7 aandachtspunten bij samenwerking akkerbouw en veehouderij

Een akkerbouwer zoekt goede grond en ruimte voor saldogewassen en een veehouder heeft baat bij kwalitatief goed ruwvoer en plaatsingsruimte voor mest. Samenwerking kan bijdragen aan die behoeften, mits ondernemers verder kijken dan hun eigen erf. Dat bleek tijdens een symposium op de RMV.

Volgens business developer akkerbouw Frans Jansen bij accountantskantoor aaff begint het met een gesprek over het gezamenlijke bedrijfsbelang. ‘Kijk vooral naar wat de samenwerking beide bedrijven oplevert.’ Zeven aandachtspunten helpen dat concreet te maken.

Welk grasperceel is aan vernieuwing toe? Daar kunnen volgend jaar aardappelen op. Zo verloopt grondruil in de praktijk geregeld, ziet onderzoeker Maarten Kik van Wageningen Social & Economic Research. Hij pleit ervoor die ad-hocbenadering te vervangen door een gezamenlijke gewasrotatie.

Daarbij moeten ondernemers de wensen van beide bedrijven naast elkaar leggen. Zo is mais aantrekkelijk veevoer, maar minder geschikt als voorvrucht voor akkerbouw. Ook gras moet in het bouwplan passen. Het nadeel van vaker grasland vernieuwen is extra inzaaikosten.

Een meerjarig plan maakt die afwegingen eerder zichtbaar. Verder benadrukt portefeuillehouder Leefomgeving Merel Straathof van NAJK dat beide partijen belang hebben bij continuïteit.

Kik benoemt dat niet ieder perceel geschikt is om te ruilen. Vooral bodemstructuur, gewasrotatie, ziekten en aaltjes bepalen welke teelten mogelijk zijn. ‘Dat vraagt zeker op zandgronden aandacht’, zegt hij. ‘Zo geeft het scheuren van grasland risico op uitspoeling.’

Dit betekent dat ondernemers niet alleen moeten kijken naar het beschikbare aantal hectares, maar ook naar welk gewas je op welk perceel wil telen. Cruciaal is groenbemesters meenemen in de planning en goed te kijken naar de gevolgen voor het volggewas.

Lees ook: Betere bodem door samenwerking akkerbouwers en melkveehouders

Henk Brink, voorzitter van Agrarische Natuur Drenthe en ondernemer met akkerbouw, pluimvee en melkvee, werkt al sinds jaar en dag samen met collega-agrariërs. Hij geeft een mooi praktisch voorbeeld. ‘Wij hebben weleens op een laag perceel bieten vroeg gerooid, om problemen met natheid te voorkomen en het perceel goed achter te laten voor de samenwerkende akkerbouwer. Behandel andermans grond alsof het je eigen grond is.’

Specialist GroeiZicht Kees Magré van Agrifirm benadrukt dat een melkveebedrijf als geheel in balans moet blijven. Volume, kwaliteit en benutting van het voer horen bij elkaar. Maar als de ruwvoervoorziening klopt, betekent het niet altijd dat de mestbalans passend is. Hij adviseert daarom om ruwvoer en mest apart in beeld te houden.

Meer ruwvoer produceren is niet per se altijd een voordeel, omdat bij een overschot bedrijfsmiddelen mogelijk onvoldoende worden benut. De keerzijde is dat extra ruimte voor akkerbouw niet ten koste moet gaan van het voer voor het veebedrijf. ‘Samenwerken draait om voldoende goed ruwvoer’, vindt Kik. ‘In veel gevallen gaat het om gras en mais, soms aangevuld met grasklaver en luzerne.’

Volgens Brink zit de winst voor een akkerbouwer vooral in een ruimere vruchtwisseling. ‘Daardoor ontstaan kansen om saldogewassen minder vaak op hetzelfde perceel te telen. Dit zorgt voor betere opbrengsten en minder kans op ziekten.’ De sprekers noemen dat een vergelijking per losse hectare te beperkt is. Het is beter om te kijken naar wat de samenwerking op een andere manier in het bouwplan mogelijk maakt en wat de kosten zijn.

Lees ook: Grond delen vraagt om samen vooruitkijken

Verder hoeft grond niet altijd hectare voor hectare te worden uitgeruild. Als voorbeeld noemt Kik 10 hectare aardappelen tegenover 15 hectare gras. ‘Zo krijgt de veehouder voldoende ruwvoer terug en heeft de akkerbouwer ruimte voor aardappelen in een ruimere rotatie.’ Hij benadrukt wel dat het maatwerk is en dat ook teelt- en (her)inzaaikosten moeten worden meegenomen in de overwegingen.

Fiscaal en juridisch is de samenwerking tussen een boer en teler een struikelblok. Volgens Jansen vormt fiscaliteit een belangrijke belemmering. De accountant wijst ondernemers erop vooraf te laten beoordelen wat de gekozen samenwerkingsvorm betekent voor bijvoorbeeld pacht en de landbouwvrijstelling. Ook de bedrijfsopvolgingsregeling, mestregels en het GLB kunnen problemen geven. ‘De enige écht zuivere manier is een maatschap aangaan, maar dat is meestal onrealistisch.’

Straathof zegt dat onzekerheid over regelgeving jonge agrariërs terughoudend maakt om structureel samen te werken. Ze wijst op de verdeling van beloningen: als ze samen duurzaamheidsinspanningen leveren, bij wie komt dan het voordeel uit de ecoregeling terecht?

De sprekers benadrukken dat er ook voor wat betreft landwerk kansen zijn. Daarbij doelen ze op de uitvoering van bijvoorbeeld grondbewerking en zaaien. Degene die voor een bepaalde werkzaamheid de kennis, machines en tijd heeft, kan die taak het beste uitvoeren.

Brink vindt ook dat ondernemers elkaars expertise moeten benutten. Volgens Magré en Kik is het cruciaal om akkerbouwkennis toe te passen in de ruwvoerteelt. ‘Spreek af dat de akkerbouwer gras zaait of kunstmest strooit’, noemt Kik als voorbeeld. Daarnaast kan arbeid onderdeel zijn van de samenwerking. Jansen ziet voor kleinere bedrijven kansen voor een verbindende en uitvoerende rol voor een loonwerker.

Een gezamenlijk bouwplan kan op papier uitstekend passen, maar daarmee is een goede samenwerking nog geen garantie. Alle sprekers wijzen op de basisaspecten open communicatie, vertrouwen en wederzijdse gunning.

Voor de nuchtere Brink is een telefoontje vaak voldoende. Jansen vindt dat wel duidelijk op papier moet staan wie waarvoor verantwoordelijk is. ‘Onduidelijkheid bij een conflict kan leiden tot bijvoorbeeld een discussie over pacht. Leg afspraken over grondgebruik, kosten en risico’s vast’, adviseert de accountant.

Straathof plaatst als kanttekening dat samenwerking niet bij iedere agrariër past. ‘De ene ondernemer ziet kansen met de buurman, de ander blijft liever zelfstandig.’ Volgens haar moet die ruimte voor verschillen er blijven.