Symposium RMV Hardenberg: gezondere melk als nieuw verdienmodel

Het gezondheidssymposium van RMV Hardenberg heeft als titel Wordt de boer de dokter van de toekomst? Dagvoorzitter is boerin Agnes Lensing, beter bekend als ‘boerin Agnes’, de eerste vrouwelijke boer in het tv-programma Boer zoekt Vrouw.

Een van de sprekers is arts leefstijlgeneeskunde Tom Schilder. Gezonde zuivel kan een nieuw verdienmodel zijn voor veehouders, stelt hij. ‘In 2025 is 120,2 miljard euro uitgegeven aan gezondheidszorg. Steeds meer zien we dat chronische ziektes sterk gerelateerd zijn aan leefstijl, vooral voeding, en leefomgeving. Ingeschat wordt dat door het verbeteren hiervan gemiddeld 50 procent van de ziekten voorkomen, verbeterd of genezen kan worden.’

Wat kan een melkveehouder met dit gegeven? Schilder: ‘Als veehouders meer sturen op bodemgezondheid levert dat beter ruwvoer op, gezonder vee, gezondere mest en uiteindelijk betere en meer gezonde melk en vlees voor menselijke consumptie.’

Dat voedsel is onder andere gezonder omdat het meer vitaminen bevat en een betere verhouding van de omegavetzuren. Belangrijk is de verhouding tussen de omegavetzuren 3 en 6. De ideale verhouding ligt tussen de 1:1 en 1:5. In de praktijk is deze verhouding echter bij een modern westers dieet soms wel 1:15 of hoger. Dat is ongezond omdat omega 6 ontstekingsreacties bevordert. Omega 3 werkt juist ontstekingsremmend en verkleint de kans op hart- en vaatziekten.

Schilder ziet hier kansen: ‘Als boeren melk en zuivel leveren die bijdraagt aan gezondheid van mensen is een hogere prijs reëel. ‘Ik merk dat collega's, patiënten en vrienden er graag meer voor over hebben als ze weten dat de melk bijdraagt aan hun gezondheid.’

Het begint bij de bodem

Theo Mulder van Mulder Agro ziet het zelfs als zijn missie om waarde toe te voegen aan zuivel en vlees met een betere verhouding omegavetzuren en meer vitaminen. ‘Er is met preventie heel veel te besparen op zorgkosten. Meer gezonde zuivel en vlees kan daar een bijdrage aan leveren. Als je als veehouder geen waarde kunt toevoegen aan melk terwijl kosten stijgen dan is er maar één alternatief: schaalvergroting.’

Betere vlees en zuivel begint bij de bodem, betoogt Mulder. Boeren hebben veel knoppen om mee te sturen, legt hij uit: goede mest, compost of bokhasi, eiwitarmer voer en een meer gevarieerd grassenbestand met kruiden en vlinderbloemigen. ‘Vergeet de pH van de bodem niet, benadrukt hij. ‘Een zure bodem produceert minder. Calcium is een belangrijk bestanddeel van bodem.’

Goede mest speelt een belangrijke rol in een gezonde bedrijfsvoering, zegt ook Peter Vanhoof, initiatiefnemer van Topmest. ‘Een gezonde koe maakt gezonde mest, die de basis vormt voor een gezonde bodem en gezond ruwvoer.’

Maar hoe krijg je gezonde mest? Veel goed gras is de sleutel, blijkt uit de zeer vele mestmonsters die Topmest analyseert. ‘Na rantsoenen met veel mais en soja meten we vaak een minder goede mestkwaliteit. We beginnen te ontdekken wat het vetzuurpatroon nog meer kan betekenen. De eerste conclusies gaan in de richting dat koeien met de betere mest meer omega 3 en CLA-vetzuren in de melk hebben.’

Vanhoof benadrukt dat goede of slechte mest niet afhangt van het type bedrijf: ‘Het maakt niet uit: groot of klein, biologisch of gangbaar, intensief of extensief. Elke veehouder kan goede of slechte mest hebben, afhankelijk van je management.’

Kleinere laatrijpe koeien

Wim de Boer van Veecom gaat tijdens het symposium in op de koe in de kringloop. Hij ziet het als zijn ‘morele plicht’ om te zorgen voor gezonde zuivel en vlees. ‘Voeding is bepalend voor de gezondheid van mensen. De helft van alle zorgkosten is gerelateerd aan slechte voeding.’

Fokkerij heeft veel invloed op de gezondheid van koeien. Het kan daardoor oplossingen bieden die niet kostprijsverhogend hoeven te zijn, zegt De Boer. Hij noemt vijf aspecten die het meest bepalend zijn voor de levensduur en bijdragen aan de gezondheid van koeien. De eerste is kleinere, meer compacte koeien. Smalle hoge koeien zijn doorgaans gevoeliger voor stofwisselingsziekten en klauwproblemen, wat ten koste gaat van de levensduur. Een ander aspect is laatrijpheid: ‘Koeien die pieken als ze jong zijn worden minder oud.’

Daarnaast zijn uiergezondheid, klauwgezondheid en vruchtbaarheid van belang. Onderzoek op de universiteit van Padua (It.) heeft uitgewezen dat melk van uitgebalanceerde en gezonde koeien ook gezondere melk geeft.

De Boer hoopt dat boeren naar het symposium komen. ‘Ze kunnen met meer perspectief naar huis gaan, met ideeën die niet kostprijsverhogend zijn, alleen bepaalde keuzes vragen, voor het ene of het andere rietje, de ene soort voeding of de andere en kunstmest of bacteriën in mest. Dat zijn keuzes die een gezondere bodem en gezondere koeien oplevert en uiteindelijk een beter verdienmodel.’

Genieten van gezonde koeien

Veehouder Jan Pieter van Tilburg vertelt hoe hij aan gezondheid werkt. De Groninger is sinds een jaar biologische veehouder, maar streeft al jaren naar zo veel mogelijk ruwvoer, vooral gras, in het rantsoen. ‘Wij voeren nu afgerond 40 procent vers gras, 30 procent kuilgras, 8 procent snijmais en 20 procent krachtvoer. We merken dat dit gezondere koeien geeft die minder vatbaar zijn voor ziekten.’

Dat blijkt onder andere uit een lagere kalversterfte, minder klauwproblemen en geen lebmaagdraaiingen meer. Bovendien hadden de koeien veel minder last van een blauwtongbesmetting en worden ze ouder, legt hij uit. Van Tilburg fokt ook bredere koeien die meer ruwvoer kunnen verwerken.

Belangrijk is ook het kleine aandeel ruw eiwit in het rantsoen, vertelt hij. ‘Dat zorgt voor een laag ureumgehalte in de melk.’ Hij merkt dat dit een positief effect heeft op de mestkwaliteit en de gezondheid van de koeien. ‘Ik geniet van gezonde koeien. Dat geeft meer plezier in het boeren.’ Hij roept collega’s op om het symposium te bezoeken en daar te horen hoe ze meer kunnen bereiken. ‘Je hoort hoe je met het stikstofprobleem kunt omgaan, wat goed is voor de gezondheid van koeien en uiteindelijk voor de gezondheid van mensen.’

Wordt de boer de dokter van de toekomst?
Onder leiding van dagvoorzitter Agnes Lensing nemen Wim de Boer, Jan Pieter van Tilburg, Theo Mulder, Peter Vanhoof en preventiearts Tom Schilder je tijdens het symposium Diergezondheid mee van bodem tot bord. Van ruwvoer, voeding en diergezondheid tot bodemgezondheid, gewaskeuze en mestbenutting. Ook actuele vraagstukken als stikstof en emissies komen aan bod. Het symposium vindt plaats op 21 oktober op RMV Hardenberg. Aanvang 11.00 uur. Lezers van Nieuwe Oogst kunnen zich gratis aanmelden.