BBB kritisch op natuurherstelplan: ‘Strengere meetlat leidt tot extra druk op landbouw’

Aanleiding is de recente Nederlandse rapportage over de Habitatrichtlijn (2019-2024). Daaruit blijkt dat 28 van de 52 habitattypen in slechte staat verkeren of verslechteren. Tegelijkertijd gaat het concept van de nationale invulling van de Natuurherstelverordening uit van een forse uitbreiding van natuurareaal.

Volgens uitgelekte documenten zou het gaan om 450.000 tot 850.000 hectare extra leefgebied, grotendeels ten koste van landbouwgrond. Ook mikt Nederland op 40 procent beschermd gebied, waar Europees 30 procent wordt gevraagd.

Een woordvoerder van het ministerie van LVVN geeft aan dat deze bewering van Smit niet klopt, en het Nederlandse ontwerp-Natuurplan dat 1 september 2026 ingeleverd moet worden niet verder zal gaan dan Europa vraagt. Voor de rest baseert de Europarlementariër zich volgens de woordvoerder op een ambtelijk stuk dat verre van gereed is, en bovendien de minister nog niet eens bereikt heeft. ‘Het uitgelekte stuk heeft geen enkele status’, aldus de woordvoerder. De genoemde hectares komen uit een PBL-rapport. ‘Maar hier is verder nog niets over besloten’, benadrukt de woordvoerder. Bovendien behelst het PBL-rapport de doelstelling tot 2050, terwijl het ministerie momenteel werkt aan de plannen tot 2030.

‘Fors strengere methodiek’

Smit stelt dat Nederland een afwijkende en strengere beoordelingsmethodiek hanteert dan andere EU-landen. ‘De Nederlandse methodiek blijkt fors strenger dan die van andere lidstaten. Voor de 52 habitattypen hanteert Nederland circa 1.000 typische soorten, terwijl Duitsland er zo’n 300 tot 500 gebruikt.’

De BBB-Europarlementariër vervolgt: ‘Deze uitbreiding is door de provincies doorgevoerd zonder formele bestuurlijke procedure. Bovendien waren de onderliggende meetgegevens en de beoordelingsmeetlat bij indiening van de rapportage niet openbaar. Daardoor is de Nederlandse rapportage niet onafhankelijk te verifiëren.’

Zwaardere verplichtingen

Volgens Smit heeft de gekozen systematiek directe beleidsgevolgen. ‘Een bredere soortenlijst en een strengere meetlat zorgen automatisch voor een somberder beeld van de staat van instandhouding. En dat somberder beeld leidt weer tot verregaande extra herstelverplichtingen die vervolgens als ‘Europese eis’ worden gepresenteerd.’

Die extra verplichtingen kunnen volgens BBB zwaar neerslaan bij de landbouwsector, onder meer via grondonttrekking en strengere gebruiksregels.

Van Brussel of Den Haag?

Ook zet Smit vraagtekens bij de herkomst van de maatregelen. ‘Een strengere meetlat zorgt er automatisch voor dat méér habitats als ‘verslechterend’ uit de rapportage komen. Die rapportage bepaalt vervolgens welke maatregelen Nederland zogenaamd ‘moet’ nemen.’

De BBB-Europarlementariër waarschuwt voor een verschuiving van besluitvorming buiten het zicht van parlement en sector: ‘Zo wordt nationaal beleid via een technische keuze in ministerie en de provinciehuizen vastgelegd, terwijl het aan boeren en burgers wordt gepresenteerd als onvermijdelijke ‘Europese verplichting’.’

Volgens Smit ontbreekt het bovendien aan controleerbaarheid. ‘De meetlat is door de provincies uitgebreid zonder formele procedure, de data zijn niet openbaar en burgers kunnen er niet tegen in beroep gaan.’ Dat klopt volgens de LVVN-woordvoerder ook niet: betrokken sectoren zijn betrokken en worden ook in het vervolg meegenomen en geconsulteerd.

BBB wil dat de Europese Commissie bij de beoordeling van nationale plannen kritisch kijkt naar nationale aanscherpingen. ‘Wij willen dat zij daarbij duidelijk onderscheid maakt tussen wat werkelijk uit Europees recht voortvloeit en hetgeen een nationale kop is’, aldus Smit. Anders dreigt volgens hem de Natuurherstelverordening een instrument te worden waarmee lidstaten via rapportagetrucs hun eigen parlement passeren.