‘Landbouwpact moet goede inbreng zijn voor plannen van minister’

Een economisch vitale land- en tuinbouw binnen ecologische grenzen en met maatschappelijk draagvlak. Dat willen AgroAgenda Noord-Nederland (een netwerk van zo’n 45 partners) en de drie noordelijke provincies bereiken met het Noord-Nederlands Landbouwpact. Voor het pact schuiven naast de provincies Friesland, Groningen en Drenthe, boerenorganisaties, overheden, ketenpartijen, kennisinstellingen en natuur- en milieuorganisaties aan.

Onder leiding van Jan Huitema werken de partijen aan afspraken die niet alleen regionaal werken, maar ook landelijk inspireren en toepasbaar moeten zijn. ‘Met dit pact willen we de agrarische sector weer van het slot krijgen. Dat lukt alleen als we samen duidelijke keuzes maken.’

Het klinkt veelbelovend, maar wat houdt het Noord-Nederlands Landbouwpact precies in?

‘De initiatiefnemers – AgroAgenda Noord-Nederland en de drie noordelijke provincies – hebben mij gevraagd om een zorgvuldig proces te organiseren om te komen tot een plan waarin met verschillende partijen afspraken worden gemaakt op het gebied van stikstof, water en klimaat. Deze afspraken en de naleving daarvan moeten agrariërs in Noord-Nederland meer zekerheid, duidelijkheid en toekomstperspectief bieden en zorgen voor meer ontwikkelruimte en een beter verdienmodel.’

Welke partijen zijn daarbij betrokken?

‘Bij de totstandkoming van het Noord-Nederlands Landbouwpact zijn vijftig partijen betrokken: van boerenorganisaties tot kennisinstellingen, natuurorganisaties, waterschappen en een katalysatorteam bestaande uit dertien agrarisch ondernemers uit Noord-Nederland. De afspraken die zij maken, komen niet alleen op het bordje van boeren en tuinders te liggen, maar ook op dat van andere partijen. Iedereen moet de gemaakte afspraken omarmen en daaraan willen bijdragen.’

Hoe krijgt u als procesbegeleider de neuzen dezelfde kant op?

‘Het unieke aan dit pact is dat het, in tegenstelling tot andere gebiedsprocessen, helemaal van onderop komt. Alle partijen binnen AgroAgenda Noord-Nederland, inclusief de drie noordelijke provincies, denken en werken vanuit clusters actief mee aan dit pact. De afspraken komen dus echt vanuit het gebied zelf. Het gebied is zelf aan zet.’

Over wat voor afspraken heeft u het dan?

‘We gaan ze de komende tijd met elkaar formuleren en maken, en onderzoeken hoe we ze kunnen borgen. De hoofdthema’s zijn stikstof, water en klimaat. Daar hangt alles mee samen, willen we de sector van het slot krijgen. Helder is dat we de doelen met elkaar moeten halen. Zolang dat niet gebeurt, verandert er niets.’

Lees ook: Is de juiste combinatie van het stikstofslot eindelijk in beeld?

‘Stilstand is achteruitgang. Daar is niemand bij gebaat. De agrarische sector niet, maar ook de natuur niet. We moeten door. Ik geloof oprecht dat er nog ontwikkelruimte is in Noord-Nederland, die we niet benutten zolang alles op slot staat.’

Kunt u een richting geven?

‘Ik kan nog niet op de zaken vooruitlopen, omdat we nog aan de start staan van het proces, maar het Landbouwpact bouwt voort op het Kwaliteitsbeeld AgroAgenda Noord-Nederland 2035: Top-voedsel uit een rijk landschap. Dit kwaliteitsbeeld is ontworpen door AgroAgenda Noord-Nederland en bestaat uit drie ambities op het gebied van ondernemerschap, water en landbouw en natuur.’

‘Vanuit dit kwaliteitsbeeld gaan we door middel van de afspraken die wij in het pact maken werken aan een beter verdienmodel voor de boer, meer ruimte voor innovatie, schoon en voldoende water, stikstofreductie en biodiversiteitsherstel, gezonde bodems en gesloten kringlopen.’

Is er voor agrariërs in Noord-Nederland meer ontwikkelruimte dan elders?

‘De regionale verschillen zijn groot. De omstandigheden in het noorden zijn heel anders dan elders in het land. Dit Landbouwpact is dan ook maatwerk. We moeten de kaders voor stikstof, water en klimaat duidelijk neerzetten.’

‘Dat we ons specifiek richten op een Landbouwpact voor het noorden, betekent overigens niet dat we met dit pact ons willen afzetten tegen de rest van Nederland. Juist niet. We willen andere regio’s inspireren en een pact sluiten dat uiteindelijk landelijk toepasbaar is.’

Pakken de afspraken voor iedereen goed uit?

‘Om stappen te kunnen zetten, kunnen we niet alleen maar zoete broodjes bakken. We moeten een eerlijk pact neerzetten, en tegelijkertijd het liefst niemand benadelen. Maar willen we als sector ook vooruit, dus dan moeten we keuzes maken. Daarbij kijken we naar het algemeen belang, niet naar het individuele belang.’

Lees ook: 'Ondernemers willen vooruit en niet afhankelijk zijn van stilstaande besluitvorming'

‘Zonder taboes onder tafel te schuiven, benoemen we alles wat in de uiteindelijke versie van dit pact komt te staan. Het doel is dat de sector weer verder kan en we proberen daarbij de eventuele pijn te verzachten.’

‘Laat ik wel helder zijn: de eventuele offers die we moeten brengen, gelden net zo goed voor andere partijen, zoals natuurorganisaties. Het is geven en nemen. Niemand heeft alleen heerschap, niemand krijgt alles. Gelukkig beseffen alle partijen dat. En zolang we met de gemaakte afspraken geen beter verdienmodel creëren voor agrarische ondernemers, is er ook geen Landbouwpact.’

Want jullie staan voor een beter verdienmodel?

‘Ja, dat klopt. We kunnen niet garanderen dat de individuele boer niet wordt benadeeld, omdat sommige situaties gewoonweg heel uitdagend zijn. Maar we gaan voor het beste resultaat, met voldoende toekomstperspectief, een goed verdienmodel en genoeg ontwikkelruimte, zodat agrariërs in Noord-Nederland door kunnen met ondernemen.’

Wat betekent dit dan voor bijvoorbeeld agrariërs die dicht bij een Natura 2000-gebied zitten?

‘Dat zijn vraagstukken die bij de totstandkoming van dit pact moeten worden opgelost of die we in ieder geval onderhanden moeten nemen om samen tot bepaalde afspraken en deals te komen. En dat hangt natuurlijk ook van de landelijke doelstellingen af, aangezien daar meerdere keren verschuivingen in zijn geweest. Wat dat aangaat is de timing van dit pact urgent.’

Hoezo ‘urgent’?

‘Voor de zomer wil de nieuwe landbouwminister Jaimi van Essen (D66) met een pakket aan maatregelen komen. Wij willen in juni al een eerste concept van het Noord-Nederlands Landbouwpact klaar hebben en aanbieden aan het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.’

‘Dit concept moet, vanuit het noorden, een goede inbreng zijn voor het plan dat de minister maakt. Het schetst de richting die maatregelen en beleid volgens ons zou moeten opgaan en waar politiek Den Haag rekening mee moet houden.’

‘In het najaar willen wij het Landbouwpact volledig afronden. Met het uiteindelijke definitieve pact kunnen wij beleid van onderop beïnvloeden. En dat is nodig, willen we een eventuele harde klap voorkomen.’

Verwacht u zo’n harde klap?

‘Als je zelf niet actief meedenkt en lobby voert, kunnen maatregelen anders uitpakken dan dat je als sector voor ogen hebt en kunnen er inderdaad ‘klappen’ vallen. Er liggen genoeg kansen om de sector van het slot te krijgen, zonder dat er generieke maatregelen aan te pas komen.’

‘Denk aan doelsturing, waarbij agrariërs het eigenaarschap houden en zelf de vrijheid en regie houden om via managementaanpassingen de stikstofuitstoot te verlagen op het eigen bedrijf. Daar ben ik zelf, als Europarlementariër, altijd voorstander van geweest. Je moet de motivatie eronder krijgen. En dat lukt alleen als je als ondernemer zelf aan het roer staat.’

Kunt u voorbeelden noemen?

‘Denk aan evenwichtsbemesting, het verlagen van eiwit in het melkveerantsoen, minder afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen, de samenwerking tussen akkerbouw en veehouderij, investeringen in bijvoorbeeld een mestvergister en stikstofstripper et cetera. Er zijn tal van mogelijkheden, ook voor andere deelsectoren. Maar de investeringsruimte moeten we dan wel hebben en kunnen benutten.’

‘Er moeten duidelijke kaders komen van wat ondernemers wel en niet kunnen in relatie tot stikstof, water en klimaat. De sector heeft behoefte aan duidelijkheid en zekerheid. Daar schort het momenteel aan.’

Waarom bent u zelf zo gemotiveerd om hiermee aan de slag te gaan?

‘Als voormalig melkveehouder weet ik als geen ander wat veranderende en onduidelijke wet- en regelgeving met ondernemers en hun bedrijven doet. Zoals ik al zei: stilstand is achteruitgang. Dit terwijl je als ondernemer door wilt en je bedrijf wilt blijven ontwikkelen. Dat strookt niet met elkaar.’

‘Verder ken ik als noorderling de kracht van deze regio en heb ik als Europarlementariër tien jaar lang te maken gehad met soortgelijke onderwerpen. Die ervaring, kennis en mijn netwerk wil ik gebruiken om te komen tot een goed en werkbaar Landbouwpact voor agrarisch ondernemers.’

Jan Huitema (41) is opgegroeid op een melkveebedrijf in het Friese Offingawier. Nadat het bedrijf moest wijken voor recreatie, bouwde hij samen met zijn ouders een nieuw bedrijf op in Makkinga. In 2019 nam hij de onderneming over en ontwikkelde hij het verder tot een melkveebedrijf met 155 melkkoeien, bijbehorend jongvee en 88 hectare landbouwgrond.

Huitema studeerde aan de Universiteit van Wageningen. Na zijn studie reisde hij de wereld over om (werk)ervaring op te doen op agrarische bedrijven in Nieuw-Zeeland, Argentinië, Australië en Vietnam. Op die manier wilde hij kennis vergaren over landbouwbedrijven, wereldwijd.

Bij thuiskomst kwam Huitema in dienst bij voormalig Europarlementariër Jan Mulder van de VVD. Later, in 2014, mocht Huitema zelf die rol op zich nemen. Hij is namens de VVD tien jaar lid geweest van het Europees Parlement. Tussendoor runde hij samen met een bedrijfsleider het melkveebedrijf in Makkinga.

In 2024 hakte hij de knoop door om te stoppen met het melkveebedrijf. ‘We deden mee aan de landelijke stoppersregeling’, vertelt hij. ‘Dat was geen makkelijke keuze, maar voor ons wel de juiste.’

Met het starten van zijn eigen bedrijf EUnity Consulting richt hij zich sinds 2025 op het geven van ‘deskundig advies- en consultancydiensten, gebaseerd op praktijkervaring en een praktische instelling’ en is hij sinds begin dit jaar aangetrokken als procesbegeleider van het Landbouwpact Noord-Nederland.

Na woonachtig te zijn geweest in Brussel en Utrecht, vestigt Huitema zich dit jaar samen met zijn vriendin opnieuw in Friesland.

AgroAgenda Noord-Nederland werd ruim tien jaar geleden opgericht als overstijgende netwerkorganisatie. De organisatie bestaat uit partners uit de drie noordelijke provincies en opereert dan ook specifiek in Friesland, Groningen en Drenthe.

Ruim 45 partijen, waaronder belangenorganisaties, waterschappen, kennisinstellingen en terreinbeherende organisaties die actief zijn in het landelijk gebied en de keten, hebben zich aangesloten bij AgroAgenda Noord-Nederland. Samen werken zij aan een sterk platteland, een vitale natuur en een ‘florerende’ boerensector in Noord-Nederland. Hun uitgangspunt is het kwaliteitsbeeld voor 2035, waarin de ambities en doelen voor de komende jaren staan beschreven. Met dit kwaliteitsbeeld laat AgroAgenda Noord-Nederland zien dat het noorden van Nederland de ‘gidsregio’ is voor de voedseltoekomst. Want hoewel de opgaven groot zijn, heeft Noord-Nederland alles in huis om koploper te blijven, is te lezen op de website.

Landbouwtransitie versnellen

Dankzij de netwerkstructuur kan AgroAgenda Noord-Nederland landbouwtransities door innovatie, gebiedssamenwerking en nieuwe verdienmodellen versnellen, verwacht zij. De regio zet dan ook in op ‘krachtige ketens, gezonde bodems, schoon water, klimaatadaptatie en een sterk verdienvermogen’ en werkt in dat kader samen met verschillende stichtingen, organisaties, programma’s en initiatieven, zoals Stichting Innovatie Veenkoloniën, Deltaplan Agrarisch Waterbeheer, Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw, het innovatieprogramma Fascinating en Boeren Perspectief Noord-Nederland.

Om het kwaliteitsbeeld van AgroAgenda verder uit te bouwen, heeft de stuurgroep onlangs groen licht gegeven voor de verkenning van het Noord-Nederlands Landbouwpact, begeleid door voormalig Europarlementariër en melkveehouder Jan Huitema.