Kabinet onderzoekt alsnog of glastuinbouw buiten ETS2 kan blijven

ETS2 is het nieuwe Europese systeem waarbij een prijs wordt gezet op de CO2-uitstoot door het gebruik van fossiele brandstoffen. Het systeem gaat onder meer gelden voor brandstoffen voor gebouwen en andere sectoren die nog niet onder het bestaande Europese emissiehandelssysteem vallen. Voor de glastuinbouw kan ETS2 betekenen dat het gebruik van aardgas duurder wordt.

De Tweede Kamer heeft het kabinet gevraagd te onderzoeken hoe de glastuinbouw buiten ETS2 kan worden gehouden. Daarbij speelt ook een eerdere Kamermotie uit 2024. Daarin staat dat de glastuinbouw niet onder ETS2 moet worden gebracht als niet alle partijen bij het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022-2030 daarmee instemmen.

Het kabinet wijst er wel op dat een uitzondering lastig is. De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) concludeerde eerder dat het vooraf vrijstellen van de glastuinbouw slecht uitvoerbaar en moeilijk te controleren is. Ook zou zo'n uitzondering fraudegevoelig zijn. Het kabinet wil de Tweede Kamer voor het einde van 2026 informeren over het vervolg.

Compensatie nog niet duidelijk

Ook als glastuinders wel met ETS2 te maken krijgen, is nog niet duidelijk wat de financiële gevolgen precies worden. Het kabinet beslist uiterlijk in het voorjaar van 2027 over de hoogte van een eventuele compensatie voor deelname van de glastuinbouw aan ETS2. Die beslissing wordt onderdeel van een breder pakket voor de energietransitie in de sector. Daarbij kijkt het kabinet onder meer naar de CO2-heffing voor de glastuinbouw en naar de route richting een klimaatneutrale sector in 2040.

Voor de korte termijn is wel al besloten de sector in 2027 te compenseren voor de extra kosten van de verplichte bijmenging van groen gas. Dat gebeurt via een verlaging van de energiebelasting. Een bedrag van 200 miljoen euro dat klaarstaat om belangrijke voorwaarden voor verduurzaming van de glastuinbouw te verbeteren, wordt voorlopig nog niet vrijgegeven. Volgens het kabinet is nog niet aan de voorwaarden voor besteding van dat geld voldaan.

Verduurzaming loopt achter

De discussie over CO2-beprijzing is extra belangrijk omdat alternatieven voor aardgas minder snel beschikbaar komen dan eerder was voorzien. Zo wordt voor 2030 ongeveer 21 petajoule duurzame en andere alternatieve warmte verwacht. Bij het sluiten van het energieconvenant werd nog uitgegaan van 30 petajoule.

Ook de beschikbaarheid van elektriciteit blijft een knelpunt. Door netcongestie komen oplossingen voor een groot deel van de sector naar verwachting pas tussen 2034 en 2036 beschikbaar. Hierdoor kunnen tuinders niet altijd overstappen van gas naar elektriciteit, ook als zij dat wel willen. Ook externe CO2 voor de bemesting van gewassen blijft achter. Voor 2030 is ongeveer 0,6 megaton beschikbaarheid realistisch. Eerder werd uitgegaan van 2 megaton.

Rendement onder druk

Onderzoek naar de gevolgen van hogere CO2-prijzen laat bovendien zien dat de economische gevolgen voor glastuinders aanzienlijk kunnen zijn. Representatieve glastuinbouwbedrijven worden in alle onderzochte scenario's verliesgevend als zij de hogere energiekosten niet kunnen doorberekenen aan hun afnemers.

Volgens het onderzoek moeten de opbrengsten van de sector in 2030 ongeveer 8 tot 11 procent hoger liggen om die kosten op te vangen. De onderzoekers verwachten daardoor een verslechtering van de internationale concurrentiepositie. Het glastuinbouwareaal kan richting 2030 naar schatting met 11 tot 12 procent krimpen. Daar staat tegenover dat de benodigde CO2-heffing aanzienlijk lager kan worden wanneer voldoende duurzame warmte en elektriciteit beschikbaar zijn. Juist daar zitten de grootste knelpunten.

Het kabinet wil daarom bij nieuwe besluiten over de CO2-beprijzing rekening houden met de mogelijkheden die tuinders daadwerkelijk hebben om te verduurzamen. Uiterlijk bij de voorjaarsbesluitvorming van 2027 moet duidelijk worden welke CO2-prijs en welk pakket aan maatregelen de komende jaren gaan gelden. De ambitie om de Nederlandse glastuinbouw in 2040 klimaatneutraal te maken, blijft daarbij overeind.