Zwakke positie telers vraagt om sterkere regels tegen machtsmisbruik

Hoewel de huidige Unfair Trading Practices (UTP)-richtlijn volgens LTO een belangrijke stap is geweest, blijkt dat telers nog vaak in een zwakke onderhandelingspositie zitten. In bijvoorbeeld de fritesaardappelsector worden producten wel gecontracteerd, maar wordt de uiteindelijke prijs voor een deel van het contract pas tijdens het seizoen of achteraf bepaald.

In dergelijke situaties hebben telers vaak geen reële onderhandelingspositie meer. LTO pleit ervoor dat prijzen altijd in overleg worden vastgesteld en niet eenzijdig door afnemers. Daarnaast wordt het verbod op eenzijdige contractwijzigingen soms omzeild. Zo worden na de oogst alsnog strengere kwaliteitseisen of kortingen opgelegd. Een voorbeeld daarvan is de dwingende brief die aardappeltelers in november van Farm Frites ontvingen over de hogere kortingen die het fritesconcern wilde toepassen voor partijen met kwaliteitsgebreken.

Niet achteraf aanscherpen

LTO vindt dat in de herziene versie van de UTP-richtlijn expliciet moet worden vastgelegd dat contractwijzigingen niet onder druk mogen plaatsvinden en dat kwaliteitseisen niet na de oogst kunnen worden aangescherpt.

Volgens de belangenbehartiger is een ander belangrijk punt de verdeling van risico's. Vanwege strengere regelgeving en het wegvallen van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen nemen teeltrisico's toe. Dat terwijl afnemers blijven vasthouden aan hoge en soms cosmetische kwaliteitseisen. LTO vindt dat contracten meer ruimte moeten bieden voor risicodeling in de keten, bijvoorbeeld via flexibiliteit in kwaliteitsnormen of afspraken over hoe wordt omgegaan met teeltrisico's door extreem weer of veranderingen in het middelenpakket.

Ook de handhaving van de regels schiet tekort. Omdat lidstaten de richtlijn verschillend interpreteren en handhaven, ontstaat er ongelijkheid binnen de Europese markt. Daarom is LTO voorstander van harmonisatie van definities en uitvoering, zodat een gelijk speelveld ontstaat.

Daarnaast ontbreekt het bij toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) soms aan specifieke kennis van landbouwmarkten. Bijvoorbeeld omdat afnemers vaak een 'afrekening' sturen naar de leverancier in plaats van dat de leverancier een rekening stuurt. Dit bemoeilijkt volgens LTO en de POV een snelle en eerlijke beoordeling van klachten en dat kan in het nadeel uitpakken van boeren en tuinders.

Voordelen sterkere Europese samenwerking

In een reactie erkent de ACM het kernprobleem van de ongelijke onderhandelingspositie tussen afnemers en leveranciers. Daarbij ziet de toezichthouder voordelen in een sterkere Europese samenwerking bij handhaving van regels uit de UTP-richtlijn.

Verder begrijpt de ACM het probleem dat agrariërs stelselmatig worden gedwongen onder kostprijs te verkopen. Wel heeft de autoriteit twijfels bij een algeheel verbod op het verkopen onder de kostprijs. Ze zou graag zien dat de Europese Commissie onderzoekt wat de oorzaak is van het gedwongen stelselmatig verkopen onder kostprijs. Daarbij moet worden gekeken welke oplossingen effectief en proportioneel zijn.

De Europese Commissie komt later in 2026 met een voorstel voor herziening van de UTP-richtlijn. LTO en de POV steunen de wetgeving, maar benadrukken dat verbeteringen nodig zijn om boeren en tuinders daadwerkelijk beter te beschermen in de voedselketen.