‘Rekening stikstofaanpak stopt niet bij de boeren’

Op vrijdag 26 juni presenteerde het kabinet een stikstofpakket met een fonds van 20 miljard euro. Het doel is duidelijk: minder uitstoot, natuurherstel en weer ruimte voor vergunningverlening. Tegelijkertijd moet de Nederlandse landbouw toekomstperspectief behouden. Maar hoe realistisch is dat wanneer melkveehouders fors moeten investeren en hun productiekosten stijgen?

Voor 2035 stelt het kabinet nieuwe normen voor ammoniak, broeikasgassen en het aantal dieren per hectare voor. Dat wordt een flinke opgave. Van 37 melkveebedrijven uit het Netwerk Praktijkbedrijven voldoet momenteel geen enkel bedrijf aan alle drie de normen tegelijk.

Boerorganisaties waarschuwen voor grote economische gevolgen. Ze rekenen vooralsnog voorzichtig, omdat toekomstige technieken niet vanzelfsprekend juridisch worden erkend. Begrijpelijk, want een melkveehouder kan moeilijk investeren in maatregelen waarvan de emissiereductie bij vergunningverlening mogelijk niet wordt geaccepteerd.

Tegelijkertijd staat de ontwikkeling niet stil. Onderzoek van Wageningen University & Research laat zien dat verdere emissiereductie technisch mogelijk is, maar aanzienlijke kosten met zich mee kan brengen.

Om de gevolgen inzichtelijk te maken, heb ik een eigen rekenmodel ontwikkeld voor drie typen melkveebedrijven en vier scenario's. In de meest voorkomende variant wordt gerekend met 17,5 procent ammoniakreductie en 10 procent klimaatreductie door aanvullende maatregelen.

7,5 cent per liter extra

Ik rekende met aannames en niet met gegarandeerde resultaten. De uitkomst is desondanks aanzienlijk. Gemiddeld moet een melkveebedrijf ongeveer 286.000 euro investeren. Voor de hele sector betekent dat 3,5 miljard euro. Inclusief productieverlies, overige kosten, rente en aflossing ontstaat een totale jaarlijkse kasstroomlast van 898 miljoen euro. Om deze volledig via de melkprijs terug te verdienen, zouden melkveehouders 7,5 cent per liter extra moeten ontvangen.

Wanneer Nederlandse melk door strengere milieueisen structureel duurder wordt dan Duitse of Belgische melk, ontstaat een concurrentienadeel. Binnen de Europese interne markt kan Nederland zuivelimporten niet zomaar extra belasten of weren.

De vraag is dus niet alleen of melkveehouders de normen technisch kunnen halen, maar ook of zij economisch kunnen blijven produceren. De rekening voor het beleid stopt daarom niet op het boerenerf.

Onbenutte kansen

Strengere milieueisen bieden ook kansen die nog niet worden benut. Nederland beschikt over een sterke, moderne zuivelsector met internationale afzetkanalen. Wanneer Nederlandse zuivel aantoonbaar volgens hoge milieustandaarden wordt geproduceerd, kan dat een onderscheidend verkoopargument worden.

Met betrouwbare certificering, herkenbare kwaliteitslabels en gerichte marketing kan Nederlandse zuivel zich sterker positioneren als een hoogwaardiger en duurzamer product. Niet alleen in ons eigen land, maar ook op buitenlandse markten waar afnemers bereid zijn voor aantoonbare duurzaamheid meer geld te betalen.

Zo kan de vraag naar Nederlandse zuivel groeien en ontstaat ruimte voor een hogere opbrengst. Een hogere kostprijs hoeft dan niet uitsluitend een bedreiging te zijn, maar kan worden omgezet in commerciële meerwaarde. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat de duurzaamheidsclaims controleerbaar zijn en de extra opbrengsten daadwerkelijk bij de melkveehouders terechtkomen.

Subsidie is geen garantie

De 20 miljard euro van het kabinet voor het stikstofpakket kan noodzakelijke investeringen ondersteunen, maar een eenmalige subsidie garandeert geen blijvend verdienmodel. Daarom moeten boeren, overheid, banken, zuivelverwerkers, supermarkten en consumenten gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.

De overheid moet duidelijke, juridisch houdbare regels bieden. Banken moeten investeringen mogelijk maken. Zuivelbedrijven moeten nieuwe marktkansen ontwikkelen en supermarkten moeten duurzamere Nederlandse zuivel actief ondersteunen.

Gezamenlijke strategie

De sector zou daarbij gezamenlijk moeten investeren in een herkenbare positionering van Nederlandse zuivel, zowel nationaal als internationaal. Niet ieder bedrijf afzonderlijk, maar met een gezamenlijke strategie waarin duurzaamheid, kwaliteit en herkomst centraal staan.

Wanneer de hele keten samenwerkt, kunnen strengere milieueisen, behalve kosten, ook nieuwe marktkansen opleveren. Daarvoor moeten de extra opbrengsten eerlijk worden verdeeld.

Een toekomstbestendig stikstofbeleid vraagt daarom niet alleen om minder uitstoot, maar ook om samenwerking, commerciële visie en een eerlijk verdienmodel voor de melkveehouders.