‘Innovatie is regie nemen over je toekomst’

Volgens Van Meurs vindt innovatie plaats op drie niveaus: door pioniers, door koplopers en gezamenlijk als sector. Hij sprak onlangs tijdens de aftrap van Greenport Zuidoost-Nederland in Venlo. Hij ziet een belangrijke rol weggelegd voor de nieuwe greenport. ‘Die kan ondernemers, overheden en kennisinstellingen bij elkaar brengen om gezamenlijke uitdagingen op te pakken’, aldus de Division Q-directeur.

Het regionale samenwerkingsverband, dat in april officieel startte, wil de tuinbouwsector in Noord-Limburg en Zuidoost-Brabant economisch sterk, innovatief en toekomstbestendig houden. Belangrijke thema’s zijn energie, water en klimaat, arbeidsmarkt, ruimtelijke ontwikkeling en ketenontwikkeling.

Ambitieuze duurzaamheidsvisie

In zijn toespraak gebruikte Van Meurs zijn ervaringen bij Koppert Cress als voorbeeld. Dit bedrijf in Monster werkte jaren vanuit een ambitieuze duurzaamheidsvisie, waarbij de kwekerij als een living lab fungeerde. Vanuit die gedachte ontstond later Division Q, dat start-ups, nieuwe technologieën en innovatietrajecten begeleidt. ‘Innovatie is meer dan nieuwe technieken ontwikkelen. Innovatie is de regie nemen over je eigen toekomst’, stelt Van Meurs.

Voedingsmiddelenbedrijf Hessing Supervers investeert fors in robotisering en heeft tweehonderd robots draaien in de productie, onder meer in Venlo. Directeur Frank Hessing schetst een nuchter beeld van de praktijk achter alle ambities en waarschuwt dat innovatie vooral tijd, geld en doorzettingsvermogen kost. ‘De eerste robots leverden vooral veel leergeld op. Daarom pleit ik voor realisme. Innovatie is vaak eerst kostprijsverhogend en pas op lange termijn rendabel. Neem liever kleine, beheersbare stappen dan grote sprongen voorwaarts. Maar blijven vernieuwen is wel belangrijk.’

Volgens de directeur liggen de grootste uitdagingen niet bij technologie, maar bij de beschikbaarheid van arbeid, energie en water. Die knelpunten moeten de nieuwe greenport volgens de betrokkenen gezamenlijk helpen aanpakken. Vooral personeel vinden en behouden baart Hessing zorgen, ondanks de investeringen in robotisering. Ook regelgeving rond arbeidsmigranten en huisvesting bemoeilijkt de werving van personeel bij het voedingsmiddelenbedrijf.

Watertekort is reëel risico

‘Daarnaast is waterbeschikbaarheid voor ons een groot thema’, zegt Hessing. ‘Dat zag ik tien jaar geleden niet aankomen, maar het is inmiddels een reëel risico voor onze bedrijfsvoering.’ Voor een bedrijf dat dagelijks gesneden groenten, fruit en verspakketten produceert, is voldoende water onmisbaar. Voor energie ziet de directeur kansen in energiebesparing, lokale opwekking, opslag en samenwerking.

Lees ook: Erkens vraagt tuinbouw: meld knelpunten, dan kan overheid ze wegnemen

Voorzitter Elies Lemkes-Straver van Greenport Zuidoost-Nederland ziet de nieuwe greenport als een middel om innovaties sneller in de praktijk te brengen en zo de belangrijke thema’s bij de kop te pakken. Ideeën, kansen en knelpunten moeten volgens Lemkes-Straver worden omgezet in concrete acties. ‘We willen geen praatclub zijn, maar concrete resultaten boeken.’ Daarbij wil de greenport ook actief input leveren voor de langjarige Agrifood Innovatieagenda van het kabinet. De voorzitter vindt dat Zuidoost-Nederland uitstekende uitgangspunten heeft om uitdagingen aan te pakken.

De regio is na het Westland het belangrijkste tuinbouwgebied van Nederland. ‘Primaire productie, verwerking, verpakking, logistiek en kennisontwikkeling zijn hier dicht bij elkaar georganiseerd’, legt Lemkes-Straver uit. ‘De opgave is om die partijen via de greenport te verbinden en innovaties daadwerkelijk verder te brengen.’

Deelsessies leggen belangrijkste problemen bloot
Tijdens de deelsessies bij de aftrap van Greenport Zuidoost-Nederland in Venlo zijn de voornaamste knelpunten voor tuinders besproken. Bij plantgezondheid vragen minder gewasbeschermingsmiddelen en strengere eisen om een integrale aanpak van bodem, wortels, substraat en data. Ondernemers lopen bij uitbreiding aan tegen vergunningverlening en ruimtelijke beperkingen. Voor energie liggen kansen bij warmtekrachtkoppelingen, warmte, CO2-benutting en energiehubs. Daarnaast belemmert netcongestie verdere ontwikkeling. Ook zien tuinders automatisering als noodzakelijke oplossing voor de toenemende krapte op de arbeidsmarkt.