Europese ‘versoepeling’ gewasbescherming stuit op kritiek uit Den Haag

Woensdagavond debatteerde de Tweede Kamer met staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) over het voorstel Omnibus Food & Feed van de Europese Commissie, oftewel het vereenvoudigingspakket voedsel- en diervoederveiligheid.

De versoepelingen moeten ruimte creëren bij instanties als het Nederlandse College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) en de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) voor de beoordeling van groene middelen.

Door de lange wachttijden – zes tot tien jaar voor een nieuw producten – dreigt het controlesysteem vast te lopen. Daardoor loopt het op de markt komen van groene en laagrisicomiddelen, ernstige vertraging op. En juist daarin wil de Commissie een versnelling bewerkstelligen.

Ruimte vrijmaken

De lange wachtlijsten worden onder meer veroorzaakt door de verplichte periodieke herbeoordeling van toegestane middelen. De Commissie wil daarom middelen voor onbepaalde tijd toelaten en pas opnieuw beoordelen als er nieuwe signalen zijn op mogelijke risico’s voor mens, dier en milieu. Dit moet ruimte vrijmaken bij de controle-instanties voor de beoordeling van nieuwe duurzamere middelen.

Hoewel veel partijen de vergroening van gewasbescherming steunen, richt de kritiek zich vooral op de toelating voor onbepaalde tijd. Ook het voornemen om de respijtperiode – de tijd dat voorraden met afgekeurde producten mogen worden opgebruikt – te verdubbelen naar drie jaar kan maar op weinig sympathie rekenen. Partijen worden gesteund door een eveneens kritische EU-wetenschapstoets en adviezen van het Ctgb.

Onder meer GroenLinks-PvdA en D66 vrezen dat met het voorstel het voorzorgsprincipe, waarbij de overheid de veiligheid voor mens, dier en milieu bewaakt, op de helling komt te staan. ‘Ruilen we dat in voor onbepaalde tijd’, vraagt Kamerlid Laura Bromet (GroenLinks-PvdA) zich af.

Ruimere bemensing

D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt vraagt zich af of de gewenste versnelling van de goedkeuringsprocedures kan worden behaald door te investeren in een ruimere bemensing van het Ctgb en het EFSA. Ze wijst erop dat in de afgelopen vijftien jaar door de herbeoordeling 162 stoffen van de markt zijn gehaald.

‘Het gaat om stoffen die boeren hebben toegepast en waarmee zij en mogelijk hun families en omwonenden in aanraking kunnen zijn gekomen. Dat deze veiligheidsmaatregel in het Omnibus wordt geschrapt, vind ik niet uitlegbaar richting al die mensen’, aldus Podt.

Ondanks de kritische geluiden lijkt het er vooralsnog niet op dat een Kamermeerderheid het voorstel gaat blokkeren. Volgens CDA’er Joris Lohman kan de politiek zich dat niet veroorloven. Ook hij wenst aanscherpingen ten behoeve van de veiligheid van mens, dier en milieu, maar ziet tevens de urgentie om gewasbescherming te verduurzamen.

‘Elke maand die we langer wachten, is een maand waarin groene middelen niet op de markt komen. Dat raakt dus niet alleen de boer die daarmee moet werken maar zet uiteindelijk ook het milieu verder op achterstand’, zegt Lohman.

Stimulans voor fabrikanten

Ook de VVD deelt veel van de kritiek van andere partijen, maar Kamerlid Renate den Hollander ziet in het Omnibusvoorstel een belangrijke stimulans voor fabrikanten van gewasbeschermingsmiddelen.

‘We kunnen op dit moment echt niet zonder gewasbeschermingsmiddelen, maar het is ook heel belangrijk om een stimulans voor innovatie te houden. Zolang alles volop beschikbaar blijft, is die stimulans er wellicht minder’, stelt Den Hollander.

Vanuit de oppositie klinken zorgen dat er door het Omnibusvoorstel middelen juist sneller van de markt verdwijnen. ‘Geen oude schoenen weggooien voor je nieuw hebt’, klinkt het veelvuldig.

Teelten onder druk

Caroline van der Plas (BBB) wijst op teelten, zoals van uien, sla en pootaardappelen, die nu al onder druk staan door het afnemende aantal effectieve middelen. ‘Dat kan heel hard gaan, realiseert u zich dit?’, vroeg ze richting de staatssecretaris Erkens.

De bewindsman beaamde dit. Hij stelt dat het beoordelingssysteem moet zorgen voor voldoende alternatieven in de gereedschapskist van boer en tuinder. ‘We moeten er voor zorgen dat deze teelten in Nederland blijven renderen en dat we niet afhankelijk worden van importen uit het buitenland.’

Veel van de kritiek uit de Kamer wordt gedeeld door het kabinet. Ook als het gaat om de goedkeuring voor onbepaalde tijd. Erkens schat in dat er onder de EU-lidstaten geen meerderheid is te vinden om dit voornemen uit het Omnibuspakket te schrappen. Desondanks staat de regering in principe positief tegenover het voorstel.

Brusselse onderhandelingen

Erkens zal met een aantal aanscherpingen de Brusselse onderhandelingen ingaan. Nederland is onder meer voorstander van de oprichting van een Europese signaleringssysteem dat op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten de herbeoordeling van middelen kan eisen. Daarmee moeten ook de zorgen over het voorzorgsbeginsel worden weggenomen.

‘De wetenschap over risico's van chemische stoffen ontwikkelt zich voortdurend. Deze inzichten worden verwerkt in nieuwe Europese richtsnoeren voor de beoordeling van deze stoffen. Het richtsnoer verplicht de Commissie om een werkprogramma op te stellen voor de herbeoordeling van een groep stoffen’, zegt Erkens, die verdere besluitvorming in dit dossier pas eind dit jaar verwacht.

Nieuwe inzichten of informatie die kunnen leiden tot een herbeoordeling kunnen bijvoorbeeld komen uit het aantreffen van PFAS in grondwater, illustreert de staatssecretaris. ‘Dat was een aanleiding voor het Ctgb om een aantal stoffen en middelen waar dit in zit, te gaan herbeoordelen. Dat proces loopt nu ook. Zij hebben er oog voor dat beide typen signalen goed in het voorstel geborgd worden.’

Snelle greenlanes

Een andere wens die Erkens deelt met een groot deel van de Kamer is de inrichting van zogenoemde ‘green lanes’ bij controle-instanties. Het Ctgb heeft al goede ervaringen met een aparte en snellere wachtrij voor alleen groene en laagrisicomiddelen. De Nederlandse wens is dit verder uit te rollen bij de EFSA en instanties in andere lidstaten.

Lees ook: Brussel wil toelating gewasbeschermingsmiddelen aanpassen

Een Kamermeerderheid van D66, VVD, CDA, GroenLinks-PvdA, SP en PvdD dienden een motie in die het kabinet vraagt om in Brussel geen onomkeerbare stappen te zetten of toezeggingen te doen in het kader van de Omnibus Food & Feed. Over deze en andere moties wordt aanstaande dinsdag gestemd.