Energieoplossing ligt achter de eigen meter

Op de automatische piloot een vast contract afsluiten, dat zit er niet zomaar meer in. ‘Ik schrok me wild van het aanbod van mijn gasleverancier voor komend jaar’, verzucht een melkveehouder tijdens het Agrarisch Energiecongres. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door LTO Energie en vond plaats tijdens de Rundvee & Mechanisatie Vakdagen in Hardenberg.

Regelgeving, beleid en geopolitieke ontwikkelingen zorgen ervoor dat de gasprijzen hoog blijven. Vooral de prijs voor elektriciteit wordt flexibeler. Plannen van netbeheerders maken dat de stroomprijs straks van uur tot uur kan verschillen, ook voor afnemers met een vast contract. Voor grootverbruikers gaan de regelingen al in 2028 in. De meeste boeren zijn kleinverbruikers. Voor hen staat de regeling gepland voor 2029.

Afschaffing salderingsregeling

Het afschaffen van de salderingsregeling zorgt er daarnaast voor dat terugleveren naar het net duurder wordt. Dit heeft effect op boerenbedrijven met zonnepanelen. Niets doen betekent al snel 16 cent per kilowattuur minder aan inkomsten, rekent energieadviseur Jan Willem Zwang van adviesbureau Stratergy de aanwezigen voor.

Energieopslagsystemen worden veel genoemd als oplossing. Batterijen, zoals deze systemen meestal worden genoemd, zijn in opkomst. Met batterijen kunnen boeren stroom vasthouden als de zon schijnt en die stroom gebruiken wanneer de zon onder is. Dat scheelt hoge inkoopkosten, zeker nu terugleveren minder oplevert.

Toch waarschuwt Zwang dat een batterij zeker niet de oplossing voor iedereen is. Bijvoorbeeld als de zonnepanelen net voldoende stroom leveren voor het verbruik overdag, of als er nog een lopend vast contract ligt tot en met 2027. Zwang: ‘Volgend jaar levert die batterij misschien wel helemaal niet zoveel op.’

Batterijcapaciteit

Als er een batterij wordt geplaatst, komt daarna de vraag hoe groot die batterij dan moet zijn. Aanbieders van energieopslagsystemen bevelen al snel een zwaar model aan. Zwang adviseert daar niet zomaar in mee te gaan. Adviseur Tim van Essen van LTO Energie maakt het concreet: ‘Je stroomverbruik ’s nachts bepaalt hoeveel batterijcapaciteit nodig is om de uren zonder zonne-energie te overbruggen’.

Inspelen op de nieuwe energiesituatie hoeft niet te beginnen met grote investeringen. ‘Begin met kijken naar waar en wanneer energie op jouw erf wordt gebruikt’, tipt Zwang. Een kleine maatregel, zoals een tijdklok instellen op een boiler, kan al helpen. Zo kan de meeste elektriciteit worden gebruikt als de zon schijnt. ‘Eigenlijk heel simpel.’

Boeren hoeven zich in ieder geval niet rijk te rekenen door zelf de energiemarkt op te gaan. Met een batterij en een dynamisch energiecontract is het mogelijk om ‘te handelen in onbalans’. Dit kan door te leveren aan het net als er tekorten zijn, of juist energie op te slaan bij een overschot. Inmiddels plaatsen gespecialiseerde ontwikkelaars batterijparken voor dit doel. ‘Met één batterij kun je daar niet tegenop’, oordeelt Van Essen.

Opgeslagen energie moet ergens heen. Op het bloembollenbedrijf van Gert Seubring wordt de meeste energie gebruikt tijdens het sorteerproces in de donkere maanden in de winter. Terwijl de zonnepanelen juist in de zomer hun stroom leveren. Inmiddels kan de businesscase niet meer uit. Een nieuwe investering op het erf biedt dan mogelijk uitkomst: een laadplein voor elektrisch rijdende truckers.

Zo’n laadplein is niet alleen een oplossing voor de boer, maar ook voor de netbeheerder en de transporteur. Door netcongestie kunnen laadpleinen niet overal worden neergezet. Maar door direct achter de eigen meter aan de eindgebruiker te leveren, wordt dat probleem omzeild.

Energiehub voor de buurt

Melkveehouder Marco Pool uit Wijnjewoude bekijkt of een energiehub uitkomst kan bieden. ‘De mestvergister op mijn bedrijf levert veel elektriciteit in de winterperiode. De zonnepanelen op het dak van mijn buurman sturen juist in de zomermaanden stroom het net op. Door samen te werken in een energiehub kunnen we wellicht ook de buurt laten meeprofiteren‘.

Niet alle maatregelen zijn gericht op elektriciteit. Ook waterstof is een optie. ‘Ik heb de power nodig die elektriciteit niet zomaar kan leveren’, zegt pluimveehouder en akkerbouwer Karin Perdaems uit Lelystad. Om de vloeren in de stallen te verwarmen, is een flinke piekvraag nodig. ‘En de batterij van een machine op het land is snel leeg. Daarom koos ik voor waterstof als duurzame energiedrager.’

De Flevolandse ondernemer pareert de veelgestelde vraag over de conversieverliezen bij het gebruik van waterstof. Het omzetten van energie van zonnestroom naar waterstof en weer terug naar elektriciteit heeft een rendement van 30 procent. ‘Maar’, zegt Perdaems, ‘voor het terugleveren aan het net op piekmomenten krijg ik niets.’

‘Waterstof zorgt ervoor dat ik ook in de nacht en zelfs in de winter mijn eigen zonne-energie kan gebruiken’, gaat ze verder. Daarmee kan Perdaems voor 80 à 90 procent in haar eigen energiebehoeften voorzien. ‘Dat is onze drive: zelfvoorzienend zijn en lage kosten.’

Variabel nettarief maakt moment van stroomgebruik belangrijker
Het tijdstip van stroomverbruik wordt steeds bepalender voor de elektriciteitsrekening. Dat komt onder meer door het afschaffen van de salderingsregeling in 2027 en het invoeren van een nieuw soort nettarief in de jaren erna.
De salderingsregeling voor zonnepanelen wordt komend jaar afgeschaft. Per 1 januari is het niet meer mogelijk om overdag teruggeleverde zonnestroom te verrekenen met verbruikte stroom in de avond. Daarnaast werken de regionale netbeheerders aan plannen om vaste transportkosten deels te vervangen door tijdsafhankelijke nettarieven. Voor kleingebruikers moeten deze plannen in 2029 ingaan; voor grootgebruikers is dat een jaar eerder.
Momenteel rekenen netbeheerders een vast bedrag aan transportkosten. In het nieuwe plan wordt twee derde van dit tarief variabel. De prijs zal afhankelijk worden van de hoeveelheid en de tijd waarop stroom wordt gebruikt. Dat staat in het ontwerpbesluit over de plannen, dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) eerder deze maand publiceerde. ‘Je gaat 's middags veel minder aan je netbeheerder betalen, maar in de avondpiek juist meer. En dit staat nog los van je type energiecontract’, zegt Jan Willem Zwang, adviseur bij Stratergy, tijdens het Agrarisch Energiecongres.
Overdag, als het rustig is op het net, bedragen de variabele transportkosten 0 euro per kilowattuur. In het rekenvoorbeeld dat de ACM maakte op basis van de huidige cijfers van 2026 loopt dit in de piekuren (‘s avonds) op tot 11 cent per kilowattuur. In de winter zou het piektarief met de huidige inschattingen zelfs kunnen stijgen tot 17 cent per kilowattuur.