Automaat is vooral aanvulling op fysieke boerderijwinkel

Wat begon als automaat op het eigen erf, groeide voor de Gelderse fruitteler en melkveehouder Sven Wiggelo en pluimveehouder Gertjan van Dam uit tot een volwaardige onderneming. 'Dat hadden we zelf ook niet verwacht', zegt Wiggelo. Samen met zijn compagnon is hij eigenaar van Appeltje-Eitje, een concept voor onbemande boerderijwinkels.

Hun automaten staan inmiddels al ruim vijf jaar in zes stedelijke gebieden in provincie Gelderland en groeien volgens hem nog altijd qua omzet. Daarnaast verkopen de ondernemers hun automaten aan andere agrariërs, partijen uit de foodsector en zelfs andere sectoren. 'Maar voornamelijk in food, dat is ook waar we verstand van hebben.'

Groei van het aantal verkooppunten is geen doel op zich. 'Als we nu een groeistap maken, moeten we dat met minimaal vijf winkels doen om het logistiek rond te kunnen krijgen. Met onze huidige mensen gaat het precies goed. We hadden best harder kunnen groeien, maar dan hadden we geld moeten ophalen. Tot nu toe hebben we alles altijd uit eigen middelen kunnen doen', aldus Wiggelo.

Hij heeft de wereld van boerderijautomaten en onbemande verkooppunten in de afgelopen jaren zien professionaliseren, met meerdere aanbieders van geavanceerde automaten en een uitbreidend assortiment. 'Ook zijn er steeds meer marketingtools: QR-codes, een scherm om boodschappen te kiezen en consumenten kunnen mailadressen achterlaten. Dat was zes tot zeven jaar geleden nog niet.'

Automaten worden volgens Wiggelo ook steeds meer gemeengoed voor consumenten. 'Wij zien ze met een winkelwagen van Albert Heijn bij ons binnenlopen, elders doen klanten een rondje boerderijautomaten in hun omgeving', stelt hij.

Openingstijden verruimen

Die professionaliseringsslag en toenemende belangstelling ziet ook Maria van Boxtel. Zij werkt bij stichting Van Eigen Erf, die boeren en tuinders ondersteunt in de korte keten. 'Je ziet veel ondernemers die al een winkel hebben en er een automaat bij nemen om hun openingstijden te verruimen. Dat zijn soms FEBO-achtige automaten met vakjes, maar ook onbemande winkels waar mensen met een sleutel of pasje in kunnen en zelf kunnen afrekenen.'

Voor agrariërs zijn automaten 'supermakkelijk', zegt Van Boxtel. Als ondernemer hoef je immers niet continu in een winkel te staan, waardoor je zonder veel extra arbeid toch kunt verkopen. Dat maakt een automaat volgens haar niet onpersoonlijk. 'Er vindt veel communicatie met klanten plaats, via sociale media of QR-codes bij een automaat. Vaak zie je ook dat ondernemers kunnen worden gebeld als klanten hulp nodig hebben.'

Daarnaast boort een dergelijk verkooppunt nieuwe klantengroepen aan. Van Boxtel: 'Bij boerderijwinkels zie je vaak hele trouwe klanten, maar met een automaat bereik je ook consumenten die op weg naar huis snel even een stuk kaas willen meenemen. Mensen zijn inmiddels ook wel gewend aan zelf afrekenen; dat wordt ook in supermarkten steeds normaler.'

Als belemmering voor het plaatsen van een boerderijautomaat ziet Van Boxtel twee struikelblokken: de investering en de vergunningen. 'Je hebt niet alleen een automaat nodig, maar ook een verzekering, een serviceabonnement, goede internettoegang en voldoende stroom. Daarnaast zijn er gemeenten die geen automaten langs de weg willen, zeker niet als het een af te sluiten ruimte betreft.'

kantelpunt

Alex Spieker, bestuurslid van de LTO-vakgroep Multifunctionele Landbouw en agrarisch ondernemer in het Zuid-Hollandse Strijen, zag het aantal verkooppunten van boerderijproducten sinds de coronacrisis fors stijgen. 'Van oudsher zijn pluimveehouders de eerste agrariërs die met automaten begonnen. Consumenten kopen eieren graag uit een automaat. De coronaperiode was een kantelpunt voor consumenten om boerderijen te vinden als verkooppunt.'

Dat zorgt ervoor dat, in het verlengde van de boerderijwinkels, ook het aantal automaten is gestegen. Het kan volgens Spieker een prima instrument en aanvulling zijn op een bedrijf. 'Omdat bereik en openingstijden worden vergroot en het weinig arbeid kost om te kunnen verkopen. En voor consumenten geeft het flexibiliteit.'

Voor ondernemers is de investering volgens Spieker relatief beperkt. 'Omdat je niet hoeft te investeren in winkelinrichting of arbeid. Een automaat neemt ook relatief weinig ruimte in. En als het binnen het bouwblok is, kan vaak vergunningsvrij worden gebouwd.'

Toch waarschuwt de bestuurder agrariërs om niet te lichtzinnig te denken over het plaatsen van een boerderijautomaat of onbemande winkel. Zoals bij elk aspect van het ondernemerschap geldt ook hier: het moet je passen. 'Het klinkt heel gemakkelijk, maar je moet er wel aanleg voor hebben.'

'Je kunt een heel goede boer zijn, maar je moet ook oog hebben om klanten te kunnen verleiden je product te kopen. Zomaar iets in een automaat doen, maakt het nog niet aantrekkelijk', vervolgt Spieker. 'Bovendien is het belangrijk waar je met je bedrijf zit. Als die factoren kloppen en als mensen voor je product gaan omrijden, dan is de automaat een vrij eenvoudig middel om je product te verkopen.'

Product reserveren

Op het gebied van techniek staat de boerderijautomaat niet stil. Zo lanceerde Lekkerder bij de Boer recent de 'Lekkerder bij de Boerderijautomaat'. Deze koppelt de automaat bij de boer aan de onlinemarktplaats voor boerderijwinkels.

'De consument kan zo vanachter de computer of op de telefoon zien wat er in de boerderijautomaat zit en kan het product 24 uur lang reserveren', legt Thomas Siahaya van Lekkerder bij de Boer uit. 'Je koopt, reserveert en betaalt. Met een code ga je vervolgens naar de betreffende automaat. We zijn de eersten die dit zo doen. Een echte primeur in de korte keten dus.'

De ontwikkeling biedt volgens Siahaya veel voordelen. 'Het neemt veel druk weg bij de boer, het scheelt in personeelskosten en het verruimt de openingstijden van de automaat. En de klant loopt geen risico dat hij of zij voor niets naar een boerderijautomaat rijdt.'

Anderzijds: wie op de bonnefooi iets wil kopen bij zo'n nieuwe automaat, loopt de kans dat het product online al is gereserveerd. Siahaya: 'Dan zal het deurtje inderdaad niet opengaan. Wel krijg je een melding met de vraag of je de volgende keer misschien ook iets wil reserveren.' De module bestaat vooralsnog alleen als demoversie. 'We zetten hem nu in de markt. Veel bestaande automaten zijn ervoor geschikt.'

Siahaya benadrukt dat boerderijautomaten altijd aanvullend zijn aan een fysieke winkel. 'Met deze tool verruimen we de openingstijden. Het is belangrijk dat je het boerenverhaal blijft vertellen via een actief verkooppunt op het erf.'

Vlees, stoofpotjes en maaltijden

Kalverhouder Annie van Dam en haar dochter Sanne waren in provincie Friesland naar eigen zeggen de eerste ondernemers met een boerderijautomaat. 'Wij verkopen kalfsvlees, zelfgemaakte stoofpotjes en producten uit de regio', vertelt Annie van Dam. De boerderijautomaat is 24 uur per dag open.

'We zijn in 2014 begonnen met onze boerderijwinkel, later kwam daar de automaat bij', zegt Van Dam. 'Reden is dat we naast de dagelijkse werkzaamheden op ons bedrijf niet permanent paraat kunnen staan in de boerderijwinkel.' Om klanten toch te kunnen bedienen, investeerde de familie in een boerderijautomaat, waar ze zowel vries- als koelverse producten verkopen. Klanten kunnen contactloos en met contant geld betalen.

Van Dam runt de kalverhouderij en boerderijwinkel in het Friese Burgum samen met haar dochter. Ze houden 780 witvleeskalveren van het ras Belgische Witblauwe en Verbeterd Roodbont. De kalveren blijven acht maanden op het bedrijf. Een aantal kalveren wordt geslacht voor vleesverkoop aan huis. De ondernemers zijn blij dat de eigen afzet van kalfsvlees inmiddels begint te lopen. Dat was een aantal jaar geleden wel anders.

Kwaliteitsvol vlees

'Ik erger mij er mateloos aan dat we veel kwaliteitsvol kalfsvlees exporteren naar het buitenland. In Nederland is het eten van kalfsvlees nog niet genormaliseerd', aldus Van Dam. 'Veel mensen denken dat het om jonge kalveren gaat, maar het zijn al grote stieren. Daarnaast wordt het vlees bijna nergens verkocht. Kijk maar eens in de schappen van de supermarkt of bij de slager om de hoek. Zie je daar weleens kalfsvlees liggen?'

Tijd om daar verandering in te brengen, dachten de ondernemers. 'Want kalfsvlees is heerlijk mals en van goede kwaliteit', zegt Van Dam. Daarom brengen zij kalfsvlees via hun boerderijwinkel en -automaat aan de man. 'De automaat beschikt over een vries- en koelkant. Zo kunnen wij ingevroren kalfsvlees en koelverse producten verkopen. Ik maak stoofpotjes van kalfsvlees, die ik vervolgens weck. Daardoor blijft het lang houdbaar.'

Ook begint Van Dam binnenkort met het bereiden van verse kant-en-klaarmaaltijden. 'Denk aan stamppotten en seizoensgerichte maaltijden met kalfsvlees, zoals pasta's of echte Hollandse maaltijden.'