'Rentmeesterschap is pure noodzaak'

Mijn familie boert al 22 generaties in het Brabantse Best-Oirschot. Wie zo lang op dezelfde grond leeft, leert: je bezit het land niet, je ontvangt het tijdelijk en geeft het door. Die houding noemden onze voorgangers rentmeesterschap. Niet als vrome frase, maar als praktische ethiek: goed zorgen voor bodem, dier en gemeenschap. Omdat wie uitput wat hem is toevertrouwd, zijn toekomst ondermijnt.

In de afgelopen decennia is onze sector veranderd. Efficiëntie, schaalvergroting en kostprijsdenken hebben veel mogelijk gemaakt: voedselzekerheid, innovatie en concurrentiekracht. Daar mogen we eerlijk over zijn. Maar we moeten ook eerlijk zijn over de prijs die dat heeft gehad: druk op dierenwelzijn, bodemvruchtbaarheid, biodiversiteit en op de morele ruimte van het vakmanschap zelf.

Als dierenarts en boer heb ik gezien wat er gebeurt als systemen alleen nog worden gestuurd op rendement. Dieren worden dan meetpunten. Boeren worden uitvoerders. Grond wordt substraat. Dat is niet het boerenvak waarin ik ben opgegroeid en dat ik wil doorgeven. Daarom spreek ik over empathische landbouw. Niet als sentiment, maar als vakmanschap: het vermogen om waar te nemen wat dieren, bodem en landschap nodig hebben, en je bedrijfsvoering daarop af te stemmen.

Dat raakt direct aan het huidige stikstofdebat. In Noord-Brabant is recent gekozen voor een lijn waarbij boeren hun stallen vergunningvrij mogen aanpassen, maar in de praktijk nauwelijks ruimte krijgen voor herinrichting of fundamentele vernieuwing. Wie zijn bedrijf wil ombouwen naar systemen met minder emissies, meer diergericht en met gesloten kringlopen, loopt vast in procedures en beleidsmatige stilstand. Zo ontstaat een paradox: we vragen verandering, maar faciliteren haar niet. De vraag die voorligt is niet: 'kan het goedkoper?' maar: 'is het nog houdbaar – ecologisch, moreel en economisch?'

Een ander kompas

Systemen die geen grenzen kennen in wat zij mogen vragen van bodem en dier lopen vroeg of laat vast. Dat is geen ideologie, dat is landbouwkundige realiteit. Rentmeesterschap betekent niet terug naar vroeger, maar vooruit met een ander kompas: landbouw die diergedrag gebruikt als ontwerpprincipe voor stallen, in plaats van wegorganiseert; bedrijfsmodellen die kringlopen sluiten in plaats van verschuiven en waarin stikstof opnieuw wordt gewaardeerd en tot slot innovatie die niet alleen sneller en groter maakt, maar slimmer en zorgvuldiger.

Ik zie dagelijks dat het kan: varkens die hun natuurlijke gedrag tonen, systemen die emissies verminderen door het gedrag van dieren te begrijpen in plaats van te negeren, boeren die kwaliteit boven volume durven stellen. Dat is geen niche-romantiek, maar vakmanschap in de 21ste eeuw. Wie zegt dat empathische landbouw of rentmeesterschap 'niet te rekenen valt', vergist zich. De echte onbetaalbaarheid zit in uitgeputte bodems, vastgelopen vergunningen, maatschappelijke vervreemding en dieren die we niet meer recht in de ogen durven kijken. Wat we vandaag niet meenemen in onze boekhouding, komt morgen met rente terug.

Onze sector staat opnieuw voor een moreel keuzemoment. Niet opgelegd door activisten of politiek, maar door de werkelijkheid van natuur, markt en samenleving. De vraag is of we die keuze zelf maken – of dat ze ons later wordt opgelegd.