Stofreductie bij geitenhouderijen eerste stap tegen gezondheidsrisico's

De Gezondheidsraad heeft op basis van meerdere onderzoeken geconcludeerd dat er een verhoogde kans is op longontstekingen bij omwonenden van geitenbedrijven. Dat was voor demissionair landbouwminister Femke Wiersma aanleiding om opdracht te geven tot een onderzoek naar de mogelijkheden om de emissie van bioaerosolen vanuit geitenbedrijven te verminderen. Bioaerosolen zijn zwevende deeltjes of druppeltjes waarop zich micro-organismen en endotoxinen bevinden.

Het is niet duidelijk welk van de 23 gevonden micro-organismen en/of endotoxinen verantwoordelijk zijn voor de verhoogde kans op longontstekingen rond geitenbedrijven. Ook is niet zeker wanneer die micro-organismen precies vrijkomen, in welke hoeveelheden, wat exact de bron is en hoe laag een aanvaardbaar emissieniveau zou moeten zijn. Het verkennende onderzoek van de WUR richt zich daarom op algemene maatregelen en adviezen die de emissie van bioaerosolen en de micro-organismen kunnen verminderen.

'Uit ons onderzoek blijkt dat er geen ideale maatregel is waarmee alle emissies in één klap tot het verleden behoren, die weinig kost en op alle bedrijven inzetbaar zou zijn', stelt WUR-onderzoeker Albert Winkel. 'Wel zijn er verschillende groepen maatregelen die allemaal in bepaalde mate kunnen bijdragen. Onze bevindingen kunnen dienen als basis voor gesprekken over de verdere ontwikkeling van de geitensector. Daarnaast biedt het rapport handvatten aan geitenhouders die direct aan de slag willen met het verminderen van emissies.'

Stro verspreiden

De ideale maatregel is dan wel niet gevonden, maar aanpak van de stofuitstoot van geitenbedrijven is volgens Winkel wel een belangrijke stap. 'Duidelijk is dat stro verspreiden kan leiden tot een hoge stofuitstoot. Dat duurt dan een half uur tot wel uren en in die tijd komen er vanuit het geitenbedrijf bioaerosolen in de omgeving terecht.'

Bij de verspreiding van stro met stroblazers of stroverdelers die aan een rail aan het dak hangen, is de stofuitstoot tot wel tweehonderd keer hoger dan normaal. Dat is vanuit het oogpunt van arbeid efficiënt, maar levert veel stof op. Het punt is daarbij dat het verse stro dat geitenhouders gebruiken, vrij zal zijn van urine en mest, maar er zitten wel micro-organismen in. Die zijn afkomstig van de planten en de bodem en het zijn een deel van de 23 gevonden micro-organismen die een bijdrage kunnen leveren aan een hogere kans op longontsteking.

'Dus zorgen voor minder stofuitstoot bij het instrooien zal zeker een bijdrage leveren', stelt de WUR-onderzoeker. 'Hoe groot die bijdrage is, weten we niet. Maar het zal zeker een flinke stap zijn. Geitenhouders kunnen die stofuitstoot verlagen door een anders systeem van stro verdelen te kiezen. 'Balen in de pot zetten waarna de geiten het stro zelf verdelen of dat ze het uit ruiven halen, of stro verdelen met een vijzel. Stofarm stro gebruiken of het stro voor het verdelen ontstoffen. Diverse van deze opties zijn al in gebruik bij geitenhouders', licht Winkel toe.

Overdag is de stofuitstoot uit een geitenstal hoger dan in de nacht. Zeker op momenten dat de geiten naar de melkstal gaan of worden gevoerd bijvoorbeeld. Maar die pieken zijn veel lager dan tijdens het instrooien. Ook tijdens het uithalen van de mest is de stofuitstoot hoger dan normaal. Alleen gebeurt dat niet dagelijks, maar om de paar weken of maanden.

Andere opties

Naast minder stof bij het instrooien zijn er nog meer opties die de uitstoot van bioaerosolen kunnen verminderen. De effecten hiervan zijn minder groot, maar omdat alle beetjes helpen, kan een combinatie van deze maatregelen toch zinvol zijn.

Winkel doelt hierbij bijvoorbeeld op maatregelen om de staltemperatuur laag te houden, zoals het dak isoleren of door waterverneveling. Ventilatoren inzetten om de staltemperatuur te verlagen raadt hij niet aan. Dan zorg je juist voor meer uitstoot, stelt de onderzoeker. 'Zie isolatie en verneveling vooral als een maatregel die ten goede komt aan het welzijn en de gezondheid van de geiten. Als bijkomend effect zul je ook de uitstoot van bioaerosolen wat verlagen.'

Dit geldt ook voor een maatregel als het drinkwatersysteem regelmatig reinigen. Dat is goed voor de geiten en zal zorgen voor minder micro-organismen en daarmee de uitstoot naar buiten verlagen.

Vaccineren

De geiten vaccineren tegen Clostridium perfringens en/of Staphylococcus aureus is ook zo'n maatregel. 'Het is een dure maatregel, maar mocht je die toch al overwegen omdat je daarmee gezondheidsproblemen als uierontsteking voorkomt, dan is het bijkomende effect op de uitstoot wel positief. Beide bacteriën zijn wel gevonden bij de 23 micro-organismen in de Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGO)-onderzoeken', vertelt Winkel.

Verder kan het helpen om de insleep en verspreiding van ziekteverwekkers te verminderen door de toepassing van het schone-weg-vuile-wegprincipe, looproutes van jonge naar oudere dieren, een hygiënesluis met bedrijfskleding enzovoort.

Andere zaken zijn bijvoorbeeld nog de desinfectie van de kale stropotvloer na uitmesten om zo een schone start te maken, regelmatig strooien van hygiënepoeders met een vochtabsorberende en desinfecterende werking, stofzuigen van vloeren en overige droge oppervlakken waar geen stro ligt en het stofarm verstrekken van voer/rantsoen.

Ingrijpende maatregel

Een ingrijpende maatregel die de uitstoot van bioaerosolen flink kan verminderen, is overstappen naar mechanische ventilatie van de geitenstallen en het gebruik van een luchtwasser of een andere end-of-pipe-techniek. Onderzoek heeft laten zien dat je hiermee minimaal 50 procent tot 90 procent of meer van stof en micro-organismen kunt afvangen.

Luchtwassers zijn er vooral op gericht om de uitstoot van ammoniak en geur te beperken. 'Wil je vooral veel stof en micro-organismen afvangen, dan is een minimale verblijftiijd in de luchtwasser van zo'n drie seconden nodig', weet Winkel vanuit oriënterend onderzoek. 'Zou de geitensector dat willen, dan zouden we specifieke luchtwassers moeten ontwikkelen die hierop zijn gericht. Ook kun je denken aan een andere vorm van houderij zonder stro bijvoorbeeld.'

Volgens de onderzoeker is het nu van belang dat duidelijk wordt welke richting het opgaat. De geitensector is hierover al samen met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de WUR in gesprek. Wiersma meldt dit ook in de begeleidende Kamerbrief bij het verkennende onderzoek.

De komende maanden wordt gewerkt aan de uitwerking van een voorstel om het gezondheidsrisico rondom geitenbedrijven te verlagen. Dit moet leiden tot pilotonderzoeken en monitoring om de effecten van de maatregelen vast te kunnen stellen.