Aardappeltelers verliezen grip op afzet

De aardappelsector functioneerde lange tijd volgens een relatief voorspelbaar patroon met uitbreiding van verwerkingscapaciteit, areaalgroei en een stabiele afzetmarkt. Maar die situatie verandert zichtbaar, constateert de LTO-werkgroep Consumptieaardappelen en Uien (WCU), onderdeel van de LTO-vakgroep Akkerbouw.

‘Het gesprek gaat steeds minder over groei en steeds vaker over concurrentie, risicoverdeling en het beperken van schade binnen de keten’, stelt werkgroepvoorzitter Hendrik Jan ten Cate vast. ‘Daarom is het noodzakelijk dat telers een sterkere positie krijgen in de keten en dat contracten beter aansluiten op de praktijk.’

Weinig onderhandelingsruimte

Veel telers ervaren dat zij afhankelijk zijn van een beperkt aantal afnemers en weinig onderhandelingsruimte hebben. Volgens de LTO-werkgroep moet daarom nadrukkelijker worden gekeken naar eerlijke contractvoorwaarden en een betere balans tussen teler en afnemer.

Want telers hebben te maken met extremer weer, hogere kosten en een krimpend middelenpakket. Dit maakt het moeilijker om een stabiele productie te realiseren. Afnemers hanteren tegelijkertijd dezelfde kwaliteitseisen of deze worden zelfs aangescherpt bij een groot aanbod.

‘Telers nemen steeds meer risico’s maar in contracten wordt daar lang niet altijd voldoende rekening mee gehouden’, vindt Ten Cate. ‘Bij moeilijke omstandigheden moet er ruimte zijn in afspraken over kwaliteit en levering.’ Volgens de werkgroepvoorzitter is daarnaast de manier waarop prijzen in de fritesaardappelsector tot stand komen een belangrijk knelpunt.

Ongelijke positie

Veel aardappelen worden gecontracteerd, maar voor een deel van het volume wordt de uiteindelijke prijs tijdens het seizoen of zelfs achteraf vastgesteld. Het gevolg hiervan is een ongelijke positie. Ten Cate: ‘Wanneer een prijs pas achteraf eenzijdig wordt vastgesteld, heeft een teler geen onderhandelingspositie meer. Transparantie en overleg moeten het uitgangspunt zijn.’

Het standpunt van de LTO-werkgroep is dat prijsafspraken die niet vooraf vastliggen altijd via een transparante werkwijze of in overleg met de akkerbouwer of producentenorganisatie tot stand moet komen.

Ook op Europees niveau groeit de aandacht voor de positie van boeren in de voedselketen. Momenteel werkt de Europese Commissie aan een herziening van de richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken in de voedselketen (UTP-richtlijn).

Oplopende teeltkosten

Verder neemt de druk op telers toe door de oplopende teeltkosten vanwege diverse geopolitieke ontwikkelingen. Voor de aardappelteelt geldt bijvoorbeeld een gemiddelde kostprijsstijging van 324 euro per hectare, alleen al door de hogere dieselprijzen. Daarbij moet worden aangetekend dat dit voor ieder akkerbouwbedrijf anders uitpakt.

Volgens Ten Cate hangt dat onder meer af van de droogte en de noodzaak om te beregenen. Bovendien kan een meerderheid van de agrarisch ondernemers deze kosten niet doorberekenen richting afnemers.

Ondertussen hebben Nederlandse telers nog steeds veel aardappelen van oogst 2025 zonder duidelijke bestemming in de schuur liggen. Naar schatting gaat het om circa 500.000 ton. Onlangs waarschuwden LTO en BO Akkerbouw al voor de risico’s die zijn verbonden aan aardappelen waar geen bestemming voor wordt gevonden. Bij het uitrijden op land bijvoorbeeld moeten telers rekening houden met de geldende regels en richtlijnen.