'Convenant over gewasbescherming jaagt omslag naar geïntegreerde teelt aan'

'Het convenant over gewasbescherming is een aangrijpingspunt om met overheid en keten afspraken te maken over de omslag naar geïntegreerde teelt', stelt Hoogendijk. Daarnaast zet het nieuwe kabinet in op de uitrol van doelsturing en de terugkeer van productschappen. En ook dat biedt volgens de BO Akkerbouw-directeur perspectief om stappen te zetten.

Nederlandse boeren telen onder één collectieve milieuvergunning, alleen is ze dat nooit verteld

André Hoogendijk, directeur BO Akkerbouw

Hoe gaat het met de akkerbouwsector?

'Het zijn spannende tijden. Vanwege de lage afzetprijzen voor de oogst van 2025 is het sentiment binnen één jaar gekanteld. Hiervoor kende de sector een aantal jaren met goede prijzen. Dat goede jaren worden afgewisseld met slechte jaren zijn akkerbouwers wel gewend, maar het is vervelend als je in een dal zit. We hebben het vertrouwen dat het straks ook weer de goede kant op gaat.'

'Daarnaast maken we ons breed in de sector zorgen over hoe het verdergaat met gewasbescherming. Het middelenpakket krimpt en we zien dat de maatschappelijke druk toeneemt. Alle richtingaanwijzers geven aan dat akkerbouwers gewassen moeten telen met minder chemie. De vraag is of telers voldoende alternatieven hebben. Het geeft druk op de sector over hoe we verdergaan met de teelt van duurzame en rendabele gewassen in Nederland.'

In het regeerakkoord staat dat er convenanten worden gesloten over gewasbescherming. Een mooie kans om daar als sector zelf invulling aan te geven.

'Jazeker. Als sector willen we verduurzamen, maar we hebben de overheid nodig om de omslag te maken naar geïntegreerde teelt, ofwel Integrated Crop Management (ICM).'

'We focussen als sector, overheid en maatschappij nu te vaak op gewasbeschermingsmiddelen. Dit terwijl de kunst is om de nadruk te leggen op de vijf ICM-pijlers: gewasdiversiteit, raskeuze en teeltwijze, bodembeheer, monitoring en evaluatie en gerichte bestrijding. Zo zie ik kansen in landelijke waarschuwingssystemen voor gewasziekten en dat de overheid daarin een faciliterende rol vervult.'

Hoe ziet u dat dan precies voor u?

'Dat er een landelijk dekkend netwerk komt met detectiepalen voor bijvoorbeeld phytophthora. Meten hoeveel sporen in de lucht zitten, vaststellen waar een risico op een uitbraak is en die informatie snel delen, zodat telers daarop direct kunnen acteren.'

'Het is daarbij van belang dat telers meer rassen met verbeterde resistenties gebruiken. Veredelaars moeten die rassen kunnen aanbieden en afnemers moeten ze accepteren. Wil je ICM in het convenant verweven, dan moet dat in samenspraak met de hele keten gebeuren.'

Wanneer kan het convenant er zijn?

'Je kunt het snel eens worden over de inhoud. Dan zou het convenant er dit jaar kunnen zijn. Maar het gaat om de uitvoering. Daarbij is het cruciaal om ons te richten op het maken van een omslag in de komende jaren.'

'Sinds 2019 ligt er vanuit de overheid een Toekomstvisie Gewasbescherming 2030. We waren als akkerbouwketens niet betrokken bij de uitvoering ervan. In zeven jaar zien we geen resultaten waar telers iets aan hebben. Dat is een voorbeeld van hoe het niet werkt.'

In het coalitieakkoord staat ook dat de productschappen terugkomen. Hierin werken overheid, bedrijfsleven, onderwijs en onderzoek samen. Doel is de uitvoeringskracht van het kabinet vergroten.

Is in de akkerbouw wel behoefte aan de terugkeer van een productschap?

'We zijn als BO Akkerbouw opgericht toen het productschap verdween en zijn tevreden over hoe onze vereniging nu functioneert. Het verschil is dat in onze vereniging geen aansturing van de overheid zit. We doen zaken op basis van brede steun in onze sector. Ons onderzoeksprogramma is verbindend verklaard, maar daarbij staat de sector zelf aan het stuur. Wel zie ik kansen voor een productschap gericht op de sectoroverstijgende thema's.'

Waarom?

'Vanuit de overheid mist uitvoering op thema's als stikstof en waterkwaliteit, waar in Brussel afspraken over zijn gemaakt. Dit zijn thema's waarbij agrariërs samen aan de lat staan. Ik zeg weleens: Nederlandse boeren telen onder één collectieve milieuvergunning, alleen is ze dat nooit verteld. Zo stelt de overheid dat de land- en tuinbouw moet zorgen voor minder nitraatuitspoeling, maar vervolgens mist de vertaling naar het boerenerf.'

'De uitwerking van de Vogel- en Habitatrichtlijn, de Nitraatrichtlijn, de Kaderrichtlijn Water en het Klimaatakkoord zou goed kunnen worden georganiseerd in de vorm van een productschap. Het gaat dan om een samenwerking waarbij de overheid werkt aan uitvoeringskracht en daarbij de kennis en expertise vanuit de sectoren goed benut.'

De akkerbouw steekt veel energie in een omslag naar doelsturing, bijvoorbeeld door nitraatmetingen. De opgedane kennis is mooie input voor zo'n productschap en inzet op doelsturing.

'Zeker, we zijn dan ook blij dat het nieuwe kabinet doelsturing verder wil uitrollen. Je ziet dat de overheid graag op maatregelen stuurt, omdat ze dit makkelijker kan verantwoorden in Brussel. Daar zijn we als sector klaar mee, want daarmee doe je het vakmanschap van boeren tekort. Anderzijds: je kunt niet alles meten of met kritische prestatie-indicatoren (KPI's) sturen. De kunst is om telkens te zoeken naar een geschikte methode.'

Het perspectief van doelsturing zit ook in het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn. De invoering hiervan is uitgesteld, waardoor de ontwikkeling naar doelsturing beleidsmatig wordt afgeremd. Voorlopig blijven de regels van het zevende programma gelden.

Vindt u het uitstel jammer?

'We hadden nu heel graag een werkend achtste actieprogramma gehad, ondanks dat er best wat pijnpunten in zitten. Nu is er minstens een jaar vertraging en we weten dat het huidige actieprogramma onvoldoende is voor verbetering van de waterkwaliteit.'

Kunt u een voorbeeld van een pijnpunt noemen?

'De stikstofgebruiksnormen voor Zand-Zuid die naar beneden worden bijgesteld. Zo kun je geen goede oogst meer halen. Je stimuleert als overheid daarmee boeren te zoeken naar creatieve oplossingen, met als gevolg de inzet van 'zwarte' dierlijke mest of kunstmest. Als de overheid doet alsof de regels kloppen, dan doen boeren alsof ze de regels volgen.'

Is er dan wel voldoende perspectief voor telers op zuidoostelijk zand?

'Dat is een grote zorg. Uit onderzoek blijkt dat als je goed omgaat met de mestgift, je ook op zand onder de norm van 50 milligram nitraat per liter grondwater kunt blijven. Met de nitraataanpak willen we dat telers die dat bewijzen ruimte behouden om hun gewassen goed te bemesten. De nitraatmetingen als onderdeel van doelsturing kunnen aantonen of je wel of niet onder de norm blijft.'

Doelsturing kan dus ook een harde kant hebben.

'Klopt. Doelsturing wordt soms uitgelegd als een feest, terwijl het voor telers ook best schrikken kan zijn wanneer blijkt dat doelen nog niet worden behaald. Toch zijn agrariërs wel gewend om op resultaten te worden afgerekend. Als je volledig aan doelsturing gaat doen, dan zit er ook een minpunt aan het niet halen van doelen. Anders kan er ook geen plus zijn.'