‘Met Ikwileerlijkezuivel kun je verduurzamen én geld verdienen’

In een ‘oude’ melkfabriek in het Overijsselse Ommen is Rik Hoogenberg duidelijk tevreden en gemotiveerd aan het werk. Na de verkoop van zijn succesvolle IT-bedrijf kiest hij er nu voor om een nieuwe beweging op gang te zetten met Ikwileerlijkezuivel.nl. ‘Ik wil de wereld graag wat mooier achterlaten voor mijn kleinkinderen, vooral in en rond Natura 2000-gebieden.’

Wat maakt jullie uniek?

‘Allereerst zijn wij de enige marktpartij die melkveehouders bij natuurgebieden helpt. Wij zijn een marktinitiatief dat de duurzame transitie versnelt én helpt om de markt te laten meebetalen aan een overgang die eigenlijk door de overheid moet worden gefinancierd. De winst zit voor mij in het doorgeven; de transformatie op gang brengen en de wereld een stukje mooier achterlaten. Ik heb de fabriek gekocht, omdat bestaande zuivelverwerkers ons buiten de deur hielden. Ik zat volgens hen de markt te verpesten. Nu we er eenmaal zijn, werken we wel samen.’

Focus op kritische prestatie-indicatoren (KPI’s) is de kern van jullie model. Waarop sturen jullie, en waarom juist deze indicatoren?

‘Wij gebruiken KPI’s om natuurdoelen te halen. En dan vooral op het gebied van stikstof, biodiversiteit, natuurelementen en bodemkwaliteit. De in onze ogen belangrijke KPI’s wegen wij twee keer, terwijl CO2 bijvoorbeeld maar één keer telt. Daarmee kom je als deelnemer op verschillende niveaus uit.’

‘We willen zo direct mogelijk sturen. Met indicatoren die pas na een jaar inzicht geven, kun je niet sturen. Daarom hebben we zaken toegevoegd. Denk aan het tankmelkureum, waarbij we een waarde onder de 17 vragen. Zodra boeren zich daarop richten, merken ze dat ze bijvoorbeeld ook minder krachtvoer nodig hebben en dus kosten besparen.’

‘Alles wat we aan bedrijfsnatuurplan, ambitie, activiteiten en resultaten doen, wordt vastgelegd in een dossier. Dat dossier is je bewijskoffer, mocht er een rechtszaak komen over je vergunning. Eigenlijk lopen we hiermee voor op de landelijke ontwikkelingen: doelsturing juridisch houdbaar maken.’

Hoe vertaalt die doelsturing zich naar de portemonnee van de melkveehouder?

‘Wij hanteren de melkprijs van Royal FrieslandCampina. Dit is de enige transparante basislijn die ik ken in de markt. Daarbovenop werken we met toeslagen in verschillende plateaus. Brons is bij ons 3 cent extra en dat loopt door naar platinum, waar je uiteindelijk 9 cent individuele toeslag kunt krijgen. Daarnaast is er een collectieve bonus van maximaal 3 cent als 80 procent van je groep het niveau ook haalt, zodat je elkaar helpt in plaats van dat iemand alleen meelift. In totaal kun je 12 cent extra per liter verdienen.’

‘Momenteel hebben we acht boeren van wie we alle melk ophalen en verwerken, maar er staan al tweehonderd op de wachtlijst. We houden de drempels bewust laag; wanneer je 720 uur weidegang toepast en geen glyfosaat gebruikt, mag je al instappen.’

Uw onderneming werkt met een ‘Contract for Change’. Kunt u toelichten wat dit is?

‘Dit is een inspanningsverplichting, geen vrijblijvende intentie. Het is een contract dat je tekent naast de melkleveringsovereenkomst. Hierin staat dat je als boer verplicht bent om je serieus in te spannen voor verduurzaming. Als we zien dat je je onvoldoende inspant, volgt een gesprek. Als er geen verbetering optreedt, ga je eruit.’

‘Het is een overeenkomst waar ook Superunie een handtekening onder heeft gezet; zij spannen zich maximaal in voor de afname. Hieronder vallen supermarkten als Plus en Dirk. Wij richten ons op supermarkten en hun huismerken, want de burger die duurzaamheid belangrijk vindt en de consument zijn twee verschillende personen. In de supermarkt pakken diezelfde burgers, als consument, vaak de goedkoopste melk.’

Ikwileerlijkezuivel.nl werkt nauw samen met de overheid. Hoe kijken zij naar uw bedrijf?

‘Het ministerie staat achter ons en provincies als Overijssel, Utrecht en Gelderland financieren mee via leningen of subsidies. Ze vinden ons initiatief enerzijds heel mooi, maar zijn anderzijds verrast door het tempo van verduurzaming bij onze melkveehouders.’

‘We zijn ook bezig om van het label 'natuurinclusief' een keurmerk te maken, zodat de markt 5 à 6 cent kan meebetalen. Ik ben die keurmerkdiscussies soms wel moe; in de IT gebruiken we allemaal bijvoorbeeld ISO-standaarden. Waarom hanteren we voor Nederlandse zuivel niet gewoon één systeem?’

Wat is de stip op de horizon?

‘Ik denk dat we over tien jaar 1 miljard liter Natura 2000-melk in dit model moeten hebben. Dat is in theorie haalbaar als we de grote partijen meekrijgen. Er zijn 3.000 melkveehouders rondom Natura 2000-gebieden die een serieus risico lopen om te moeten stoppen. Ik help juist die markt, zodat die boeren verder kunnen. Mijn taak is voltooid als we die beweging volop op gang hebben en iedereen ziet dat dit marktinitiatief werkt. Ik heb geen geduld. Dit moet gewoon snel, want we hebben maar tien jaar de tijd voor de hele transitie.’

Wie hebt u nodig om die miljard liter te halen?

’De volgende slag is opschalen naar vijftig melkveehouders. Al heb ik liever dat een partij als Campina of DOC Kaas aanhaakt. Dan gaat het veel harder en hoeven we niet alles alleen te doen.’

‘We moeten uit politieke discussies blijven en de verbinding zoeken in de keten. We bouwen nu de blauwdruk in de praktijk en hebben al laten zien dat het echt werkt. Mijn boodschap aan de sector is simpel: ga uit die slachtofferrol, pak zelf het stuur terug en laat zien dat je onderdeel bent van de oplossing.’

Hybride zuivel met minder uitstoot Een opvallend onderdeel van ikwileerlijkezuivel.nl is de inzet op hybride zuivel. Door koeien minder eiwit te voeren, neemt de uitstoot van stikstof en ammoniak direct af. Maar consumenten verwachten wel een bepaald eiwitgehalte in zuivel. Om daaraan te voldoen, kunnen plantaardige eiwitten worden toegevoegd, bijvoorbeeld uit zonnebloemen of veldbonen. Volgens Rik Hoogenberg is dat minder revolutionair dan het klinkt: ‘Aardbeienyoghurt vinden we ook heel normaal, dat is ook gedeeltelijk plantaardig.’ Samen met een aantal partners, waaronder een supermarkt, loopt er een proef om het concept in de praktijk te testen. Inmiddels hebben ook andere melkverwerkers steun uitgesproken voor hybride zuivel.