Rabobank waarschuwt voor kwetsbare aardappelketen

Volgens specialisten Barend Bekamp (Food & Agriculture) en Camila Bonilla Cedrez (F&A Climate & Environmental Risk) kan de aardappelsector zijn koppositie alleen vasthouden als telers en verwerkers samen investeren in weerbaarheid.

In België, Nederland, Frankrijk en Duitsland lag het areaal consumptieaardappelen in 2025 boven 600.000 hectare. Dat is 40 procent van het totale aardappelareaal in de Europese Unie (EU). Die concentratie levert schaalvoordelen op, maar vergroot ook de impact van regionale weersextremen.

Vooral de primaire productie is kwetsbaar, constateren de analisten in het rapport ‘Strengthening resilience in the European potato value chain’. In Nederland schommelde de aardappelopbrengst tussen 2000 en 2025 rond gemiddeld 48,8 ton per hectare. Sinds 2015 komen jaren met een ondergemiddelde opbrengst vaker voor.

Natte voorjaren, droogte in de zomer en combinaties daarvan drukken de opbrengst en kwaliteit. Volgens het rapport kan zware neerslag opbrengstverliezen tot 36 procent veroorzaken. Bij droogte gaat het doorgaans om 13 tot 25 procent.

Weersextremen nemen verder toe

De verwachting is dat weersextremen verder toenemen. Scenario’s van het KNMI wijzen op nattere winters en voorjaren en drogere zomers. Ook ziekten en plagen profiteren van warmere omstandigheden. Phytophthora blijft een belangrijk risico, terwijl resistentie tegen fungiciden de bestrijding lastiger maakt. Daarnaast neemt in aardappelen de druk van onder meer alternaria en de coloradokever toe.

Verder zorgen volgens RaboResearch strengere mestregels voor extra druk bij ondernemers om zich aan te passen. Minder stikstof hoeft niet automatisch tot lagere opbrengsten te leiden, mits bemesting nauwkeuriger wordt afgestemd op de gewasbehoefte. ‘Die omschakeling vraagt wel kennis, monitoring en begeleiding’, aldus de analisten.

Over de markt beschrijft het rapport dat de risico’s beter beheersbaar zijn. België en Nederland behoren tot de grootste exporteurs van diepgevroren aardappelproducten ter wereld. RaboResearch verwacht dat de wereldwijde vraag groeit naar circa 3 procent per jaar.

Kanttekening is wel dat de concurrentie toeneemt. Zo hebben India en Egypte hun aardappelexport in 2024 en 2025 verder uitgebreid, terwijl de groei in Noordwest-Europa verder is afgevlakt.

35 procent van totale kosten

Daarnaast blijven hoge input- en energieprijzen een aandachtspunt, schetsen de analisten. Voor Nederlandse akkerbouwers met veel aardappelen zijn inputs (alle goederen en materialen die zij moeten inkopen om de gewassen te laten groeien) en energie samen goed voor ongeveer 35 procent van het totale kostenplaatje. Ondanks dat tijdelijke prijspieken de marge drukken, vormen deze volgens RaboResearch geen directe bedreiging voor het voortbestaan.

Gezamenlijke actie zou moeten leiden tot een oplossing. ‘Telers kunnen risico’s beperken met irrigatie, drainage, geïntegreerde gewasbescherming, efficiënter stikstofgebruik en robuustere rassen. Verwerkers kunnen hun inkoop meer spreiden en telers ondersteunen bij langetermijninvesteringen’, valt te lezen in het rapport.

Omdat veel risico’s bij de teler liggen – die vaak minder financiële ruimte en onderhandelingsmacht heeft – pleiten de Rabobank-analisten voor meer risicodeling, kennisuitwisseling en gezamenlijke investeringen in de keten. ‘Wie daarin slaagt, kan weerbaarheid omzetten in concurrentiekracht.’