Sector waarschuwt Kamer: ‘Bijmengen biologische melk is een serieus risico’

Het idee om de biologische melkveehouderij een impuls te geven door het bijmengen bij gangbare melk kwam afgelopen zomer uit de koker van onderzoeksbureau CE Delft. Daarmee zou het groeidoel van 15 procent biologisch areaal te halen zijn.

Het voorstel kwam donderdag ter sprake tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. Kamerleden spraken daar met boeren en sectorpartijen over hoe de overheid de biologische landbouw kan stimuleren.

‘Bijmengen is een serieus risico’, zegt Oscar Meuffels, bij Royal A-ware verantwoordelijk voor het duurzaamheidsbeleid. ‘Het is een risico voor de prijsvorming en het unieke karakter van biologisch.’

Lagere melkprijs

Het kan bovendien gevolgen hebben voor de Europese markt als andere landen het voorbeeld volgen. ‘Dat zal leiden tot een lagere biologische melkprijs en dat tast de investeringen aan die boeren deden om die hogere melkprijs te krijgen’, licht Meuffels toe.

Ook René Cruijsen, biologisch melkveehouder en voorzitter van EKO-Holland, vindt bijmengen een ‘slecht idee’. Hij stelt voor de btw op biologisch af te schaffen. ‘Het prijsverschil met gangbaar is veel te groot. Consumenten vinden het gewoon te duur. Er moet een systeem komen om dat te verminderen. Bovendien kan btw-vrij voor mensen een extra motivatie zijn om juist biologisch te kopen.’

Kostenverlaging en meer zekerheid bieden voor biologische boeren zijn de knoppen waaraan de overheid moet draaien, zegt Cruijsen. ‘Biologische melkveehouders hebben door veel weidegang een 45 procent lagere ammoniakemissie. Leg dat beleidsmatig vast. Daarmee wordt het een belangrijk instrument in de zonering en kunnen we bedrijven in de benen houden die anders moeten stoppen.’

D66 teleurgesteld

Anne-Marijke Podt (D66) vindt de reacties uit de sector op bijmengen teleurstellend. Zij blijft tijdens het rondetafelgesprek zoeken naar tussenoplossingen op dit vlak. ‘Zijn er nuances waar we wat mee kunnen?’

Ook in de herkansing moet Meuffels haar teleurstellen. ‘We krijgen die melk niet verkocht tegen een hogere prijs en kunnen dat dus ook niet doorgeven aan onze melkveehouders. En als het een wettelijke eis wordt, waarom zou de retail er dan meer voor betalen?’

Laura Bromet (PRO) wil weten of subsidies tijdens de omschakelingsperiode meer boeren over de biologische streep kunnen trekken. Cruijsen moet ook hier de verwachtingen temperen. Hij bracht een overheidsprogramma uit 2000 in herinnering, waarbij overstappers gedurende drie jaar 1.500 gulden per hectare kregen. Het leverde uiteindelijk een lange wachtlijst op met boeren die wel wilden, maar voor hun melk was nog geen afzetmarkt.

Akkerbouwer en voorzitter van Bioplant Henk Klompe valt hem bij. ‘Omschakelsubsidies werken niet. Dan kan het vaak nog niet uit. Het is beter om de markt te stimuleren of steun te geven bij de aanschaf van een wiedrobot. Subsidies zijn tijdelijk en niet constructief.’

Gestopt met biologisch

Een boer en tevens econoom die dat kan weten, is Boelo Tijdens. Op zijn bedrijf in het Groningse Nieuw Beerta teelde hij op 40 hectare – een kwart van zijn bedrijf – biologisch. Na vijf jaar kwam hij daarvan terug. ‘Ik was daar veel drukker dan op mijn gangbare percelen. Daarbij komt het tekort aan biologische mest, duur zaaizaad en arbeid.’

Het feit dat het een sterk cyclische markt is, werkt ook niet mee, stelt Tijdens. ‘In de supermarkt zijn de prijzen vrij constant, maar dat geldt niet voor wat de boer krijgt. Een verschil tussen 10 of 20 cent per kilo uien is voor een boer gigantisch.’

Wat had hij nodig om wel door te gaan als biologische akkerbouwer, vraagt Bromet. ‘Een hogere prijs had veel problemen kunnen tackelen, maar sturen op prijs is voor een overheid best lastig.’

Cruijsen hoopt op een duidelijke koers van de overheid om bestaande en nieuwe biologische boeren zekerheid te bieden. ‘Het was altijd massa is kassa. Kies nu een systeem waarmee de boer op zijn eigen erf de kost kan verdienen.’

Klompe: ‘In mijn tijd was biologisch een keuze uit ideologie, nu vanuit economische zekerheid. De overheid kan groei stimuleren niet door te duwen van onderaf, maar door te trekken aan de keten.’

Harde afspraken

Landbouwminister Jaimi van Essen heeft de supermarkten gevraagd een plan te maken om de biologische afzet te laten groeien. Hij wil dat er voor 1 april volgend jaar harde afspraken worden gemaakt met supermarkten, verwerkers en andere ketenpartijen.

Meuffels van A-ware vertelt dat er momenteel gesprekken worden gevoerd tussen ketenpartijen. Te veel overheidsbemoeienis kan dat proces ‘verstoren’, zegt hij. ‘Een opgelegde vorm wordt lastig. We onderzoeken hoe we stappen kunnen zetten. Er is nog een grote groep boeren die nog niet aan een keurmerk meedoet. Maar we wachten ook op de stikstofplannen van het kabinet.’

Namens Lidl doet Paulette van Ommen-Kian, head corporate affairs, tijdens de rondetafel uit de doeken hoe de discountketen de afzet van biologische producten tracht te vergroten.

De retailer stuurt in haar doelen op volumes in kilo’s. Dat voorkomt dat groeicijfers worden beïnvloed door inflatie en prijsverhogingen, zegt Van Ommen-Kian. In 2030 moet 12 procent van het agf-volume en 10 procent van de zuivelliters bij Lidl van biologische oorsprong zijn.

Hutspotakkoord Lidl

Deze strategie geeft volgens haar duidelijkheid naar de boeren voor de af te nemen volumes. Ze verwijst naar het zogeheten hutspotakkoord dat Lidl sloot met haar leveranciers voor het vergroten van de biologische afzet. De keten zet daarbij in op gerichte acties en het loyaliteitsprogramma van de discounter waarbij vaste klanten persoonlijke aanbiedingen krijgen.

Lees ook: Steun aan bioboer zelden doorslaggevend bij biologische keuze

In het verder verduurzamen, ook van het gangbare aanbod, vaart Lidl een eigen koers. Op overheidsingrijpen zit ook Van Ommen-Kian niet te wachten. De discounter investeert ook zonder verplichtingen al in dergelijke programma’s. ‘Met FrieslandCampina zijn we een driejarige pilot gestart om te investeren in het toekomstbestendig maken van het zuivelassortiment. We doen dat zonder catchy claims op de verpakking, maar we steken er wel geld in.’