kan dat alles ook met 'gewoon' Engels raaigras?

'Ja, het is vooral belangrijk dat de bodem niet wordt verstoord. In de discussie over de 'groene woestijn', waarbij critici zeggen dat er geen biodiversiteit meer is in grasland, wordt voorbijgegaan aan de biodiversiteit in de bodem.'

'Ook hoogproductief blijvend grasland doet het qua ondergrondse biodiversiteit gewoon heel goed in vergelijking met intensieve akkerbouwmatige teelten. Zolang het maar niet wordt verstoord door grondbewerking. Het is wel afhankelijk van het soort bodembiodiversiteit dat je wilt hebben. Regenwormen houden bijvoorbeeld juist van wat productie in het perceel.'

Voor bovengrondse biodiversiteit is dat anders?

'Ja, om die ecosysteemdienst te leveren, moeten we naar productief kruidenrijk grasland kijken. We maken verschil tussen extensief kruidenrijk grasland, wat met name biodiversiteit levert en minder productie, en productief kruidenrijk grasland, wat naast productie ook de biodiversiteit bevordert. Voor meer biodiversiteit is mogelijk ook een ander maairegime optimaal.'

'Bij bepaalde melkstromen is het al vereist om 10 procent van het grasland een maaibeurt te laten staan. Het maairegime bepaalt niet alleen de bloei van kruiden maar ook de levenscyclus van de insecten in het grasland. Grotere insecten hebben meer tijd tussen maaibeurten nodig om hun levenscyclus af te maken. Dergelijke insecten zijn belangrijk voer voor weidevogels en hun kuikens.'

Het is moeilijk om kruiden te behouden in gras

'Er is nog wel een kennisleemte om het goed te kunnen telen. Onderzoek kan daarbij helpen en op het gebied van veredeling zijn er nog veel mogelijkheden. Mengsels voor productief kruidenrijk grasland hebben hun oorsprong in Engeland, waar tijdelijk grasland werd gebruikt in de vruchtwisseling met akkerbouwgewassen. Die kruiden zijn er niet op geselecteerd om jarenlang mee te gaan.'

'In de Publiek Private Samenwerking 'Melkwegen 2050' doen we onderzoek naar het doorzettingsvermogen van kruidenrijk grasland en doen we onder andere rassenonderzoek in samenwerking met het Cultuur- en Gebruikswaarde Onderzoek (CGO). Hierin worden zestien soorten smalle weegbree en acht soorten cichorei vergeleken. Over drie jaar zullen hierdoor rassenlijsten voor smalle weegbree en cichorei verschijnen.'