‘Het is niet meer vanzelfsprekend om in ons moeras te leven en te werken’

Verdaas wil zijn boodschap ‘niet apocalyptisch’ noemen, ‘maar we moeten het wel anders gaan doen’. ’Twintig jaar geleden zeiden we dat ons land af was. Dat blijkt niet zo te zijn. Het helpt als ook de samenleving ervan doordrongen is dat we wat te doen hebben om in dit moeras te leven, wonen en werken. Het is geen free ride meer.

Verdaas presenteerde maandagmiddag in het Haagse Nieuwspoort samen met de Unie van Waterschappen, gemeenten en provincies de zesde herijking van het Deltaprogramma. Hierin worden de nieuwe uitdagingen als gevolg van de klimaatverandering geschetst en de wijze waarop Nederland zich daartegen kan wapenen. In de nieuwe versie van de zesjaarlijkse herijking is meebewegen met de natuur de overkoepelende boodschap.

Meer onttrekkingsverboden

De droge zomer die net achter de rug is, vroeg het uiterste van het Nederlandse watersysteem. Fase 2 van het alarmeringssysteem werd ingeschakeld wat een feitelijk watertekort betekende. Voor het eerst moest er water vanuit het Markermeer naar de Vecht worden gespuid om natuur te beschermen, er waren pompen nodig om het waterpeil in Utrecht op peil te houden en meer regio’s kenden onttrekkingsverboden met gevolgen voor boeren, tuinders en andere bedrijven.

Water vasthouden in de bodem wordt een van de grote opgaven voor de toekomst. Daarnaast moet de erosie van de rivierbodems worden aangepakt. Want die diepe geulen trekken het grondwater in de wijde omgeving weg. Dit laatste vraagt om bredere rivieren die trager kunnen stromen.

Al met al zal de ruimtevraag voor waterberging en breed stromende rivieren toenemen in de Nederlandse delta. Er is al wel veel gebeurd, benadrukt Verdaas. ‘Dankzij de eerdere programma’s zoals Ruimte voor de Rivier en weer laten meanderen van beken hebben we de droge zomer redelijk doorstaan. Maar het is klip-en-klaar: we zitten aan de grenzen aan wat we technisch nog kunnen doen.’

Nationaal waterreservoir

Ook het grootste Nederlandse waterbassin het IJsselmeer heeft zijn grenzen als nationaal waterreservoir. Het zoete water daar is belangrijk voor de bestrijding van verzilting in het westen van het land. Maar de aanvoer naar het IJsselmeer stokte afgelopen zomer door de lage stand van de Rijn en de IJssel.

Het gevecht tegen de verzilting in het westen van het land is op de lange termijn niet te winnen. Nog tien tot twintig jaar en dan zal de bollenteelt in Noord- en Zuid-Holland volgens de deltacommissaris niet meer mogelijk zijn. ‘Niet op die plek en niet op deze manier. We kunnen dat einde nog enigszins vertragen, maar grote delen van de west- en noordkust zullen verzilten.’

De afgelopen droge zomer zal in 2050 een gemiddelde zomer zijn. Daarnaast zullen er vaker momenten zijn met onverwachts veel neerslag, zoals Limburg trof in 2021. Zomaar het waterpeil in het IJsselmeer ophogen kan niet zomaar. Dat zou betekenen dat een laaggelegen stad als Zwolle eventuele neerslag niet meer kwijt kan.

Advies waterpeil

‘We adviseren een 30 centimeter hoger waterpeil, 50 centimeter is in beeld. Bij het Volkerak-Zoommeer speelt hetzelfde. Bij het verhogen van het waterpeil verminder je de mogelijkheden voor het afvoeren van water’, zegt Verdaas.

Het Deltaprogramma is maandag aangeboden aan minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. Het kabinet zal later met een reactie komen. De deltacommissaris rekent voor dat er tot 2050 zo’n 11 miljard euro nodig is om Nederland aan te passen aan het veranderende klimaat.

‘Onze voorouders hebben ervoor gezorgd dat wij nu in dit land kunnen leven, wonen en werken. Wij moeten deze investering er nu voor overhebben om het hier ook onder veranderende omstandigheden goed te blijven houden met elkaar. Het gaat dus niet om het water zelf, maar ook hoe we hier prettig kunnen wonen en werken.’