Regeerakkoord: forse inzet op stikstof, perspectief en productschappen

Nieuws Politiek Esther de Snoo, Tys Hallema 30 jan 2026 om 13:00uur

CDA, D66 en VVD gaan met een fonds van 20 miljard euro fors inzetten op de aanpak van de stikstofcrisis. Dit wordt ondergebracht bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Verder wordt de stikstofwet aangepast, gaat het kabinet invulling geven aan een grondgebonden veehouderij en een convenant gewasbescherming, keren de productschappen na ruim tien jaar terug in een nieuwe vorm en worden er dierrechten ingevoerd voor kalveren en geiten.

Het nieuwe kabinet wil de stikstofwet aanpassen door de kritische depositiewaarde uit de wet te halen en doelsturing in te voeren. Deze is vanaf 2035 afrekenbaar; in dat jaar moet de agrarische sector de uitstoot met 42 tot 46 procent omlaag hebben gebracht, ten opzichte van 2019. Als dat niet gebeurt, kunnen vergunningen ingetrokken worden. Er wordt een rekenkundige ondergrens ingevoerd als het reductiepakket te borgen blijkt. Ook komt er – waar mogelijk – een drempelwaarde per gebied.

Veehouders moeten in 2030 al een eerste deel van hun emissies hebben verminderd. Halen zij dit niet, dan volgen consequenties. Deze consequenties worden in overleg met sectorpartijen ingevuld. Daarbij wordt gestuurd op emissie per fosfaat- of dierrecht. De stikstofwet wordt hierop aangepast. Ook worden dier- en fosfaatrechten uitgebreid naar kalveren en geiten. De buitenfamiliaire afroming blijft bestaan.

Aanvullend worden, ook in overleg met betrokken partijen, voor de zomer afspraken gemaakt over generieke reductiemaatregelen. Dit met het oog op het realiseren van de doelen in 2030 en 2035 en het verkleinen van de restopgave die met doelsturing moet worden gerealiseerd.

• Alle artikelen over de formatie zijn te vinden op onze themapagina

De stikstofaanpak van het nieuwe kabinet is gebaseerd op het bouwstenenakkoord dat LTO Nederland, het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK), provincies en gemeenten voor de zomer sloten. De coalitiepartijen benadrukken diverse keren dat zij het beleid in samenspraak met de sectorpartijen en provincies verder willen invullen. Doel is om de vergunningverlening vlot te trekken en PAS-melders en interimmers te legaliseren.

De doelen van de Natura 2000-gebieden worden ook opnieuw tegen het licht gehouden. Rondom deze gebieden komt een 'zonering die voldoende is om de doelen voor het betreffende natuurgebied te halen', staat in het regeerakkoord. Nog dit jaar wordt gestart met de meest kwetsbare gebieden, waaronder de Veluwe en de Peel.

Compensatie voor ondernemers

Als boeren en tuinders hun bedrijf moeten aanpassen of als in het gebiedsproces duidelijk wordt dat zij hun bedrijf niet op dezelfde plek kunnen voortzetten, worden zij gecompenseerd voor extensivering, verplaatsing of in het uiterste geval voor uitkoop, waardedaling van grond en andere schade.

Op plekken waar het kan, krijgt landbouw juist ruimte, blijkt uit het regeerakkoord. Om verplaatsing mogelijk te maken voor bedrijven die weg willen uit de omgeving van natuurgebieden, komt er – naast de regionale grondbanken – een integrale, nationale grondbank.

• Lees ook: NAJK kritisch op ontwerp-Nota Ruimte: te weinig perspectief voor jonge boeren

Het nieuwe kabinet zet daarnaast fors in op het behoud van jonge boeren en tuinders, met extra financiële regelingen en behoud van de bestaande regelingen. Bij dat laatste kan worden gedacht aan de landbouwvrijstelling en de Bedrijfsovernameregeling (BOR).

Productschappen keren terug

De productschappen komen terug. Hierin werken overheid, bedrijfsleven, onderwijs en onderzoeksinstellingen samen. Doel is de uitvoeringskracht van het kabinet vergroten. De productschappen werden in 2015 afgeschaft door het kabinet-Rutte I. De terugkeer was een wens van het CDA. Het kabinet gaat ook werk maken van een convenant gewasbescherming. Dit moet de willekeur in beleid in gemeenten en provincies tegengaan.

Grondgebonden veehouderij is ook een onderwerp waar de regeringspartijen invulling aan willen geven. Zij kiezen in de basis niet voor het wetsvoorstel van Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (ChristenUnie), maar voor een eenvoudiger systeem dat rekening houdt met doelsturing. Bedrijven die voldoen aan de doelsturingsnorm worden vrijgesteld van een norm.

20 miljard euro

In totaal is er in de nieuwe plannen 20 miljard euro gereserveerd voor landbouw. Tot 2035 is daarvan 2,75 miljard euro beschikbaar voor een vrijwillige beëindigingsregeling voor veehouderijen. Ook is er 9 miljard euro gereserveerd voor het bieden van 'incidentele compensaties' in gebieden rondom kwetsbare natuurgebieden en provincies die een gebiedsgerichte aanpak toepassen.

Verder is er nog 2 miljard euro beschikbaar voor het subsidiëren van maatregelen in de bedrijfsvoering die de stikstofuitstoot verlagen. Voor agrarisch natuurbeheer is tot 2035 1,2 miljard euro beschikbaar, en vanaf dat jaar jaarlijks 165 miljoen euro per jaar.