Nieuw lab helpt Agrico sneller aardappelplanten selecteren

‘We gaan steeds meer toe naar het breder in kaart brengen van onze genetica’, zegt Peter Oldenkamp, directeur van Agrico Research. Met trots kijkt hij naar de mogelijkheden die het nieuwe laboratorium daarvoor biedt. Waar Agrico al werkte met afzonderlijke DNA-merkers voor eigenschappen als resistentie, wil het bedrijf nu een groter deel van het genoom in kaart brengen.

Dat is vooral van belang bij complexe eigenschappen als droogtetolerantie, opbrengst en drogestofgehalte. Hierbij zijn meerdere genen betrokken. ‘We willen de juiste combinaties maken, zowel in de keuze van kruisingsouders als in de rassen die we selecteren’, legt Oldenkamp uit. Bio-informatica, data-analyse en AI moeten daarbij helpen om de groeiende hoeveelheid genetische informatie te verwerken.

Volgens Johan Barendregt, voorzitter van de coöperatie en teler in Noord-Holland, neemt de behoefte aan nieuwe rassen toe. Veranderende ziekten, klimaatuitdagingen en een beperkter middelenpakket stellen telers voor nieuwe uitdagingen. ‘Met het nieuwe laboratorium kunnen we naar de toekomst toe oplossingen vinden voor de problemen die voor ons liggen.’

Barendregt geeft aan dat de investering tegelijk de kracht van de coöperatie laat zien. ‘Wat hier is neergezet, had een enkel lid nooit gekund. Maar door dit met achthonderd bedrijven samen te doen, kunnen we die uitdagingen in de toekomst wel oppakken.’ Zo kan Agrico volgens hem werken aan innovatieve en robuuste rassen en zijn aangesloten bedrijven ook op langere termijn een duurzaam bedrijfsmodel en sterke marktpositie bieden.

Genomic selection

In het nieuwe laboratorium wil Agrico genomische selectie breder toepassen. Op basis van genetische informatie kan eerder worden ingeschat welke nakomelingen het meeste perspectief bieden. Minder kansrijke planten kunnen daardoor eerder afvallen, voordat er eerst jarenlang tijd en ruimte aan wordt besteed op proefvelden.

Praktijkproeven blijven nodig om de genetische voorspellingen te controleren. ‘Je wilt zeker weten of zo’n voorspelling klopt’, zegt Oldenkamp. Naarmate meer praktijkgegevens worden toegevoegd, moeten de voorspellingen nauwkeuriger worden.

De tijdwinst kan volgens de directeur oplopen tot één à twee jaar op een veredelingstraject van circa tien jaar. ‘Als je 10 tot 20 procent kunt versnellen, is dat substantieel.’ De grootste winst zit volgens hem echter niet alleen in snelheid, maar vooral aan het begin van het proces. Met meer genetische informatie kunnen kruisingsouders gerichter worden gekozen en kansrijke nakomelingen eerder worden geselecteerd.

Daarmee moet vooral de kwaliteit van het uitgangsmateriaal omhoog. Volledig versnellen kan niet. Een aardappelras moet via knollen worden vermeerderd van één naar tien en uiteindelijk duizenden exemplaren. ‘Dat proces blijf je altijd houden.’

Het circa 2.500 vierkante meter grote laboratorium biedt Agrico ruimte om vrijwel het volledige laboratoriumonderzoek zelf uit te voeren. Het gaat onder meer om in-vitrotechnieken, DNA-isolatie, PCR-onderzoek, robotisering en DNA-analyses.

Ook zijn afzonderlijke ruimten ingericht voor onderzoek naar ziekteverwekkers als phytophthora, fusarium en erwinia. De capaciteit voor quarantainetoetsingen is verdubbeld. ‘We kunnen daar meer toetsen doen en daardoor meer wild materiaal onderzoeken en sneller selecteren’, zegt de directeur. Daarbij wordt onder meer gekeken naar aardappelmoeheid, wratziekte en wortelknobbelaaltjes. Verder is in het gebouw ruimte voor kwaliteitstoetsingen, waaronder onderzoek naar drogestofgehalte en de bak- en consumptiekwaliteit van friet- en chipsaardappelen.

Klassieke veredeling blijft leidend

Agrico blijft vooralsnog inzetten op klassieke veredeling, ondersteund door moleculaire technieken en ziet daarin meer mogelijkheden dan in nieuwe genomische technieken als CRISPR-Cas. Volgens Oldenkamp zijn deze technieken de afgelopen jaren snel doorontwikkeld. Daarmee probeert Agrico meerdere gewenste eigenschappen in nieuwe rassen te combineren, zonder het genetisch materiaal te modificeren. Met deze werkwijze blijven de ontwikkelde rassen ook bruikbaar voor biologische telers.

Rond NGT bestaat volgens Oldenkamp nog onzekerheid over regelgeving, patenten, licentiekosten en acceptatie. ‘Wij kijken ernaar en oriënteren ons goed, maar de duidelijkheid is nog te gering.’ Bovendien duurt ook een traject met NGT volgens hem al snel vijf tot zeven jaar, omdat het materiaal daarna nog moet worden geselecteerd, getoetst en vermeerderd. Voorlopig ligt de nadruk daarom op het slimmer benutten van genetische informatie binnen de bestaande veredeling. ‘Je legt de puzzel steeds beter in elkaar, omdat je steeds meer kennis hebt.’

Thema Rassenkeuze
De Nieuwe Oogst van 11 november staat in het teken van het thema Rassenkeuze. Agrico kan met de nieuwbouw van Agrico Research kweektechnieken toepassen om sneller robuuste rassen te ontwikkelen. Verder in dit thema: waar moet je op letten in de rassenkeuze bij winteruien en zijn er ook rassen die bestand zijn tegen fusarium? Daarnaast een artikel over nieuwe kansen voor hybridetarwe. Tot slot vertelt akkerbouwer Martijn Westers hoe hij in zijn rassenkeuze rekening houdt met de afzetmarkt. Lees alle verhalen die in het weekblad Nieuwe Oogst zijn verschenen met het thema Rassenkeuze.