'Miljarden redenen' voor goed bodembeheer

'De bodem is een fascinerend onderwerp voor onze voorstelling Bodem-Buik-Brein', zegt theatermaker Dette Glashouwer. Samen met kunstenaar Joop van Brakel zorgt zij op woensdag 4 februari voor een uitvoering over de levende en gezonde bodem, tijdens de zevende editie van de Nationale Bodemtop in Den Bosch, georganiseerd door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

'We hebben onderzocht wat de bodem in ons doet en wat het effect is van dit microbioom op ons en ons brein', licht Glashouwer toe. Bij natuurbehoud wordt volgens haar eerder gedacht aan bijvoorbeeld vlinders en vogels dan aan 'ons eigen microbioom'. Terwijl het belangrijk is om een zo divers mogelijk microbioom 'op en in ons lichaam' te hebben. 'Wij dachten dat er misschien honderdduizend microben op ieder van ons leefden. Het blijken er dertigduizend miljard te zijn.'

De bodemtop staat dit jaar in het teken van bodemgezondheid, met het oog op de Europese en Nederlandse doelen voor de bodemkwaliteit. Zo moeten bijvoorbeeld alle landbouwbodems in 2030 duurzaam worden beheerd, gezond zijn en voor Nederland jaarlijks 0,5 megaton kooldioxide extra opslaan. Op deze manier moet worden bijgedragen aan klimaatverbetering.

De inzet op bodemdoelen loopt volgens programmaleider Ilse van Dijl van het landbouwministerie via vier sporen. 'Allereerst werken we aan kennisontwikkeling en -verspreiding. Dat doen we bijvoorbeeld via het programma Slim Landgebruik en met het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer en de daaraan verbonden agrarische bedrijven. We ontwikkelen bodemkwaliteitsindicatoren en leiden adviseurs en andere erfbetreders op.'

Het tweede spoor richt zich op de opname van bodemdoelen in het beleid van het landbouwministerie. En het liefst ook in dat van andere ministeries. Van Dijl noemt de pachtwet en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid als voorbeelden. Met de ontwikkeling van kritieke prestatie-indicatoren ontstaan mogelijkheden om goed bodembeheer te koppelen aan beleid en beloningen richting boeren.

Verbinding zoeken

Het derde spoor focust op het betrekken en verbinden van de sector en keten. Op de bodemtop zoekt het ministerie de verbinding tussen alle schakels in het buitengebied en de voedselproductieketen, schetst Van Dijl. 'In beleid en projecten stimuleren we de ontwikkeling van specifieke teelten, zoals vezelteelten voor biobased bouwen en vlinderbloemige en eiwitgewassen voor menselijke consumptie. De bodemtop past bij de ketenbenadering.'

In het vierde spoor wordt gewerkt met de regio's, zodat de bodem lokaal zo goed mogelijk wordt beheerd. 'Dan gaat het om provincies en waterschappen', vervolgt Van Dijl. 'We willen het beleid ook regionaal vormgeven, bijvoorbeeld door bij te dragen aan Regiodeals en mee te denken met provincies. Veel provincies hebben inmiddels beleid gericht op duurzaam bodembeheer en bodemkoolstofopslag. We leggen nu ook contact met de waterschappen.'

Bij het thema bodemgezondheid en het verband met humane gezondheid is volgens Van Dijl nog veel te leren en te delen. 'We willen meer weten over het belang van bodemgezondheid voor de humane gezondheid. Wat weten we al? Wat kunnen we daarvan gebruiken?'

Hoge prijzen voor grond, gebouwen en machines en hoge teeltkosten zetten boeren volgens Van Dijl eerder aan tot een hoge productie, in plaats van dat ze zich richten op de bodemgezondheid. Sectormanager akkerbouw Gea Bakker van Rabobank stelt dat dit laatste wel meer aandacht krijgt van financiers en afnemers.

'Bodemgezondheid hangt samen met een goede rotatie en bemesting. Wij zijn als bank geen teeltadviseurs of ecologen, maar we maken wel gebruik van tools als de Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw en stimuleren investeringen in de bodem. Een mogelijkheid is een rentekorting. Voor ons is het belangrijk dat er ook in de toekomst agrarisch ondernemers zijn', licht Bakker toe.

Kennisvouchers

De Rabobank-sectormanager zegt dat samen met Brancheorganisatie Akkerbouw en de zuivelorganisaties aandacht wordt gegeven aan bodem, water en klimaat. Soms gebeurt dat met kennisvouchers. Door stimuleringsbeleid van verschillende belangenorganisaties en ketenpartijen te stapelen, verwacht zij dat ecologische diensten van de landbouw lonender worden voor agrarische bedrijven. 'Je kunt niet verwachten dat boeren geld blijven toeleggen op duurzame bodems.'

Branchespecialist veehouderij Rick Hoksbergen van Countus denkt net als Bakker dat advies over bodemgezondheid goed onderbouwd en economisch haalbaar moet zijn. In de berekening tellen zaken mee als een verhoogde weerbaarheid, klimaatadaptatie, waterhuishouding en plantenvoeding uit mineralisatie. 'Daarbij is dit iets nieuws. We moeten dus het verleden loslaten voor het toekomstige plaatje. Maar er halfbakken in gaan, kan niet.'

Pasklare antwoorden waaruit blijkt dat investeren in bodemgezondheid loont, heeft Hoksbergen niet. Wat wel kan, is samen met klanten rekenen aan de nieuwe situatie, afhankelijk van de lokale omstandigheden. 'Soms kun je bijvoorbeeld met minder stikstofkunstmest toe, soms niet. De ene keer moeten we ondernemers dus stimuleren en de andere keer juist afremmen, om er samen uit te komen.'