‘We hopen bewezen technieken sneller op het erf te krijgen door de investeringsdrempel te verlagen’

Volgens Datema zijn verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater en het verlagen van de milieu-impact belangrijke aanleidingen voor het programma. ‘We vinden dat we bij deze onderwerpen een belangrijke rol spelen’, zegt de directeur Food & Agri Nederland. ‘Als coöperatie vormen we een belangrijk onderdeel van het maatschappelijk geheel in Nederland en we zien de gevoelige discussie rondom gewasbescherming toenemen. Daarom moet de landbouw op dit vlak snel stappen vooruitzetten. Wij willen daar financieel in ondersteunen.’

De bijdrage vanuit Rabo Toekomstbijdrage Land- en Tuinbouw is bedoeld voor bovenwettelijke, bewezen maatregelen en technieken, zoals laser- en mechanische wieders, spotsprayers, robots. Specifiek voor de tuinbouw gaat het bijvoorbeeld om drones die insecten herkennen. Binnenkort publiceert Rabobank een lijst met investeringen die in aanmerking komen. Wageningen University & Research ondersteunt bij de beoordeling van maatregelen en technologieën.

Waarom kiest Rabobank voor de focus op gewasbescherming en niet bijvoorbeeld innovatieve bemestingstechnieken? Dit laatste kan ook een positieve invloed hebben op de waterkwaliteit.

‘We vinden dat momenteel in gewasbescherming de grootste winst te behalen is. Er zijn al veel technieken beschikbaar om het middelengebruik terug te dringen en de milieubelasting te beperken. Telers investeren daar al wel in, maar nog relatief weinig. Dit komt bijvoorbeeld omdat ze de investeringskosten vaak lastig kunnen doorberekenen aan afnemers.’

Is de vergoeding van maximaal 25 procent van de investering voldoende om telers over de streep te trekken?

‘We denken dat onze bijdrage substantieel is en het de investeringsdrempel echt kan verlagen. We moeten een aankoop niet volledig gaan vergoeden, want een ondernemer moet juist ook investeren vanuit zijn eigen intrinsieke motivatie.’

Welke drempels denkt u met de steun weg te nemen, en wat zijn de voordelen daarvan?

‘Nieuwe technieken en machines zijn duur. Als telers hier dankzij onze steun meer in gaan investeren, dan zal de aankoopprijs uiteindelijk dalen. Daarnaast is het in de land- en tuinbouw gebruikelijk om als telers onderling van elkaar te leren. Als meer telers inzetten op innovatie, gaat de buurman er vaak ook sneller mee aan de gang. Het wegnemen van drempels heeft dus niet alleen met geld te maken. Ten derde jaagt meer gebruik van een bepaalde innovatie de snelheid van ontwikkeling aan, waar telers dus weer sneller van kunnen profiteren.’

Vanuit welke gewassectoren verwacht u de meeste belangstelling voor de vergoeding?

‘We hopen natuurlijk dat er zowel vanuit de open teelten als de glastuinbouw vraag naar komt, maar onze grootste klantengroep is de akkerbouw. In de meeste sectoren zijn al voldoende technische oplossingen. Voor aardappeltelers is de beheersing van phytophthora de grootste uitdaging en hoe dat met techniek op te lossen. Ziektebeheersing vraagt ook om een weerbaar teeltsysteem. We onderzoeken ook of we een simpele regeling kunnen bouwen om ook weerbare teeltsystemen deels te financieren, maar dat ligt wat complexer dan bij concrete technieken.’

Het doel van Rabobank is om de regeling op 1 februari 2027 te openen. Ondernemers kunnen vanaf nu al wel investeren in bewezen technieken die mogelijk op de lijst komen en een deel van het investeringsbedrag later alsnog indienen. De bank beoordeelt in 2028 of Rabo Toekomstbijdrage Land- en Tuinbouw succesvol genoeg is om de bijdrage eventueel te verhogen van 60 miljoen naar 100 miljoen euro.

Hoe gaat Rabobank dat succes meten?

‘We kijken vooral naar hoeveel telers gebruik gaan maken van de regeling. Onze verwachting is wel dat het even duurt voordat de regeling is geland. Dat zien we bijvoorbeeld ook bij de Rabo MKB Duurzaamheidsbijdrage.’

Bij de aankondiging van het programma noemt Rabobank zichzelf een aanjager van systeemverandering. Hoort daarbij ook dat jullie afnemers aanspreken op prijsafspraken die telers ruimte geven om duurzamer te produceren?

‘We spreken de afnemers niet direct aan op prijsafspraken, maar voeren in de hele keten het gesprek over duurzaamheid en weerbaarheid. Dus met de primaire sector, toelevering én afnemers. Onze rol is om individuele telers te ondersteunen en ook met andere partijen te bespreken wat er moet gebeuren. Zo wordt een deel van de rassenkeuze bepaald door wat de afnemer vraagt. Een raskeuze heeft impact op het teeltsysteem en daarom is dat ook belangrijk om mee te nemen in Rabo Toekomstbijdrage Land- en Tuinbouw en uit te zoeken welke financiële steun hierin mogelijk is.’

Alex Datema
Alex Datema is sinds mei 2023 directeur Food & Agri Nederland bij Rabobank. Daarnaast is hij melkveehouder in het Groningse Briltil. Daar bestiert hij met een compagnon een bedrijf met 120 melkkoeien en 80 hectare grond heeft. Toen Datema bij Rabobank begon, droeg hij de dagelijkse leiding over aan zijn compagnon. Datema was jarenlang actief als bestuurder in de agrarische sector. Van 2016 tot 2023 was hij voorzitter van BoerenNatuur, de koepelorganisatie voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ook was hij betrokken bij het Deltaplan Biodiversiteitsherstel.
Volgens Datema moeten boeren financieel worden beloond voor hun bijdrage aan natuur en milieu. Deze gedachte staat dan ook centraal in de vernieuwde agrofoodvisie die Rabobank in maart 2026 presenteerde. Rabo Toekomstbijdrage Land- en Tuinbouw sluit aan op zijn inzet voor een toekomstbestendige landbouw. Dit programma maakt deel uit van Rabobanks inzet om jaarlijks een deel van haar winst terug te geven aan de samenleving en zo positieve maatschappelijke impact te maken.