‘Gezondere koeien, meer melk en hogere gehaltes dankzij advies van AI’

Aan de slingerachtige Slachtedyk – een eeuwenoude dijk midden in het Friese landschap – staat het melkveebedrijf van de familie Hofman. Achter de stal, op het zonovergoten erf, zijn Joram Hofman (41) en zijn vader Douwe (70) druk aan het werk. ‘Goedemiddag!’, roept Joram Hofman enthousiast.

In de melkveestal rijdt een Trioliet-voerrobot. ‘Een WB300’, legt Hofman uit, terwijl de robot kleine partjes kuil voert aan de koeien. ‘Met dit automatische voersysteem is het hele ‘AI-gebeuren’ op ons bedrijf begonnen’, erkent hij met een lach op zijn gezicht. ‘Door te investeren in deze voerrobot hebben we veel meer mogelijkheden gekregen om verschillende soorten producten te voeren en het rantsoen relatief snel bij te sturen. AI helpt mij daarbij.’

De 85 melkkoeien, die door twee Lely A5-melkrobots worden gemolken, worden doorgaans zo’n zes tot zeven keer per dag gevoerd door de robot. ‘In de zomermaanden ligt de frequentie, vanwege weidegang, wat lager’, legt Hofman uit. Ook de droge koeien en het jongvee krijgen meerdere keren per dag een verse portie ruwvoer. ‘Het voordeel daarvan is dat het voer echt altijd vers is en niet warm wordt. De opname is beter.’

Thema kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie (AI) verovert in rap tempo de veehouderij. Van beeldherkenning en sensoren tot slimme chatbots: AI helpt boeren bij diergezondheid, dierenwelzijn, arbeid en management. In de stal, tijdens transport en ook in de slachterij verzamelen systemen steeds meer data. De mogelijkheden groeien snel, net als de impact op het dagelijkse werk van agrarisch ondernemers.

Wat levert AI nu al op in de praktijk? En waar liggen de kansen en grenzen voor veehouders? Daar zijn we ingedoken in de Nieuwe Oogst van 2 juni. Alle verhalen verschijnen de komende dagen ook op de overzichtspagina.

Het automatische voersysteem is sinds februari 2025 operatief. Daarvoor voerde Hofman met een voermengwagen. ‘Maar die ging kapot’, blikt hij terug. ‘Doordat we ruim twee jaar geleden met ons bedrijf de overstap maakten van FrieslandCampina naar A-ware en we de direct belaste vertrekregeling van FrieslandCampina nog wel konden gebruiken voor de investering in een voerrobot, kozen we voor een automatisch voersysteem.’

Een voerrobot van 200.000 euro voelt misschien als ‘een veel te duur systeem voor een bedrijf met 85 koeien’. Maar door de belastingvoordelen en de arbeidsefficiëntie die het oplevert, is het systeem onderaan de streep bijna even duur als een ‘gewone’ voermengwagen, merkt Hofman op. ‘En daarnaast geeft het ons dus veel meer mogelijkheden om aan de knoppen te draaien.’

En dat was nodig, ervaarde de ondernemer. Al langere tijd waren de koeien van Hofman te dun aan de mest. ‘We hebben meerdere keren de hulp ingeschakeld van diverse voeradviseurs en het rantsoen aangepast, maar kregen dit probleem maar niet opgelost. Op een moment ben je er klaar mee, wil je verder en zoek je naar allerlei oplossingen. Zo kwam ik bij kunstmatige intelligentie uit.’

Datagedreven persoon

Hofman was vanuit zijn andere activiteiten al bekend met AI en experimenteerde hiermee. ‘Ik ben wel datagedreven en ik heb eigenlijk altijd al met cijfers gewerkt’, erkent de melkveehouder. ‘Zo werkte ik naast ons melkveebedrijf een tijdje als technisch specialist bij BouMatic. Ik trainde dealers in het gebruik van melkrobots en fungeerde als ‘laatste redmiddel’ bij het oplossen van complexe problemen. Daar heb ik ontzettend veel van geleerd.’

Voor het oplossen en tegengaan van pensverzuring bij zijn melkkoeien schakelde Hofman de hulp in van ChatGPT. ‘Ik stelde de chatbot eigenlijk een heel simpele vraag: hoe komen mijn koeien van pensverzuring af, en hoe ga ik dat voortaan tegen? Ter ondersteuning van die vraag en als achtergrondinformatie gebruikte ik de resultaten van de tankmelkonderzoeken, de individuele data van onze koeien vanuit de melkrobots en de volledige rantsoensamenstelling, zodat de chatbot nauwkeurig kon adviseren.’

De chatbot kwam met een aantal tips die ook daadwerkelijk bleken te werken. ‘Zo adviseerde AI om minder gerst te voeren, een iets andere samenstelling van de kuil en een ander soort brok’, legt de veehouder uit. ‘Doordat ik het voer zelf inkoop via het veevoerplatform MijnVoer, kan ik de tips die de chatbot geeft goed en relatief snel uitvoeren. Via het platform kun je bijvoorbeeld een brok zelf samenstellen.’

‘Ik voer nu twee soorten brokken via de melkrobot’, gaat Hofman verder. ‘En aan het voerhek krijgen de melkkoeien een mengvoer van de eerste, tweede en vijfde snede graskuil met maismeel, bietenpulp en getoaste raap. Dat wordt aangelengd met water. In de zomermaanden gaan de koeien twee keer per dag drie uur naar buiten.’

Dat de tips van de chatbot werken, geeft de melkveehouder vertrouwen. ‘Door het succesvolle resultaat ga je meer experimenteren. Je zoekt naar meer mogelijkheden om je koeien en het bedrijf verder te optimaliseren’, legt Hofman uit. ‘Hoe krijg ik bijvoorbeeld de mest van mijn koeien dikker? En hoe krijg ik meer melk met hogere gehaltes onder mijn koeien? Ook dat soort vragen stel ik met regelmaat aan de chatbot.’

Volgens Hofman kan AI als een soort sparringpartner opereren. ‘Kunstmatige intelligentie kan met heel nuttige tips komen’, weet hij inmiddels als geen ander. ‘En door de data die je instuurt, zoals het ureumgehalte, de vet- en eiwitpercentages en de vetzuursamenstelling, kan AI snel een trend zien waar jij als veehouder op kunt sturen.’

Zo melkt Hofman tegenwoordig meer liters melk per koe, met een hoger vet- en eiwitpercentage. ‘Door het voeren van getoaste raap, wat AI adviseerde, is het ureumgehalte gedaald, melken we nu 30 tot 32 liter melk per koe en liep het eiwitpercentage in stapjes op naar 3,90 procent eiwit. Dat laatste verraste mij vooral, want wij hebben dat eigenlijk nog nooit echt gemolken.’

Hofman was hiervoor niet bekend met getoaste raap. ‘Maar het is eigenlijk een heel mooi product’, ervaart hij. ‘Het is relatief duur, maar het eiwit komt pas in de darm van de koe vrij, in plaats van in de pens. Hierdoor wordt het veel efficiënter benut door de koe en wegen de kosten op tegen de baten.’ Onder de streep vallen de kosten volgens Hofman reuze mee. ‘We voeren het daarnaast alleen in de wintermaanden, omdat het bijproduct samen met weidegang niet nodig is.’

Met een korreltje zout

Of AI dan alleen maar rozengeur en maneschijn is? ‘Nee hoor’, erkent Hofman. ‘Je moet sommige adviezen echt met een korreltje zout nemen en vooral zelf heel helder blijven nadenken. Door alle informatie waar AI over beschikt, kan de chatbot heel goede adviezen geven, maar aan de andere kant kan AI sommige percentages niet bij elkaar optellen. Daarom moet je zelf scherp blijven.’

Desondanks gebruikt de melkveehouder kunstmatige intelligentie ook voor andere zaken. ‘Zoals het aanvragen van subsidies, voor zakelijke en fiscale ondersteuning, het vertalen van advertentieteksten voor mijn andere bedrijfstakken en het verder automatiseren van ons melkveebedrijf. Door AI heb ik aardig kunnen besparen op diverse kosten.’

Ook ontwierp de melkveehouder met behulp van AI onder meer een selectiepoort die hij op afstand, via zijn telefoon, kan bedienen. ‘Zodra alle koeien door de melkrobot zijn geweest, doe ik de selectiepoort via mijn telefoon open, zodat de dieren naar buiten kunnen’, legt Hofman uit. ‘We hoeven dus niet thuis te blijven om de poort te openen.’

Volg alle ontwikkelingen op het gebied van nieuwe technieken op onze themapagina smartfarming.nl

Een Brabants bedrijf bedacht de materialen om het hek in elkaar te zetten en verzorgde de samenstelling. ‘Denk aan de luchtcilinder en klep die nodig zijn voor de aansturing van de poort.’ AI hielp Hofman bij het maken van een programmeercode.

‘Om het hele systeem aan te sturen en om de lucht die in de cilinder zit weer weg te blazen. Want die lucht moet ergens naartoe’, legt Hofman uit. De boer is in zijn nopjes met de aanwinst. ‘Door dit systeem kunnen wij als bedrijf heel gemakkelijk weidegang toepassen en halen we eenvoudig het benodigde aantal uren.’

Of er nog meer AI-toepassingen in het vat zitten? ‘Ik wil kijken hoe ik weidegang op ons bedrijf beter kan registreren. Dat wil ik met camera’s doen. Verder staat een zelfrijdende trekker op mijn verlanglijst, en draadloos weiden. Dat is niet per se AI-gedreven, maar ik denk wel dat AI kan ondersteunen.’

Bedrijfsgegevens
Joram Hofman (41) heeft 50 hectare in het Friese Lytsewierrum (FR). Daar runt hij melkveehouderij StalZicht en TractorGPS. De ondernemer woont samen met zijn vriendin Jitske van der Laan (41) en hun twee zoons (8 en 4 jaar) op het melkveebedrijf. Hofman runt het bedrijf samen met Jitske en zijn vader Douwe (70). Ze hebben 85 koeien, bijbehorend jongvee en 50 hectare.