Landbouw steeds productiever en met minder milieudruk, maar vooruitgang vlakt af

Dat stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in een nieuw rapport. De landbouwproductie in OESO-landen nam sinds 1990 met 33 procent toe, terwijl het totale landbouwareaal juist met bijna 11 procent afnam. Ook bleef de totale uitstoot van broeikasgassen uit de landbouw in die periode ongeveer stabiel. Daardoor daalde de uitstoot per geproduceerde eenheid landbouwproduct.

De OESO ziet hierin een teken dat boeren efficiënter produceren: minder input en minder vervuiling per euro of kilo opbrengst. Toch benadrukt de organisatie dat die verbetering minder snel gaat dan in de jaren negentig en begin jaren 2000.

Een belangrijke trend is de afname van het kunstmestgebruik, vooral tussen 2021 en 2023. Dat hangt waarschijnlijk samen met de sterk gestegen kunstmestprijzen in die jaren.

Fosfaatoverschotten daalden duidelijk

De fosfaatoverschotten per hectare daalden in veel landen duidelijk. Bij stikstof is het beeld gemengder. Hoewel het gemiddelde overschot licht afneemt, steeg het maximale stikstofoverschot in sommige landen sinds 2010 weer tot boven de 200 kilo per hectare. De totale uitstoot van broeikasgassen uit de landbouw bleef sinds 1990 vrijwel stabiel. Methaan uit veehouderij en lachgas uit mest en kunstmest blijven de grootste bronnen.

De benutting van nutriënten verbeterde wel. De stikstofefficiëntie ligt inmiddels rond 60 procent. Dat betekent echter ook dat ongeveer 40 procent van de toegediende stikstof nog altijd verloren gaat naar bodem, lucht of water.

Waar kunstmestgebruik daalt, stijgt het energiegebruik op landbouwbedrijven nog altijd licht. Ook het waterverbruik neemt toe. Volgens de OESO zet dat extra druk op beschikbare watervoorraden.

Het totale landbouwoppervlak in OESO-landen krimpt ondertussen verder, zowel voor akkerbouwgrond als grasland.

Ingrijpende veranderingen

De uitstoot per geproduceerde eenheid landbouwproduct nam af, maar dit gaat niet meer zo snel als voorheen. Waar de emissie-intensiteit in de jaren negentig nog met ongeveer 1,2 procent per jaar daalde, is dat tegenwoordig nog circa 0,4 procent per jaar. De OESO concludeert daarom dat efficiëntiewinst alleen waarschijnlijk onvoldoende is om de absolute uitstoot echt fors terug te dringen. Daarvoor zijn volgens het rapport ‘meer ingrijpende veranderingen’ nodig in productiesystemen en beleid.

De grootste zorg in het rapport betreft biodiversiteit. In 22 van de 27 onderzochte landen nam de populatie boerenlandvogels verder af tussen 2013 en 2023. Dat geldt binnen de OESO als belangrijke indicator voor de ecologische kwaliteit van landbouwgebieden. Volgens de organisatie wijzen die cijfers op aanhoudende druk door intensieve landbouw, habitatverlies en veranderingen in landgebruik.

De OESO is een internationale organisatie waarin 38 veelal welvarende landen, waaronder Nederland, samenwerken om sociaal en economisch beleid te bespreken.