Rechter fluit Noord-Brabant terug, moet wachten op landelijk beleid

De zaak was aangespannen door onder meer ZLTO, de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), stichting Stikstofclaim en Agractie. Zij stapten naar de rechter omdat provincie Noord-Brabant in de omgevingsverordening bepaalde dat veehouderijen vanaf 1 juli 2026 maatregelen moeten treffen om de ammoniakuitstoot terug te dringen.

De organisaties wilden dat twee artikelen die gaan over stikstofreducerende maatregelen, buiten werking worden gesteld en dat provincie Noord-Brabant op basis daarvan niet mag handelen. Het zou namelijk onmogelijk zijn voor veehouderijen om aan deze verplichtingen te voldoen, bijvoorbeeld vanwege te weinig capaciteit bij adviesbureaus. Ook zijn ondernemers afhankelijk van het krijgen van een maatwerkbesluit, bouw- en milieutoestemmingen, financiering en van leveranciers van nieuwe stalsystemen.

Compensatie nog onduidelijk

In de uitspraak wordt verwezen naar de in juni gepresenteerde stikstofaanpak door het kabinet. Die moeten nog worden uitgewerkt. De rechter oordeelt dat niet is uitgesloten dat een veehouder nu investeert in aanpassing van stallen om aan de provinciale eisen te voldoen, terwijl later blijkt dat deze aanpassingen onvoldoende zijn om aan de landelijke normen te voldoen. Daarnaast is nog onduidelijk of en welke financiële compensatie er komt voor stalaanpassingen.

Lees ook: Rechter vraagt provincie Brabant om ‘pas op plaats’ in stallendeadline

De voorzieningsrechter oordeelt dat de provincie nu handelt in strijd met dat rechtszekerheidsbeginsel. Landbouwminister Jaimi van Essen liet weten dat hij in januari 2027 bekendmaakt welke voorschriften gaan gelden en welke financiële compensatie voor veehouders gaat gelden. Deze binnenkort te verwachten informatie is van cruciaal belang voor de keuzes die veehouders nu moeten maken, stelt de rechter.

Dat de wettelijke stikstofdoelen de provincie dwingen om maatregelen te treffen om de beoogde natuurhersteldoelen te behalen, ontslaat haar niet van de gebondenheid aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, waaronder het rechtszekerheidsbeginsel. Daarom is de voorzieningenrechter van oordeel dat de aangekondigde plannen van de minister moeten worden afgewacht.

Vertrouwen op overheid

ZLTO-bestuurder Angelique Huijben ziet in de uitspraak een bevestiging van wat ZLTO en POV al langer zeggen. ‘De provincie zette de rechtszekerheid van ondernemers op het spel. Brabantse veehouders moesten grote investeringen doen, terwijl cruciale duidelijkheid over landelijke regels en ondersteuning nog ontbrak. Wij hebben steeds gezegd dat dit niet verantwoord is. Ondernemers moeten kunnen vertrouwen op een overheid die duidelijke, uitvoerbare en samenhangende regels stelt.’'

De uitspraak betekent niet dat de opgave om emissies terug te dringen van tafel is. ZLTO en POV erkennen het belang van verduurzaming en emissiereductie en nemen daarin hun verantwoordelijkheid, melden beide organisaties in een gezamenlijke reactie. ‘Daarvoor zijn wel een realistisch tijdpad, vergunningen die daadwerkelijk kunnen worden verleend, bewezen en beschikbare technieken en voldoende financiële ondersteuning noodzakelijk.’

ZLTO en POV roepen provincie Noord-Brabant op om deze uitspraak te benutten voor een nieuwe start. Samen met het Rijk moet worden gewerkt aan beleid dat juridisch houdbaar, praktisch uitvoerbaar en in lijn is met het landelijke beleid. ‘Agrarisch ondernemers hebben recht op duidelijkheid en toekomstperspectief. Dat is in het belang van de sector en van de samenleving.’

Volg de laatste ontwikkelingen rond de stikstofaanpak op onze overzichtspagina