Hoogwaardige afzet kan miscanthus boost geven

De belangstelling voor miscanthus onder agrariërs neemt toe. Betrokkenen verwachten dat de grondstofhonger naar het vezelgewas groeit, maar dan moet het wel worden afgezet naar hoogwaardige markten. 'Pas dan komt de echte waarde eruit', stelt Eppo Timmer van Miscanthus-Agri. Het samenwerkingsverband organiseerde onlangs een bijeenkomst over miscanthus in het Gelderse Lochem.

Het miscanthusareaal in Nederland is de laatste jaren met honderden hectares toegenomen. In 2023 besloeg de oppervlakte ruim 430 hectare en in 2024 was dit al ruim 650 hectare. In 2025 groeide het areaal naar 1.200 tot 1.300 hectare, geeft Timmer aan. Dat is wel aanzienlijk minder dan in Engeland (8.000 hectare), Duitsland en Frankrijk (beide 12.000 hectare).

De kracht van miscanthus zit in de vezel. Vanwege het hoge cellulosegehalte is het geschikt voor papierpulp en karton, maar ook voor bioplastics, biobased bouwmaterialen en biochemie. Daarnaast zijn er toepassingen dichter bij het boerenerf: als stalstrooisel in met name kippenstallen, mulch in de boomkwekerij, substraatvervanger voor veen en als biobrandstof.

Vooral in substraat groeit de vraag snel. Een aandeel van 30 tot 40 procent in potgrondmengsels blijkt goed haalbaar. In Nederland worden miscanthusvezels in de boomkwekerij al veel gebruikt voor het afstrooien van potten om onkruid tegen te gaan. Bij toepassing in stallen is een voordeel van miscanthus dat het vier keer zo veel vocht kan vasthouden als stro en dat het geuren opneemt.

Ondanks de diverse afzetmogelijkheden is de potentie van miscanthus nog niet volledig benut. Volgens Timmer betekent de inzet van het vezelgewas voor biobased bouwmaterialen een lucratieve markt voor de toekomst. 'Daarbij speelt het onderzoeksprogramma Building Balance een belangrijke rol. Miscanthus is daarin een focusgewas, maar het ontbreekt nog aan voldoende kennis', legt hij uit.

Vooral de verwerkingstechniek vraagt aandacht. 'Processen als fractioneren en raffineren verschillen sterk bij vezelhennep. Buitenlandse ervaring moet daarom worden benut voor een verdere uitrol.' Miscanthus-Agri verwacht dat het telen voor biobased bouwmaterialen kan worden gestimuleerd door het uitgeven van koolstofcertificaten en subsidies wanneer de door het gewas vastgelegde CO2 in bouwmaterialen terechtkomt.

'Miscanthus is een C4-gewas en legt zowel boven- als ondergronds veel CO2 vast', meldt Lucas Peters van Miscanthus-Agri. Een C4-gewas is een plant die via een efficiënte vorm van fotosynthese koolstof vastlegt. Naar verluidt gaat het bij miscanthus om een jaarlijkse bovengrondse vastlegging van 20 ton per hectare en ondergronds om zo'n 4 ton per hectare per jaar.

Onkruidbeheersing is uitdaging

Peters stelt dat de teelt technisch goed haalbaar is in Nederland, maar dat vooral de eerste twee teeltjaren aandacht vragen. 'Onkruidbeheersing vormt de grootste uitdaging en beregenen kan nodig zijn. Na twee jaar staat het gewas dicht en zijn mest en gewasbescherming niet meer nodig.'

Omdat miscanthus bijna twintig jaar op het veld staat en het blad bij de oogst achterblijft, draagt het bij aan de opbouw van organische stof. Vanwege de goede beworteling kan het gewas goed tegen droogte en is het sterk tegen wateroverschot. Peters: 'Dit maakt het gewas ook geschikt voor veengebieden met een verhoogd grondwaterpeil.'

Dat de opbrengst van miscanthus pas na drie jaar op een niveau komt van tussen 15 en 20 ton droge stof per hectare, kan teler Erik Langenkamp in het Gelderse Laren bevestigen. In 2022 plantte hij 2 hectare van het gewas. In het eerste oogstjaar (2024) haalde hij 8 ton per hectare van het land, een jaar later 13 ton en voor 2026 rekent hij op 15 tot 16 ton per hectare. Maar dat moet ook. 'Ik wil minimaal dezelfde opbrengst als mais, maar met minder werk', beredeneert Langenkamp.

Overigens hoeft hij niet alleen van zijn akkerbouwbedrijf van 10 hectare te leven; hij is ook eigenaar van Dijk Vijf. Binnen dit bedrijf ontwikkelt Langenkamp technische producten en begeleidt hij projecten.

Belangrijke lessen volgden al snel na de aanplant. Langenkamp: 'In het eerste jaar was ik te laat begonnen met beregenen, waardoor wat planten zijn uitgevallen. Daarnaast is handmatig wieden in de rij arbeidsintensief. Verder heb ik schapen als onkruidbestrijders in het perceel laten grazen; je moet ze wel weer op tijd weghalen, anders vreten ze ook de miscanthus op.'

Draagkrachtige bodem

Verder valt het de ondernemers tot dusver op dat de bodem bij de oogst veel draagkracht heeft, zelfs al bij de eerste oogst. Voor wat betreft de afzet heeft Langenkamp de miscanthusvezels op verschillende manieren verkocht: als stalstrooisel, tuinstrooisel, isolatiemateriaal en zelfs als grondstof voor printmateriaal voor 3D-printers.

Volgens de Gelderse teler gaat het om verkoopbedragen tussen de 150 en 200 euro per ton. 'Die 200 hectare heb je dus eigenlijk ook wel nodig. Als je miscanthus kunt opslaan, dan heb je meer afzetkansen. Die mogelijkheid heb ik echter nog niet', besluit hij.