Prijs fosfaatrechten verdrievoudigd door krap aanbod

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) sloeg vorige week alarm. Uit data van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland blijkt dat ongeveer 25 procent van de melkveebedrijven in 2026 vermoedelijk meer fosfaat produceert dan de rechten toestaan. Driekwart van die bedrijven komt meer dan 100 kilo tekort, bijna 10 procent zelfs meer dan 1.000 kilo.

Bijkopen is duur. Volgens bemiddelaar Fosfaatrecht.nu kost een kilo 100 procent leverbaar fosfaatrecht nu 345 euro, tegen zo’n 125 euro in februari. Pieter Schuit van Quotamel herkent de situatie. ‘Toen fosfaatrechten 150 of 200 euro kostten, vond iedereen dat al veel.’

‘Moordend voor flexibiliteit’

De prijs loopt vooral op door een gebrek aan aanbod. ‘De krapte zie ik zeker. Boeren die fosfaatrechten over hebben, doen ze niet of nauwelijks van de hand’, zegt Jelmer Sietzema, bedrijfsadviseur bij aaff accountants en adviseurs. ‘Dat is moordend voor de flexibiliteit in de markt en houdt de rechten duur.’

Collega Akkelien Hettinga sprak onlangs twee melkveehouders met een flinke portie rechten over. Zij zeiden allebei dat ze er niets meer mee gaan doen. De reden is de stikstofbrief van vrijdag 26 juni, waarin landbouwminister Jaimi van Essen een norm vastlegde van maximaal 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035. ‘Als je meer fosfaatrechten aanhoudt in verhouding tot je aantal dieren en je totale uitstoot, dan valt de uitstoot per fosfaatrecht gunstiger uit’, legt Hettinga uit.

Bovendien krimpt de markt bij elke transactie. Sinds 1 januari 2025 wordt bij overdracht buiten familieverband 30 procent afgeroomd. ‘Als je fosfaatrechten voor tien koeien overdraagt, kun je er eigenlijk maar voor zeven doorleveren’, zegt Schuit. ‘Dat gebeurt keer op keer. Dat gaat hard.’

Tegenover het kleine aanbod staat een grotere vraag. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek produceerde de melkveehouderij in de eerste helft van dit jaar 4,7 procent meer melk dan in 2025. Meer melk per koe betekent een hogere fosfaatexcretie en dus meer benodigde rechten. ‘Wat ook meetelt, is dat we dit jaar geen blauwtong hebben gehad’, zegt Hettinga. ‘Die ziekte zorgde in 2024 voor een flinke productiedaling, waardoor bedrijven toen fosfaatrechten over hadden. Nu niet.’

Ook de lagere melkprijs remt de productie niet direct af. ‘Je ziet veel bedrijven die juist meer melken om bij een lagere melkprijs de inkomende kasstroom op peil te houden’, aldus Hettinga.

Wat dat in euro’s betekent, rekent Sietzema voor. Een gemiddeld bedrijf met 100 koeien dat drie productieklassen omhooggaat, heeft per klasse 0,7 kilo per koe extra nodig. ‘Dan heb je zo’n 210 kilo extra fosfaatrechten nodig. Dat kost dat bedrijf circa 70.000 euro. Bij een lagere melkprijs is dat geld snel weg.’

‘Vijf jaar bezig met terugverdienen’

Per koe gerekend kosten de benodigde rechten bij 350 euro ruim 16.300 euro, becijfert collega Hettinga. ‘Met een saldo van 3.000 tot 3.500 euro per koe per jaar ben je ruim vijf jaar bezig om dat terug te verdienen.’

Banken zijn vaak wel bereid om de aankoop van fosfaatrechten te financieren, maar daarmee zijn de rechten er nog niet. Sietzema had onlangs een klant bij wie de bank de aankoop wilde financieren, maar hij kon nergens rechten vinden. ‘De markt is superkrap. En nu liggen de prijzen nog hoger.’ Schuit nuanceert dat: ‘Bij Quotamel zijn nog rechten beschikbaar. De vraag is vooral welke prijs je wilt betalen.’

Leasen is een alternatief, maar geen goedkope. Schuit noemt voor reguliere lease ongeveer 118 tot 119 euro per kilo. ‘Dan heb je de fosfaatrechten alleen voor dit jaar.’

Volg de berichtgeving over fosfaatrechten op onze overzichtspagina

Vee wegdoen is een andere optie, maar daarvoor is het eigenlijk al laat. ‘Eind oktober of begin november is te’, zegt Schuit. Bovendien kan het averechts uitpakken, waarschuwt Sietzema. ‘Als je vijf koeien opruimt, loop je het risico dat je juist in een hogere fosfaatklasse terechtkomt, omdat de overige koeien gemiddeld een hogere productie hebben.’

Sietzema ziet een ander alternatief. Hoe hoger de melkproductie per koe, hoe hoger de fosfaatexcretie en hoe meer rechten een bedrijf nodig heeft. Door minder krachtvoer te geven, remt een veehouder de melkgift en blijft hij in een lagere klasse. ‘De krachtvoerkraan dichtdraaien kan een goede optie zijn. Nog even melken op najaarsgras, met een goed saldo, en zo voorkomen dat je in een hogere klasse komt.’

Of die rem loont, hangt af van de verhouding tussen voerkosten en melkopbrengst. ‘Nu kan het in sommige gevallen nog uit om hard te melken’, zegt Hettinga. Afwachten is in elk geval geen optie, benadrukt ze. ‘Ons uitdrukkelijke advies is: voldoe altijd aan je fosfaatrechten. Ik zeg nooit tegen melkveehouders: gok er maar op. Wie tot het laatst wacht, neemt een risico dat er geen rechten meer zijn en de vraag is wat fosfaatrechten tegen die tijd kosten.’