Tweede Kamer botst met minister over Schijf van Vijf: ‘Doorgeslagen ideologie’

De nieuwe Schijf van Vijf die het Voedingscentrum onlangs heeft gepubliceerd, houdt rekening met de milieu-impact van levensmiddelen en bevat onder meer het advies om de vlees- en zuivelconsumptie te verminderen. Dat stuit op kritiek van rechtse partijen.

Nicole Moinat van de Groep Markuszower spreekt tijdens een debat in de Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport over ‘de Schijf’ van ‘een doorgeslagen ideologie’. ‘Het Voedingscentrum wil sturen naar gezonde en duurzame keuzes, niet informeren. Daarmee verschuift de kern naar politiek. De overheid gebruikt een voedingsinstituut om via de keukentafel gedrag te veranderen. Belastinggeld wordt ingezet om mensen een schuldgevoel aan te praten.’

Betutteling

Ook BBB-Kamerlid Femke Wiersma vindt het zorgelijk dat het Voedingscentrum expliciet klimaat en duurzaamheidsdoelen heeft verwerkt in een gezondheidsadvies. Ze vindt dat het centrum op deze manier de eigen wetenschappelijke geloofwaardigheid ondermijnt. ‘Mensen krijgen het gevoel dat via de achterdeur een agenda wordt doorgedrukt. Dat is precies het soort onbetrouwbare overheid waar mensen moe van worden. Als een advies doorslaat in betutteling, verliest het aan draagvlak. Mensen gaan het negeren en dat helpt niemand verder.’

Rachel van Meetelen (PVV), Pepijn van Houwelingen (Forum voor Democratie) en Ingrid Coenradi (JA21) laten zich in vergelijkbare woorden uit. ‘Het Voedingscentrum beweegt zich met het advies op ander terrein. Het moet gaan over voeding, niet over klimaat. Daar schuurt het.’ Van Houwelingen doet een oproep voor een voedseladvies zonder klimaatcomponent.

Moralistisch vingertje

‘Waar preventie doorschiet, begint betutteling’, vindt Coenradi. ‘Het roept eerder irritatie en weerstand op dan draagvlak. Ze stelt dat mensen afhaken zodra er een opgeheven ‘moralistisch vingertje’ uit Den Haag komt.

Lees ook: 'Voedingscentrum gaat op de politieke toer'

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA spreken zich niet uit tegen de Schijf van Vijf. ‘Het Voedingscentrum geeft advies. Daar mag je naar luisteren of niet. Iedereen mag daarin een keuze maken. Ik vind dat geen probleem’, zegt Marijke Synhaeve (D66). Ook Joris Lohman (CDA) pareert de afkeuring. ‘Kritiek is niet onschuldig. Door de richtlijn weg te zetten als ideologie of betuttelend, wordt het gezag van onderbouwde voedingsadviezen ondermijnd. Maar we leven in een vrij land en u mag eten wat u wil.’

Minister Sophie Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestrijdt dat ideologie een rol speelt bij de samenstelling van de Schijf van Vijf. ‘Het Voedingscentrum geeft voorlichting. De Schijf van Vijf geeft daarbij tips. Iedereen mag zelf bepalen wat je ermee doet. Ze reiken het alleen aan.’

Levertraan

Hermans wijst er ook op dat de Gezondheidsraad de richtlijnen voor gezonde voeding eens per tien jaar aanpast. Ze vindt het logisch dat daarbij rekenschap wordt gegeven van bredere effecten van voedselconsumptie. ‘Het Voedingscentrum bestaat sinds de jaren vijftig. Het advies ontwikkelt mee met de tijd en wat er in Nederland wordt geproduceerd en geïmporteerd. Dat verandert.’ Zo wijst ze erop dat levertraan niet meer in het advies staat. ‘De kern is dat het centrum advies geeft en tips over hoe u gezond kunt eten. Het is een instrument dat je mag gebruiken, maar het hoeft niet.’

De minister wist de kritiek van de Kamerleden niet weg te nemen. Het debat krijgt later een vervolg.