'Bij grazen telt iedere minuut dat koe vreet'

Het belang van de opname per minuut werd door hoogleraar Paulo Carvalho van de federale universiteit Rio Grande do Sul in Brazilië benadrukt tijdens het symposium 'De rol van grazen in moderne weidesystemen' van het Institute of Animal Sciences in Wageningen.

Volgens Carvalho is de grootste beperking voor een hoogproductieve weidekoe niet de hoeveelheid beschikbaar gras, maar de tijd die het dier nodig heeft om het te verwerken. Een koe heeft voor een optimale pensvulling circa 19 kilo droge stof aan gras nodig. 'Wanneer de grasmat te kort wordt, stijgt het aantal stappen en happen per minuut, terwijl de feitelijke opname per hap drastisch daalt', zegt hij.

Uit onderzoek blijkt dat die opnamesnelheid keldert wanneer dieren meer dan 40 procent van de initiële grashoogte wegvreten. Carvalho: 'Zodra de koe de tweede laag van de plant moet grazen, verandert de mechanica van de hap. Het dier moet dan meer moeite doen voor minder energie.'

De oplossing die de onderzoeker aandraagt is het zogenoemde 'rotatinous grazing', oftewel roterend grazen. Dit systeem is gebaseerd op strikte streefwaarden voor de grashoogte. Bij deze vorm van grazen wordt gestuurd bij de in de zomer veelgebruikte grassoort Cynodon (handjesgras) op een instaphoogte van 20 centimeter en een uitstaphoogte van 12 centimeter. De koeien worden verplaatst zodra de toplaag met blad weg is.

Veel ruw eiwit

'Dit gras bevat veel ruw eiwit en weinig ruwe celstof, dus weinig stengels. Hierdoor kan de koe dit zeer makkelijk verteren en omzetten in melk', aldus de Braziliaanse onderzoeker. Ook bij andere grassen, zoals sorghum in de zomer en haver en Engels raaigras in de winter en lente, wordt uitgeweid wanneer nog 60 procent van het gras staat.

Die laatste periode is belangrijk, omdat koeien in de herfst afkalven. In de wintermaanden hebben de runderen een hoge melkproductie, wat een hoge voeropname vergt. Carvalho: 'Door de hapgrootte te maximaliseren, krijgt de koe in minder tijd meer droge stof binnen. Omdat het vooral om makkelijk verteerbaar blad gaat, is de passeersnelheid in de pens groter. Hierdoor pakt de koe sneller een nieuwe hap. Daarbij is gras goedkoop ten opzichte van kuilvoer.'

Omdat de plant nooit volledig wordt afgegraasd, is het oppervlak restblad groter. Dit zorgt voor een snellere hergroei en een hogere productie per hectare, stelt Carvalho. Daarbij wordt de weidegang aangepast aan de biologie van de koe. Hij adviseert om de koeien vroeg in de ochtend, en dus voor het melken, anderhalf uur intensief te weiden. 'In de ochtend is het gras vaak fris en smakelijk, wat de opname stimuleert, ook in de winter.'

Overdag produceert gras suikers door fotosynthese. Carvalho: 'Dit maakt dat de planten in de namiddag het hoogste gehalte aan suikers hebben en het laagste waterpercentage. Dit zorgt voor veel nutriënten per hap, waardoor de koe met minder graasinspanning meer melkdrijvende energie binnenkrijgt.'

De methode van Carvalho heeft een positief effect op de melkproductie. Het draait volgens de onderzoeker om een simpele redenering: een koe die minder tijd en energie hoeft te verspillen aan het 'zoeken' naar eten, houdt meer energie over voor het 'maken' van melk.

De resultaten van deze efficiëntieslag zijn tegenover het grazen tot een grashoogte van 5 tot 7 centimeter enorm, komt uit het onderzoek naar voren. Vooral in de winter- en lenteperiode worden goede resultaten geboekt, wanneer hittestress vaak amper een rol speelt.

22,7 kilo droge stof

Zo ligt de totale opname aan ruw eiwit per dag 10 procent hoger en is er met 684 gram per koe per dag een 22 procent hogere stikstofopname. Het leidt tot een totale opname aan droge stof van 22,7 kilo. Daarvan is 10,6 kilo vers gras, de rest bestaat uit kuilvoer. Bij de controlegroep komt dit op 21,1 kilo droge stof, met 8,6 kilo uit vers gras. Het leidt tot 33 kilo melk per koe per dag, tegen 30,5 kilo in de controlegroep.

De Braziliaanse onderzoeker denkt dat de resultaten uit dit onderzoek universeel toepasbaar zijn, dus ook voor Nederlandse veehouders: 'In Nederland kijken we vaak naar de totale hoeveelheid gras op een perceel, de opbrengst droge stof. Het is beter om te kijken naar de hapgrootte.'

Zijn advies: 'Stuur de koeien de wei in wanneer het gras het meest smakelijk is voor die grote hap; wanneer het gras veel blad heeft. Een koe die in 7 uur haar pens volvreet, heeft meer tijd om te rusten en te herkauwen dan een koe die 10 uur lang moet pielen op kort gras. Rust is immers melk.'

In zijn ogen is de grootste psychologische drempel voor veel boeren om de koeien uit de weide te halen, terwijl er nog gras staat. Toch is dit volgens hem belangrijk: 'De groeipunten van het gras blijven intact en er is bladgroen voor de fotosynthese. Hierdoor herstelt de grasmat zich dagen sneller dan wanneer deze 'kaal' wordt gegeten.'

Boeren in een subtropisch klimaat

In het zuiden van Brazilië heerst een subtropisch klimaat, met vier duidelijke seizoenen. Daarbij valt jaarrond regelmatig regen: voldoende voor de gewasgroei. De zomers zijn heet en vochtig, waarbij de temperatuur regelmatig boven de 30 graden Celsius stijgt. Vanwege hittestress stoppen koeien overdag met vreten. In de zomermaanden grazen de dieren vooral de grassoort Cynodon (handjesgras) en sorghum. Deze gewassen groeien in dit klimaat hard.

De winters zijn voor Braziliaanse begrippen fris, met temperaturen tot rond het vriespunt. In dit seizoen staan de weiden vol met Europese grassen, zoals raaigras en haver. De overgang van de zomer naar de winter is voor veel koeien een lastige.

Wel wordt jaarrond weidegang toegepast. Koeien kalven in de herfst af, waardoor de melkpiek in de winterperiode ligt. Bedrijven zijn vaak gezinsbedrijven met minder dan twintig koeien en 20 tot 25 hectare oppervlak.