Berusting over uitbreiding vliegveld, zorgen over oplossingen

De uitbreiding van Lelystad Airport is nodig om F-35-gevechtsvliegtuigen en een aantal militaire eenheden te stationeren. Defensie zal daar 240 hectare grond voor in gebruik nemen. 200 hectare is nodig voor militaire infrastructuur en 40 hectare voor een langere start- en landingsbaan.

Het vliegveld breidt uit in noordwestelijke en zuidelijke richting. Eerder ging het kabinet nog uit van een voorlopig plan voor uitbreiding met 150 hectare. Dat wordt dus aanzienlijk meer.

Lees ook: Boeren moeten plaatsmaken voor F-35’s op Lelystad Airport

Voor Hans Florissen, bestuurslid van de Club Direct Omwonenden (CDO) van Lelystad Airport, kwam de mededeling van Defensie dat er nog twee boerenbedrijven moeten wijken voor de F-35-straaljagers ook als een verrassing. ‘Het zijn nu dus vier akkerbouwbedrijven en zes andere bedrijven die hier geen toekomst hebben.’

Zelf heeft Florissen een fruitteeltbedrijf, ongeveer 5 kilometer ten noorden van de start- en landingsbaan. Hij mag blijven. ‘Er zijn dus in feite twee consequenties van de uitbreiding van het vliegveld: of je bedrijf wordt verplaatst, of je mag blijven en ervaart meer overlast.’

CDO wil dat er in beide gevallen toekomstperspectief is. ‘Ondernemers die weg moeten, moeten op een nieuwe plek vooruit kunnen met hun bedrijf. En de blijvers moeten zo min mogelijk overlast hebben van de extra vliegbewegingen’, stelt Florissen.

Verder heerst er vooral berusting onder de omwonenden. ‘De tijd van bezwaar maken en de hakken in het zand zetten is voorbij’, verklaart het CDO-bestuurslid. ‘Er is begrip voor het feit dat defensie meer ruimte nodig heeft. De overheid heeft Lelystad gekozen als locatie voor de F-35, daar kunnen wij niets aan doen. Het gaat ons en de ondernemers nu over de manier waarop de overheid met deze mensen omgaat. Dus er moeten goede regelingen komen. Het is nu heel vervelend, maar als het straks achter de rug is, kan iedereen weer verder.’

Flinke puzzel te leggen

De zoektocht naar een nieuwe plek voor de wijkers wordt in de ogen van Florissen niet makkelijk. ‘Het is lastig om grond te vinden, zeker hier in de Flevopolder. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft best wat grond in de portefeuille, maar je hebt met veel partijen te maken. Er moet een flinke puzzel worden gelegd.’

De blijvers moeten er volgens CDO niet op achteruitgaan na de komst van het paradepaardje van de Nederlandse luchtmacht. ‘Er zitten best wat melkveehouders in de buurt. Die hoeven niet weg, maar er is nog veel onduidelijkheid over de effecten op de veestapel als er de hele dag straaljagers over de stal denderen’, geeft Florissen aan.

‘Natuurlijk hebben we navraag gedaan bij de vliegbases Volkel en Leeuwarden, maar we horen verschillende geluiden. We willen garanties dat de overheid daar in ieder geval aandacht voor heeft’, benadrukt de CDO-bestuurder.

Voedselveiligheid

En dan is er nog de kwestie voedselveiligheid. Want hoe zit het daarmee als het vliegverkeer, en daarmee ook de uitstoot en lozingen van kerosine, toeneemt? ‘Dat is lastig te overzien’, zegt Florissen. ‘Wel hebben we als CDO een convenant over voedselveiligheid afgesloten met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Lelystad Airport. Dat convenant bevat onder meer een monitoringsprogramma dat de veiligheid van het verbouwde voedsel moet waarborgen.’

Florissen wil een centrale aanpak en uitvoering van alle ontwikkelingen op en rondom Lelystad Airport. Reden daarvoor is dat het vliegveld in de toekomst mogelijk ook wordt opengesteld voor groothandelsverkeer. Daar gaat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over.

‘Wij pleiten nu voor een gebiedsproces waar alle ontwikkelingen, van de komst van de F-35-straaljagers tot de grote vrachtvliegtuigen, op tafel komen. Een gebiedstafel waar de hele inpassing wordt gecoördineerd, zodat er geen sprake is van losse snippers’, licht Florissen toe. ‘De focus moet daarbij liggen op de agrarische sector en de leefbaarheid in het gebied.’

Deze wens heeft CDO in juni bij het ministerie, de provincie en gemeente kenbaar gemaakt. ‘Ze reageerden stuk voor stuk welwillend, maar tot op heden is er nog niets over besloten’, aldus Florissen.

LTO verrast

Hoewel de plannen in de lucht hingen, kwam de definitieve boodschap van staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie voor LTO Noord Flevoland als donderslag bij heldere hemel. ‘We werden erdoor verrast’, zegt voorzitter Paul Cryns. ‘Er waren al wel geruchten dat Defensie meer ruimte nodig zou hebben. Nu is er duidelijkheid voor de omwonenden, maar tegelijkertijd verkeren de boeren die moeten wijken voor deze uitbreiding opnieuw in onzekerheid.’

En dat is een hard gelag, weet Cryns. ‘Het gaat om ondernemers die van hun bedrijven hun levenswerk hebben gemaakt. En daar moeten ze nu afstand van doen. Defensie wil hen ‘ruimhartig’ compenseren, maar voor een daadwerkelijke compensatie moet je bij het ministerie van Financiën zijn. We hebben bij de uitbreiding van de kazerne in Zeewolde gezien hoe moeizaam dat gaat. Dat hebben we aan den lijve ondervonden.’

Niet alleen het feit dat agrariërs hun levenswerk in de polder moeten achterlaten, maakt het een ingewikkeld dossier. Ook de schaarste van beschikbare landbouwgrond maakt een bedrijfsverplaatsing extra moeilijk.

‘We praten nu over zeer vruchtbare landbouwgrond die gemiddeld 215.000 euro per hectare kost. Het zijn veelal gesloten kavels. Dat kun je deze ondernemers in andere delen van Nederland bijna niet bieden’, merkt de provinciaal voorzitter van LTO Noord in Flevoland op. ‘Wat ons betreft is dit wel echt een vereiste, net als een ruimhartige compensatie. Wij willen dat de agrarisch ondernemers een stap vooruitgaan, niet achteruit.’

Landbouwgrond verloren

LTO Noord is zacht gezegd niet blij met de nieuwe uitbreiding in Flevoland. ‘Hierdoor gaat weer vruchtbare landbouwgrond verloren’, stelt Cryns. ‘We begrijpen heel goed dat uitbreiding nodig is. Het gaat om onze nationale veiligheid. Maar als je deze plannen doorvoert, zorg dan ook voor een goede oplossing en compensatie en maak daar geen langdurig proces van. Biedt de ondernemers duidelijkheid en voldoende perspectief.’

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie laat weten dat er individuele gesprekken worden gevoerd met betrokkenen over de verwerving van de gronden en eventuele compensatie. ‘Daarbij wordt gestreefd naar maatwerk en een minnelijke oplossing. Daarnaast worden betrokken overheden en andere belanghebbenden bij de verdere uitwerking van de plannen betrokken.’

Verplaatsing

Over de mogelijkheden voor verplaatsing laat het ministerie niet veel los. ‘Daarover zijn op dit moment nog geen algemene uitspraken te doen. De situatie verschilt per bedrijf. In de gesprekken met de betrokken agrariërs wordt gekeken naar hun specifieke situatie, wensen en mogelijkheden.’

Ook het tijdspad is nog ongewis. ‘De uitvoering is vastgesteld, maar voor de realisatie zijn eerst verschillende vervolgonderzoeken, procedures en vergunningen nodig. Daardoor is nog niet aan te geven wanneer eventuele verplaatsingen precies aan de orde zijn. De verdere planning wordt in de komende periode uitgewerkt en zal de staatssecretaris voor de zomer aan de Kamer en de omgeving aanbieden.’

Defensie verdeelt vloot F35-gevechtsvliegtuigen over drie locaties in Nederland
Defensie wil elf tot maximaal vijftien F-35A-gevechtsvliegtuigen stationeren op Lelystad Airport. Nederland beschikt momenteel over 49 F35-A-toestellen. Daarvan zijn er 38 gestationeerd op de vliegbases Leeuwarden en Volkel. Elf staan in de Verenigde Staten, op Luke Air Force Base in Arizona, voor de training van Nederlandse piloten. De Nederlandse luchtmacht wil in 2028 over 57 toestellen beschikken.
Er zijn drie typen F-35’s: Nederland heeft A, de standaarduitvoering met het grootste vliegbereik en de goedkoopste van de drie. Type B kan verticaal landen en C is met zijn inklapbare vleugels geschikt voor vliegdekschepen. De F-35A is geschikt om kernwapens aan boord te dragen.
Alleen Finland (64), Italië (115) en het Verenigd Koninkrijk (135) hebben meer F-35’s besteld. Buurlanden Duitsland en België hebben respectievelijk 35 en 34 exemplaren van de F-35A gekocht. Al in 2001 koos Nederland voor de F-35 als vervanger van de F-16's, na jarenlange discussie over het al dan niet bijdragen aan de ontwikkelingskosten.