Lage voedselinflatie is stilte voor de storm

Dit blijkt uit de nieuwste ramingen van zowel het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) als het Europese rekenbureau Eurostat. Volgens analisten zijn de lagere cijfers voor voedselinflatie slechts stilte voor de storm en moet de echte doorberekening nog komen wanneer de producenten en retail weer samen aan tafel zitten.

Energie is fors duurder geworden door de oorlog in het Midden-Oosten. Huishoudens en bedrijven betalen volgens het CBS in mei 9,9 procent meer voor energie dan een jaar eerder. In april was dit nog 7,9 procent. De inflatie bij voedingsmiddelen valt in mei verrassend laag uit, met een stijging van slechts 0,4 procent.

Volgens Sebastiaan Schreijen, analist consumentenvoeding bij Rabobank, komt dit mede door de zwakkere vraag bij consument. ‘De hoge benzineprijzen drukken het consumentenvertrouwen en temperen de neiging om uit te geven. Onzekerheid door geopolitiek zorgt dat mensen meer sparen en daardoor bezuinigen op hun uitgaven.’

Vaste lasten zoals benzine voor werk of de energierekening kun je nauwelijks verlagen, benadrukt de Rabobank-analist, terwijl het budget voor eten het meest flexibel is. ‘Dus als mensen ergens op de uitgaven letten, is dat in de supermarkt.’

Stevige concurrentie

Schreijen ziet de grootwinkelbedrijven al reageren. ‘Supermarkten proberen hun volumewinst van eind 2025 vast te houden en zetten daarom stevig in op aanbiedingen en hoge kortingen. Dit zorgt voor toenemende concurrentie, waarbij men elkaar beconcurreert met prijsverlagingen om klanten te winnen.’

Dat de consument er zwakker voorstaat was in 2022 nog heel anders. Toen lag de inflatie ook hoger, maar was er naast een aanbodschok ook een sterke vraag vanuit de consument. De heropening van de economie na de coronaperiode zorgde er juist voor dat de consument meer had gespaard, meer vertrouwen had en daardoor meer durfde te besteden. De Russische invasie in Oekraïne verergerde de toen al hoge inflatie ook nog eens.

Veel Europese bedrijven merken dat de vraag zwakker is dan in 2022. Uit een analyse van persbureau Reuters blijkt dat slechts een derde van de grote bedrijven in de eurozone zijn prijzen heeft verhoogd vanwege hogere kosten door de Iranoorlog. Na de Russische invasie in Oekraïne vier jaar geleden was dit nog twee derde van het aantal bedrijven. Retailers zoals Ahold Delhaize geven aan de prijzen bewust laag te houden.

Geleerd van 2022

Uit de analyse van Reuters blijkt ook dat bedrijven lessen hebben getrokken uit de schok van de invasie in Oekraïne. Schreijen bevestigt dit beeld: ‘De meeste voedingsproducenten hebben geleerd van 2022 en zitten nu beter in hun risicomanagement. Ze hebben energiecontracten voor langere tijd vastgelegd, dus daar maken ze zich nu nog geen zorgen over.’

Kosten die wel oplopen, zijn volgens de analist dieselprijzen en verpakkingsmaterialen. ‘In tegenstelling tot gas en elektriciteit hebben bedrijven bij diesel te maken met indexclausules van leveranciers die automatisch worden aangepast wanneer de dieselprijs stijgt.’ De analyse van Reuters bevestigt dit.

Verschillen per markt

‘Voor grondstoffen als inputkosten verschilt het per markt. Bij graan zullen hogere energieprijzen impact hebben op de kosten van kunstmest. Dat zie je pas later terug in de graanprijs, na de oogst in de zomer’, aldus Schreijen.

De producenten krijgen deze stijgingen nog niet doorvertaald in hogere verkoopprijzen naar de retailer. Die kosten worden nu nog grotendeels door de producenten zelf opgehoest en veel staat ook nog vast via contracten, legt de analist uit.

Royal FrieslandCampina en Vion geven ook aan dat zij, net als veel andere bedrijven in de agrofoodsector, de impact voelen van de geopolitieke ontwikkelingen op hun kosten. Tegelijkertijd stellen zij dat het doorberekenen van die kosten voor hen lastig is.

Tekst gaat verder onder het kader

Te hoge looneis FNV stimuleert inflatie en benadeelt ook boeren

Vakbond FNV houdt stakingen in de zuivelsector, zoals bij de fabriek van Royal FrieslandCampina in Meppel afgelopen week. FNV zet momenteel in op een loonsverhoging van 4 procent voor 2026. Werkgeversorganisatie NZO zou vooralsnog niet verder willen gaan dan 3 procent. In een uitzending van Svenop1 waarschuwt Nout Wellink, voormalig president van de Nederlandsche Bank, voor te hoge looneisen door de vakbonden. Als de verhogingen doorgaan, loopt de economie het risico in een negatieve loon-prijsspiraal terecht te komen. Dat geeft volgens Wellink aanleiding voor de centrale bank om bijvoorbeeld de rente te verhogen, wat de economische groei zal dempen en daarmee ook de vraag bij de consument. De hoge looneisen kunnen de inflatie opstuwen en boerenmarges onder druk zetten. Door de algehele zwakkere consumentenvraag wordt verwacht dat het lastiger wordt om hogere productiekosten voor onder meer zuivel door te berekenen, wanneer naast de verwachte stijgende energiekosten later dit jaar ook de arbeidskosten te hoog oplopen. Dit kan marges van zuivelfabrikanten onder druk zetten en zo ook de uitbetaling aan melkveehouders.

Volgens sectoreconoom Igor Dzambo bij Rabobank zijn de lage voedselgerelateerde inflatiecijfers de stilte voor de storm. ‘Veel voedingsproducenten zijn momenteel nog beschermd door energiecontracten die tegen gunstige tarieven zijn afgesloten. Maar er komt een moment dat de contracten aflopen en producenten deze moeten verlengen tegen aanzienlijk hogere prijzen.’

Dzambo verwacht dat de echte stijging voor voedselprijzen waarschijnlijk eind dit jaar begint, wanneer de nieuwe prijsonderhandelingen tussen producenten en retailers plaatsvinden. Volgens een woordvoeder van de Nederlandsche Bank hangt de doorberekening van hogere energieprijzen naar hogere voedselprijzen sterk af van de consumentenvraag, onderlinge concurrente en de verwachtingen binnen de keten.

ECB wil geloofwaardig blijven en verhoogt beleidsrente

De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogt donderdag vrijwel zeker de rente, waarschijnlijk met 25 basispunten. Volgens ING wordt deze verhoging gezien als een voorzorgsmaatregel, niet als start van een agressieve reeks van verhogingen zoals in 2022. De economische omstandigheden zijn anders: minder fiscale steun, lagere besparingen en een zwakkere vraag bij de consument. De aandacht ligt daarom vooral op de uitleg van ECB-president Christine Lagarde. Volgens verschillende analisten zijn de risico’s van niets doen inmiddels groter dan die van een mogelijke beleidsfout door de rente te laat te verhogen. In 2022 was de ECB aanwijsbaar te laat met het reageren op de hogere inflatie en dat heeft de geloofwaardigheid van het instituut aangetast. Daarom verwacht men dat de centrale bank nu wel ingrijpt. Door de aanhoudende verstoring rond de Straat van Hormuz neemt de financïele markt een sterker ‘stagflatiescenario’ waar: hogere inflatie gecombineerd met zwakke groei. Rabobank verwacht naast de renteverhoging deze maand nog een tweede verhoging in september, wat de beleidsrente van de ECB van 2 naar 2,5 procent zou brengen.