Wilco de Zeeuw boert met de natuur als bondgenoot

De Zeeuw komt uit een lange boerenlijn: dertien generaties aan één stuk. Vernieuwing blijkt geen breuk met die traditie, maar juist een onderdeel ervan. Zijn grootvader stond bekend als iemand die het soms net even anders deed. Hij kookte zelf, las tijdens het ploegen kookboeken en deed dingen die in zijn tijd ongebruikelijk waren. 'Dat zit dus een beetje in de familie', aldus De Zeeuw.

Zijn vader is rustiger en technischer, maar staat altijd achter zijn keuzes. 'Mijn vader moest boer worden van mijn opa. Ik wilde het juist heel graag', vertelt de Brabantse ondernemer. Die combinatie van steun en realisme blijkt bepalend voor de loopbaan van De Zeeuw. Zijn ouders kopen destijds grond, expliciet met het oog op zijn toekomst. 'Wel met de waarschuwing dat het absoluut niet makkelijk zou worden.'

Begin jaren negentig lijken landbouw en natuur nog vooral gescheiden werelden. 'Natuur werd gezien als iets wat de landbouw beperkte', licht De Zeeuw toe. Tijdens een stage op een biologisch gemengd bedrijf in de Achterhoek verandert zijn kijk hierop ingrijpend. 'Binnen twee weken wist ik: dit is wat ik wil. Hier werken landbouw en natuur samen.'

Wat De Zeeuw vooral raakte, was het optimisme van de boeren in die regio. 'Ze waren positief over de toekomst. Dat was ik minder gewend', zegt de Brabander. Terug op het bedrijf van zijn ouders schakelde De Zeeuw over op biologisch, en later biologisch-dynamisch. Niet uit romantiek, maar uit overtuiging. 'Ik wilde boer worden. En dit was een manier waarop dat perspectief bood.'

Een manier van denken

Biologische landbouw ziet hij niet als een optelsom van verboden. 'Het is een manier van denken. Het gaat om de vraag hoe landbouw zo kan worden ingericht dat deze ook op de lange termijn blijft functioneren. Die vraag vormt de rode draad in mijn werk.'

De zoektocht leidt tot grote ambities. De Zeeuw raakt betrokken bij een omvangrijk landgoedproject, waarin landbouw, natuurontwikkeling en zorg samenkomen. Jarenlang werkt hij aan plannen, vergunningen en financiering. En dan slaat de bankencrisis toe.

Het project valt stil en De Zeeuw gaat failliet. 'Het was alles of niets', zegt hij. 'Ik had mijn hele ziel in die grond zitten. De klap is enorm, maar achteraf overheerst geen bitterheid. Ik heb veel geleerd. Over het maken van plannen, over samenwerken en over mijzelf.'

Opnieuw beginnen in Uden

In Uden begint De Zeeuw opnieuw. Dit doet hij met BoerInNatuur. Kleiner, overzichtelijker en met een scherpe visie. Op 24 hectare bouwt hij aan een natuurinclusieve boerderij, waarin agroforestry, extensieve veehouderij en een voedselbos samenkomen. 'Agroforestry is voor mij een logische volgende stap. Het gaat om slim omgaan met zonlicht en natuurlijke processen', aldus de ondernemer.

De veehouderijtak op het gemengde bedrijf is bewust kleinschalig opgezet, ondergeschikt aan de plantaardige teelt. De Zeeuw melkt wat koeien, houdt melkschapen en combineert dit met houtige teelten. 'Het systeem moet kloppen en toekomst hebben. Experimenteren hoort er onlosmakelijk bij. We weten niet alles; daar moeten we eerlijk over zijn.'

BoerInNatuur wordt bij het ontwerp gesteund door het Fonds Natuurinclusieve Streekboerderijen. Dat fonds is opgezet door een Haagse familie die bewust wil investeren in een 'donkergroene' vorm van landbouw. De Zeeuw: 'Niet een bloemenrandje hier of daar, maar echt kijken naar hoe landbouw fundamenteel duurzamer kan.'

Bij het fonds is een brede groep partijen betrokken, variërend van financiële instellingen tot ketenpartners. 'Zij hebben meegeschreven aan de spelregels van ReGeNL en denken mee over de uitvoering', vertelt De Zeeuw. Voor hem is vooral de insteek belangrijk. 'Het fonds wil dat genoeg geld naar echte systeemverandering gaat. Dat sprak mij enorm aan.'

Starten op moeilijke gronden

Het fonds kiest er bewust voor om ook op moeilijke gronden te starten. 'Deze grond is arm. Het idee is: als het hier kan, kan het overal', aldus de Brabander. Tegelijkertijd is de ligging gunstig: dicht bij de stad, met afzetmogelijkheden in de regio. 'Die combinatie maakt het interessant.'

De Zeeuw ziet zijn bedrijf niet als proefboerderij, maar vooral als leeromgeving. 'Ik wil niet per se laten zien dat wij het perfect doen. BoerInNatuur is geen eindpunt, maar een tussenstation. We willen steeds meer zonlicht opvangen en steeds minder indirecte energie gebruiken', licht hij toe.

Hoewel de agrariër vaak als pionier wordt neergezet, voelt De Zeeuw zich nadrukkelijk onderdeel van de landbouw. Hij is al jarenlang lid van ZLTO en was in het verleden actief in het regiobestuur. 'Juist omdat ik vernieuwend bezig ben, vind ik het belangrijk om kennis te delen.'

Oordelen van buitenaf

De ondernemer wordt fel van makkelijke oordelen van buitenaf. 'Boeren denken ontzettend duurzaam; simpelweg omdat ze hun bedrijf willen doorgeven. Maar we moeten onze land- en tuinbouw wel klimaatneutraal maken. Als we echt verandering willen, hebben we geen paar voorbeeldbedrijven nodig, maar heel veel boeren die ieder op hun eigen manier stappen zetten.'

Voor boeren die overwegen om natuurinclusiever te werken, heeft De Zeeuw geen blauwdruk. Wel een houding. 'Begin klein. Zoek ecologische oplossingen boven technologische. En accepteer dat je niet alles zeker weet, maar begin er wel mee', aldus De Zeeuw.

Tegelijkertijd waarschuwt de agrariër voor idealisme zonder realisme. 'Je kunt geen voorbeeld zijn als je bedrijf zichzelf niet kan dragen.' Vernieuwen mag volgens hem nooit losstaan van ondernemerschap. 'Uiteindelijk moet je er gewoon een inkomen uit kunnen halen.'

De Zeeuw denkt niet in eindbeelden, maar in richting. 'Je hebt een stip op de horizon nodig, maar moet wel accepteren dat de weg ernaartoe verandert. Het vraagt om blijven leren, blijven kijken en soms ook bijsturen', vertelt De Zeeuw lachend. 'Als ik niet meer op deze manier zou kunnen boeren, dan zou ik stoppen. Dan past het niet meer.'