Braziliaanse boeren machtig en kwetsbaar

De agrarische sector is economisch van groot belang voor Brazilië. Het Zuid-Amerikaanse land is een van de grootste agrarische exporteurs ter wereld. Het belang van de sector reikt veel verder dan alleen zijn directe aandeel in de economie, zegt Edmund Amann, hoogleraar Braziliëstudies aan de Universiteit Leiden. Ook in de politiek speelt de landbouw een belangrijke rol.

‘De sector beschikt over aanzienlijke lobbykracht en politieke financiering en is in verschillende regio's van groot belang voor zowel de werkgelegenheid als de export’, zegt Amann. Volgens hem kan de landbouw als electorale kiezersgroep niet worden genegeerd tijdens de verkiezingen tussen Lula da Silva en Flávio Bolsonaro.

De agrarische sector en landbouwlobby in Brazilië neigen meer naar de conservatieve zijde van Bolsonaro, maar zijn daar niet exclusief aan verbonden. ‘Zoals andere grote economische sectoren probeert ook de landbouw zijn politieke risico's te spreiden. De agrarische lobby onderhoudt daarom ook contacten met politici binnen de partij van Lula. Op die manier probeert de landbouwlobby aan verschillende kanten politieke invloed te behouden’, vertelt de hoogleraar.

De opkomst van Brazilië als belangrijke landbouwexporteur heeft het land tegelijkertijd afhankelijker gemaakt van geïmporteerde kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. Volgens een recent rapport van Rabobank over de geopolitieke kwetsbaarheid van Brazilië wordt 80 procent van alle kunstmeststoffen en gewasbeschermingsmiddelen geïmporteerd.

China en Rusland

Zo zijn China en Rusland verantwoordelijk voor bijna de helft van alle kunstmestimport van Brazilië. Voor gewasbeschermingsmiddelen is China alleen al verantwoordelijk voor bijna de helft van alle Braziliaanse import. In een meer gefragmenteerde wereld vergroot dit de strategische afhankelijkheid van Brazilië aan de genoemde landen.

Ondanks dat zet de Braziliaanse agribusiness meer in op liberalisering van import van inputs. De sector verwacht onder Bolsonaro goedkoper toegang te krijgen tot geïmporteerde kunstmest en gewasbescherming. Vooral ureum is een belangrijk aandachtspunt vanwege het belang ervan voor de inzaai van de volgende safrinha-maisoogst.

De ureumimport in het eerste halfjaar van 2026 lag 25 procent lager dan in dezelfde periode vorig jaar. Sinds het conflict in het Midden-Oosten is er meer volatiliteit ontstaan op de mondiale kunstmestmarkt. Deze volatiliteit heeft Braziliaanse importeurs ertoe aangezet aankopen van kunstmest voor het volgende teeltseizoen uit te stellen. Daarnaast blijft de groei van de binnenlandse raffinagecapaciteit achter bij de vraag naar brandstoffen, waardoor import goed is voor 25 tot 30 procent van het Braziliaanse dieselverbruik.

Energietransitie versnellen

Met de in 2024 aangenomen Fuel of the Future-wet stimuleert de Braziliaanse overheid daarom de productie van biobrandstoffen uit onder meer soja en mais, met als doel de energietransitie te versnellen en de energieonafhankelijkheid te vergroten. De hoge energieprijzen als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten onderstrepen het belang daarvan.

Tegelijkertijd zorgt de snelle groei van biobrandstoffen ervoor dat de Braziliaanse veehouderij toegang krijgt tot een breder aanbod van veevoergrondstoffen. De toenemende productie van biodiesel en maisethanol resulteert in extra aanbod van sojaschroot en DDGS, een eiwit- en energierijk bijproduct.

Goedkoper veevoer

Rabobank verwacht dat de beschikbaarheid van veevoergrondstoffen de komende jaren ruim boven de behoefte van de sector blijft, wat de prijzen van veevoer drukt. Voor Braziliaanse veehouders is dat belangrijk omdat voer een belangrijke kostenpost vormt in de productie van rund-, varkens- en pluimveevlees. De groeiende biobrandstoffenindustrie versterkt zo indirect de concurrentiepositie van de Braziliaanse veehouderij.

China is de belangrijkste bestemming voor de Braziliaanse landbouw- en voedingsexport en vertegenwoordigt 33 procent van de exportwaarde. Daarna volgen de Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten. Samen zijn deze drie markten goed voor 54 procent van de Braziliaanse export van voedingsmiddelen en agrarische producten.

Rabobank noemt een grotere spreiding van exportmarkten wenselijk, maar niet eenvoudig te realiseren. Een land als China is met 1,4 miljard consumenten niet makkelijk op die schaal te vervangen en dat maakt de Braziliaanse agribusiness kwetsbaar.

Een goed voorbeeld komt uit de rundvleessector. In 2025 importeerde China 1,7 miljoen ton Braziliaans rundvlees, goed voor 48 procent van de totale Braziliaanse rundvleesexport. Maar de Chinese overheid verlaagde in 2026 haar importquotum naar 1,1 miljoen ton om de eigen vleesindustrie meer te beschermen. Deze verlaging van bijna 20 procent dwingt Braziliaanse exporteurs hun vlees elders in de wereld af te zetten.

Bij een overwinning van Bolsonaro verwacht Amann niet dat Brazilië zijn economische banden met Europa afschaalt. ‘Hoewel het land politiek dichter naar de Verenigde Staten kan bewegen, blijft Europa economisch belangrijk. Vooral voor de Braziliaanse landbouw biedt het EU-Mercosurakkoord grote voordelen en alternatieven.’

De hoogleraar acht het onwaarschijnlijk dat Brazilië onder Bolsonaro afstand neemt van het handelsverdrag tussen de EU en Brazilië, Argentinië, Paraguay, Uruguay en Bolivia. Wel verwacht hij dat het beleid rond ontbossing in het Amazonegebied onder Bolsonaro verandert door minder regelgeving en minder strenge controle op milieuregels. Dat kan schuren met de EU.

Amerikaanse importheffingen

Die pragmatische houding geldt ook voor de relatie met de Verenigde Staten. Braziliaanse beleidsmakers beseffen dat goede politieke banden met Washington geen garantie bieden tegen Amerikaanse importheffingen, zegt Amann. ‘Brazilië heeft er belang bij om meerdere afzetmarkten open te houden. Die spreiding maakt Brazilië relatief weerbaar tegen Amerikaanse handelsmaatregelen.’

De Braziliaanse markt levert ook kansen op voor de Europese export van hoogwaardige landbouwproducten met toegevoegde waarde, benadrukt de hoogleraar. Daarnaast opent het EU-Mercosurakkoord deuren voor Europese producenten van landbouwtechnologie, machines en zaadveredeling. Deze kansen worden volgens de hoogleraar tot nu toe onvoldoende benut door de Europeanen.