Maatwerk in zonering, maar wel met stok achter de deur

De zonering rond kwetsbare natuur is het speerpunt in de nieuwe stikstofaanpak van landbouwminister Jaimi van Essen. Dat blijkt uit dinsdag gepubliceerde Kamerstukken. Met de stikstofaanpak moet de vergunningverlening weer op gang komen. Maatregelen in de zonering dienen niet alleen de stikstofreductie, maar moeten ook verdroging en versnippering van natuur tegengaan en de waterkwaliteit verbeteren.

Het kabinet werkt aan een pakket stevige maatregelen waaraan boeren in de zonering moeten voldoen, mochten de provinciale plannen onvoldoende blijken. Gedacht wordt aan een maximale veebezetting van 1,5 grootvee-eenheid (GVE) per hectare op gebiedsniveau en een bemestingsnorm van maximaal 170 kilo stikstof per hectare per jaar.

Voor de akkerbouw zou daarnaast een 1:3-gewasrotatie met een rustgewas gaan gelden. Beperkingen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen moeten komen uit het proces rond het convenant waarover wordt gesproken met sectorpartijen.

9 miljard beschikbaar

Bedrijven binnen de zonering staan door de maatregelen voor een ingrijpende transitie. Voor extensivering komt de subsidieregeling Extensieve Landbouw in Zones. Daarnaast komt er ondersteuning voor bedrijfsverplaatsing, vrijwillige zaakbegeleiders en meerdere openstellingen van een beëindigingsregeling. Voor de totale ondersteuning in de zones is meer dan 9 miljard euro beschikbaar. Dit komt uit het stikstof- en natuurfonds van 20 miljard euro.

In de nieuwe stikstofaanpak schrapt het kabinet de huidige wettelijke stikstofdoelen op basis van de kritische depositiewaarde (KDW). Daar komen emissiedoelen per sector voor terug. Die moeten in 2035 zijn gehaald. Begin 2028 volgt een eerste meting om vast te stellen of de sectoren op koers liggen.

Voor de landbouw mikt het kabinet in 2035 op 42 tot 46 procent minder ammoniakuitstoot ten opzichte van 2019. Dat komt overeen met 45,4 tot 49,7 kiloton reductie. Voor 2030 geldt een streefwaarde van 23 tot 25 procent. De sectoren industrie en mobiliteit moeten ieders 50 procent reduceren.

De landbouw heeft tussen 2019 en 2024 al 13,1 kiloton reductie gerealiseerd. In het eerste kwartaal van 2027 wordt het resterende doel verdeeld over de verschillende landbouwsectoren.

Ondergrens eerder ingevoerd

Daarnaast is het kabinet van plan om de rekenkundige ondergrens op 1 juli 2027 in te laten gaan. Dat is een versnelling ten opzichte van de eerdere planning. Deze ondergrens moet ervoor zorgen dat activiteiten met een zeer geringe stikstofneerslag gemakkelijker door kunnen gaan. Dit is ook belangrijk bij de legalisatie van de PAS-melders en interimmers.

Het kabinet stelt wel een aantal voorwaarden voor het invoeren van de rekenkundige ondergrens. Zo moeten de emissiedoelen en het maatregelenpakket definitief zijn vastgesteld, moet de aanpak in de zonering zijn geformaliseerd en moeten de zogenoemde beheersmaatregelen juridisch zijn vastgelegd. Die moeten voorkomen dat de stikstofneerslag regionaal ongewenst toeneemt.

De ondergrens moet ervoor zorgen dat activiteiten met een zeer geringe stikstofneerslag gemakkelijker door kunnen gaan. Volgens de Kamerbrief kan dit onder meer helpen bij woningbouwprojecten, PAS-melders en interimmers.

Route vastgelegd

De minister heeft dinsdag ook een wetsvoorstel met daarin de nieuwe stikstofdoelen naar de Tweede Kamer gestuurd. ‘In juni kozen we de richting. Vandaag leggen we de route vast. Daarmee doen we wat nodig is om weer vergunningen te verlenen. Van boeren vragen we veel, maar dat doen we met realisme en beleid dat aansluit op de praktijk. En met een goed inkomen nu en in de toekomst. Wie nu begint, staat er niet alleen voor. Zo halen we Nederland van het slot. Voor boer, natuur en bouw.’

In opdracht van het kabinet onderzocht Wageningen University & Research de sociaaleconomische gevolgen van de eerder aangekondigde stikstofaanpak. Daaruit blijkt de noodzaak van een goede ondersteuning van boeren omdat de omslag waar zij voor staan een forse investering vergt van zowel boeren als overheid en markt.

Volg de laatste ontwikkelingen rond de stikstofaanpak op onze overzichtspagina

Het kabinet neemt die conclusie over en wil daarom naast subsidies ook afspraken maken met ketenpartijen over een vergoeding voor prestaties op het gebied van milieu, water en natuur. Zijn daar voor 1 april 2027 geen afspraken over gemaakt, dan wil het kabinet die beloning vanaf 1 januari 2029 wettelijk regelen.

Later meer.