Helft boeren en tuinders heeft problemen met de gemeente

De snelheid van besluitvorming (61 procent) en het ontbreken van een meewerkende houding (59 procent) worden het meest genoemd wanneer wordt gevraagd naar de problemen met de gemeente. 46 procent van de agrarisch ondernemers ervaart ook problemen met het kennisniveau van ambtenaren. De haalbaarheid van de eisen die gemeenten stellen, wordt door 33 procent als een probleem ervaren.

Een meewerkende gemeente is goud waard, vinden boeren en tuinders. 'De regels zijn zo ingewikkeld geworden dat het echt fijn is als de gemeente meedenkt in mogelijkheden in plaats van wat allemaal niet mag', schrijft een Gelderse veehouder. Een collega uit Overijssel is het met hem eens: 'Korte lijnen hebben met de gemeente vind ik zeer belangrijk om veranderingen, voor verduurzaming of efficiëntie, makkelijker door te voeren.'

Verder wordt de invloed van de gemeente op het bedrijf bevestigd. Zo merkt 52 procent van de agrariërs dat de gemeente zich bemoeit met de grootte van bedrijfsgebouwen of het bouwvlak op het erf. Andere onderwerpen waarbij zij de invloed van gemeenten merken, zijn de huisvesting van arbeidsmigranten (41 procent), het opzetten van nieuwe activiteiten zoals energieopwekking (40 procent) en de invulling van multifunctionele activiteiten (38 procent).

Invulling van bedrijfsvoering

Als het gaat om de invulling van de bedrijfsvoering, stelt 37 procent dat de gemeente zich bezighoudt met stalomvang of aantal dieren. 31 procent merkt dat de gemeente zich buigt over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Het soort dieren (17 procent) of het teeltplan (16 procent) wordt minder vaak genoemd.

Het onderwerp dat boeren en tuinders als belangrijkste ervaren voor hun gemeente is de vergunningverlening; 94 procent van de deelnemers aan de Nieuwe Oogst-peiling kwalificeert dit punt als 'belangrijk' of 'heel belangrijk'. Agrariërs kennen bijna evenveel waarde toe aan bestemmingsplannen en ruimtelijke ordening (91 procent) en de ontwikkeling van het buitengebied (91 procent).

Verder vindt 80 procent van de ondernemers de aanpak van de criminaliteit op het platteland een belangrijk of heel belangrijk thema, net als landbouwverkeer (80 procent) en de plannen voor vrijkomende agrarische bebouwing (78 procent). De gemeentelijke belastingen krijgt van 71 procent diezelfde kwalificatie. Groene energie, zoals zonnepanelen of windmolens, krijgt van de meeste ondernemers minder belang toegekend (45 procent).

Met name de inspanning die nodig is om vergunningen te krijgen, frustreert agrariërs. 'Als je ziet hoeveel moeite je tegenwoordig moet doen om een vergunning te krijgen en hoeveel geld dit moet kosten door toedoen van adviesbureaus, mogen ze blij zijn dat er nog iemand ondernemer wil worden', verzucht een akkerbouwer uit Limburg.

Kloof tussen praktijk en theorie

Wily Erinkveld, melkveehouder en raadslid voor het CDA in het Gelderse Berkelland, kan zich iets voorstellen bij de problemen die agrariërs ervaren in hun omgang met de gemeente. 'Er is een kloof tussen de praktijk van het erf en de theorie van de regelgeving.' Als boer in de raad heeft hij een bemiddelende rol. 'Ik leg mijn oor te luister en dat geluid probeer ik te vertalen naar de raad.'

Het beeld van Erinkveld is dat er vaak miscommunicatie over besluiten ten grondslag ligt aan de onvrede. Anderzijds merkt hij ook dat mensen soms te hoge verwachtingen hebben. 'In de agrarische sector is het vaak zo: als je vandaag een plan hebt, wil je morgen bouwen. Maar zo werkt dat niet. Je moet nu eenmaal een vergunningstraject doorlopen.'

Bijna de helft van de boeren en tuinders vindt dat hun gemeente voldoende oog heeft voor het boerenbelang. 40 procent vindt dat dit belang bij hun gemeente juist onderbelicht is. De overige 13 procent zegt hier geen mening over te hebben.

De redenen dat boeren en tuinders de aandacht voor het boerenbelang in hun gemeente terugzien, lopen uiteen. Ondernemers uit typische plattelandsgemeenten voelen zich gehoord. Een veehouder uit Overijssel merkt op dat er in zijn gemeente zelfs een contactpersoon speciaal voor de agrarische sector is benoemd. 'Een voormalig veehouder uit een buurgemeente', weet hij.

Bij meer verstedelijkte gemeenten met relatief weinig boeren is het moeilijker om de belangen onder de aandacht te brengen. Daarbij speelt ook een gebrek aan kennis een rol. 'Waardering en oog voor de boer zijn aanwezig', schrijft een veehouder uit Utrecht. 'Maar het is vaak lastig om een gedegen strategie en visie neer te leggen doordat praktische kennis ontbreekt. Uiteraard staan we open ze daarover bij te praten.'

Verschillende boeren en tuinders vinden dat zij het belang van de sector moeten agenderen in de gemeenteraad. Zo ook een akkerbouwer uit Flevoland: 'Dat dwing je als sector toch af?'

Aanwezigheid in gemeenteraad

Veel agrariërs geven aan dat de aanwezigheid van een of meerdere collega's in de gemeenteraad helpt om de belangen van de landbouw onder de aandacht te brengen. 'Zij weten vaak de rest ervan te overtuigen wat het belang van de agrarische sector is voor onze plattelandsgemeente', schrijft een veehouder uit Limburg.

De rol van de belangenbehartiging op lokaal niveau speelt hier ook mee. Diverse deelnemers aan de peiling wijzen op het nut en de noodzaak van gesprekken tussen de plaatselijke LTO-afdeling, het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraadsleden.

Over de vraag of zij zich vertegenwoordigd voelen in de gemeenteraad zijn de boeren en tuinders verdeeld. 42 procent vindt van wel, 41 procent ervaart dat niet zo. Anderen hebben hier geen mening over.

Belang sector naar voren brengen

In een plattelandsgemeente als Berkelland zijn, naast Erinkveld, meer boeren vertegenwoordigd in de raad. Verder zijn er in de gemeente een aantal grote bedrijven die zijn gerelateerd aan de agrarische sector. Al die factoren helpen het belang van de sector naar voren te brengen.

Als voorbeeld noemt het CDA-raadslid het bestemmingsplan en omgevingsisie voor het buitengebied dat in zijn gemeente is vastgesteld. 'Daarin is de agrarische sector op de eerste plaats gezet, voor recreatie en woningbouw. Niet alles kan, maar er wordt rekening gehouden met de sector', aldus Erinkveld.

Van de deelnemers aan de peiling heeft ruim 41 procent vertrouwen in de gemeentelijke politiek en een krappe 40 procent niet. Toch heeft 47 procent meer vertrouwen in de gemeentelijke dan in de landelijke politiek. Voor 41 procent maakt het geen verschil. Deze groep heeft evenveel – of even weinig – vertrouwen in beide bestuursorganen. 10 procent van de ondernemers heeft minder vertrouwen in de gemeentelijke politiek dan in de landelijke.

'Stem op agrariër'

Erinkveld adviseert zijn collega's om bij de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart op 'een agrariër te stemmen die gaat voor het algemeen agrarisch belang, ongeacht de partij'. 'Het is belangrijk dat de agrarische sector is vertegenwoordigd in de gemeenteraad. Zo kunnen we het geluid van de sector laten doorklinken in de gemeente. Ik heb gemerkt dat je invloed kunt uitoefenen, samen met je fractie.'

Het belang van het 'boerenbloed' in de gemeenteraad mag niet worden onderschat, benadrukt het CDA-raadslid. 'Als je het hebt over de agrarische sector, gaat het niet alleen over agrariërs. Het gaat ook over de leefbaarheid van het platteland, het buitengebied en de werkgelegenheid. En denk bijvoorbeeld ook aan de rol van boeren bij dorpsfeesten en optochten.'

Agrariërs kiezen vooral CDA en BBB

CDA is de populairste partij onder boeren en tuinders bij de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag 18 maart 2026. Zij kan op de stem rekenen van 22 procent van de ruim 1.700 deelnemers aan de verkiezingspeiling van Nieuwe Oogst. BBB is een goede tweede, met 19 procent. Krap 14 procent zegt op een lokale partij te gaan stemmen, terwijl eveneens 14 procent aangeeft nog niet te weten wie zijn of haar voorkeur krijgt.

Na CDA en BBB is VVD de meest populaire partij, met 9 procent van de agrarische stemmen. SGP scoort met 7 procent ook goed, net als Forum voor Democratie, waar ook 7 procent van de boeren en tuinders op zegt te stemmen. Rechtse partijen als JA21 (2 procent) en PVV (1 procent) zijn een stuk minder populair. Ook meer linkse partijen als D66, ChristenUnie en GroenLinks-PvdA kunnen lokaal amper op de boerenstem rekenen.

Overigens zegt 31 procent dat de voorkeurspartij niet meedoet in zijn of haar gemeente. Gevraagd naar welke partij er dan mist, is het antwoord in veel gevallen BBB. Dat wijst er sterk op dat die partij, ondanks de recente perikelen rondom het leiderschap, nog altijd de populairste is onder agrariërs. Ook PVV en de kleine christelijke partijen worden regelmatig genoemd als opties die ontbreken op het gemeentelijke stemformulier.

Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2022 deed BBB niet mee, alleen via een aantal zogenoemde BBBondgenoten. Dat zijn lokale partijen die qua gedachtegoed dicht bij BBB staan. De partij doet dit jaar in 29 gemeenten mee en dat heeft ook invloed op de populariteit van lokale partijen onder land- en tuinbouwers.

Waar nu krap 14 procent lokaal stemt, was dat in 2022 nog ruim 25 procent. Daarmee waren lokale partijen destijds het populairst onder boeren en tuinders in de Nieuwe Oogst-verkiezingspeiling. 25 procent van ruim 1.800 deelnemers stemde destijds op het CDA, dat dus licht in populariteit is gedaald. Ook VVD was vier jaar geleden meer in trek: 10 procent ging destijds voor de liberalen.

Opvallend is dat ook SGP stemmen inlevert. In 2022 zei nog ruim 10 procent van de deelnemers dat ze op de conservatieve partij gingen stemmen, tegenover de 7 procent van dit jaar. Ook PVV en ChristenUnie leveren in. De meeste boeren (87 procent) weten al wat ze gaan stemmen.