Rassenkeuze begint voor biologisch-dynamische teler bij de afzet

Op een winderige herfstdag rijdt Jan Peter Westers met de heftruck af en aan om grond te verplaatsen. De oprit bij de woning waar hij tot enkele maanden terug woonde, wordt opnieuw aangelegd. Hij heeft alle tijd voor dit soort klussen. Sinds hij en zijn vrouw recent de woning op het ruime erf in het buitengebied van Zeewolde verruilden voor een woning in het dorp, is hij er nog vrijwel elke dag te vinden. Voor een klusje zoals de oprit, maar ook voor hulp bij de dagelijkse agrarische werkzaamheden.

Zoon Martijn woont nu op de boerderij. Eind oktober is het rustig en dus hebben vader en zoon alle tijd voor het aanpakken van de oprit. De oogst is zo goed als achter de rug, alleen de wortels moeten nog uit de grond. Later deze week worden naar verwachting de eerste aardappelen afgeleverd.

Westers VOF bestaat uit Martijn Westers en zijn ouders. Er wordt geteeld op biologisch-dynamische wijze. Een biologisch-dynamische boer is altijd biologisch, maar door aanvullende normen op de Europese wetgeving voor biologische landbouw zet hij verdere stappen. Die verdieping zit onder andere in de hoeveelheid stikstof die per hectare mag worden toegediend en in het gebruik van vaste mest.

Tot 2020 werkte de familie biologisch. In die periode schakelden in de ogen van Martijn Westers relatief veel boeren om naar biologisch. Dat was voor hem en zijn ouders een duwtje in de rug om een stap verder te gaan. ‘Met biologisch-dynamisch kunnen wij ons meer onderscheiden in de markt’, verklaart hij die stap. ‘Zeker vanuit Duitsland is er veel vraag naar biologisch-dynamische producten.’ In Nederland is die markt veel kleiner, is zijn ervaring.

Waar het kan, worden de producten van Westers op de biologisch-dynamische markt afgezet. Maar die is er helaas niet voor alle gewassen. In dat geval vinden de producten hun afzet via de biologische markt. Dat maakt voor Westers dat hij de afzet wil hebben geregeld voor hij zijn rassenkeuze definitief invult. ‘Ik teel alleen rassen waar een goede afzet voor is. Dat is mijn strategie.’

Rassenkeuze

De ruimte om zelf rassen te kiezen, is redelijk beperkt. Zo teelt hij de conserven op contract; de afnemer bepaalt welke rassen hij verbouwt. Ook in de aardappelen heeft hij relatief weinig invloed op de rassenkeuze; ook hier is de afnemer de bepalende factor. En dat is soms even zoeken naar de juiste balans. ‘Agrico heeft een biologisch rassenpakket dat ze breed op de markt wil zetten, wij zoeken rassen die passen bij onze grond.’ Of die belangen weleens botsen? ‘Nee, dat valt mee, want uiteindelijk willen we allebei hetzelfde, namelijk een goede opbrengst.’

Zijn consumptieaardappelen gaan naar de bio-pool van Agrico en de uien zitten in een biologische pool bij TVA Organics. Dat betekent dat deze gewassen worden uitbetaald voor de (lagere) prijs van de biologische teelt, in plaats van als biologisch-dynamisch product. ‘Het is jammer dat het niet altijd lukt om alle producten als biologisch-dynamisch af te zetten’, vindt Westers. ‘Maar soms is het niet anders.’

Westers teelt de aardappelrassen Sevilla en Levante. ‘Beide zijn robuust tegen phytophthora. Levante zet makkelijk knollen, en dat is op onze zware grond een goede eigenschap. Dit ras gaat de supermarkt in, dus je wilt als teler en afnemer veel knollen in de maat.’ Eerder teelde hij vooral Agria, maar dat heeft als groot nadeel dat het vatbaar is voor phytophthora. ‘Sevilla lijkt veel op Agria.’

Voor de toekomst zou Westers graag zien dat er meer rassen komen die beter tegen hitte kunnen en een sterk wortelgestel hebben. ‘We hebben vaker een lange en hete zomer. Niet alle rassen kunnen daar nu even goed tegen. Sevilla kan wat dat betreft net iets meer hebben dan Levante, deze laatste hield het afgelopen jaar wat minder lang vol.’

Poolcommissie

De akkerbouwer zit sinds vorig jaar in de poolcommissie biologische aardappelen van Agrico. Deze commissie behartigt de belangen van de leden waar het gaat om de teeltovereenkomst en de bijbehorende voorwaarden. ‘Ik vind het interessant om te kunnen meedenken over de ontwikkelingen van de biologische teelt binnen de coöperatie.’

Bij de pompoenen heeft hij qua rassenkeuze eigenlijk maar één grote wens: een ras met een stevige steel en harde schil, waardoor het mechanisch kan worden geoogst. Tot circa vijf jaar geleden werden de pompoenen bij Westers handmatig geoogst. ‘Dan waren we drie dagen met twintig man aan het werk om de oogst binnen te krijgt.’ Nu zijn afnemer een oogstmachine heeft, wordt ook de oogst bij Westers machinaal gedaan. ‘Eén plus één is dan al gauw drie.’

Duidelijke visie

Voor uien kiest hij zelf het ras. Daar heeft de akkerbouwer een duidelijke visie over. ‘Het moet resistent zijn tegen valse meeldauw, hard zijn, een mooie kleur hebben en goed zijn te bewaren, zodat jaarrond Nederlandse biologische uien beschikbaar zijn voor de Nederlandse supermarkt.’

De uien en de pompoenen zou hij ook voor de vrije markt kunnen telen, maar dat risico vindt hij te groot. ‘De teeltkosten zijn hoger dan in de gangbare teelt, alleen al het zaaizaad is duurder. Je moet je afvragen of je voor je hele bedrijf zo’n groot risico wilt lopen als je vooraf niet weet of er een koper is.’

Pompoenen hebben als bijkomend nadeel dat het verkoopseizoen maar kort is. ‘Na 1 maart wil niemand meer pompoen, omdat de bewaarbaarheid erg beperkt is. Daardoor kun je ze maar in een korte periode afzetten. Daarom wil ik graag voor de teelt zekerheid hebben over mijn afzet.’

De peen is wat dat betreft dit jaar een uitzondering, hiervoor is hij nog wat zoekende qua afzet. ‘Wij teelden altijd industriepeen op contract, maar we vonden de prijzen te laag.’ De akkerbouwers zijn daarom dit jaar overgestapt op B-peen die wordt afgezet via een commissionair. ‘Hiervoor telen we een ras dat geschikt is voor consumptie met een fijnere maatsortering. Een ras dat ook nog eens sterk is tegen meeldauw zou interessant kunnen zijn voor ons.’

De percelen van Westers zijn eind oktober nog opvallend groen, dankzij de groenbemesters. Op het ene perceel staat een nog vrij jonge mix van haver en klaver, op de volgende kavel groeit een mengsel van onder meer tuinkers, haver, facelia en tillage radish. Hij loopt het perceel in en trekt van de laatste soort een plant uit de grond. Deze heeft al een flinke wortel. Daarin zit de kracht van tillage radish: door deze dikke wortel breekt deze groenbemester harde lagen in de grond, waardoor de ontwatering verbetert en de grond luchtig wordt.

De rotatie is erg belangrijk voor de keuze van de groenbemesters. ‘Op dit perceel stonden erwten’, zegt hij bij het perceel met het mengsel van meerdere soorten. ‘Dankzij een vroege oogst konden we hier eerder een groenbemester inzaaien.’ Volgend jaar wil hij op dit perceel uien telen. ‘Uien en pompoen komen laat van het land. Dan wil je een groenbemester die zich snel ontwikkelt.’

Thema Rassenkeuze
De Nieuwe Oogst van 11 november staat in het teken van het thema Rassenkeuze. Agrico kan met de nieuwbouw van Agrico Research kweektechnieken toepassen om sneller robuuste rassen te ontwikkelen. Verder in dit thema: waar moet je op letten in de rassenkeuze bij winteruien en zijn er ook rassen die bestand zijn tegen fusarium? Daarnaast een artikel over nieuwe kansen voor hybridetarwe. Tot slot vertelt akkerbouwer Martijn Westers hoe hij in zijn rassenkeuze rekening houdt met de afzetmarkt. Lees alle verhalen die in het weekblad Nieuwe Oogst zijn verschenen met het thema Rassenkeuze.

Wat is voor Westers de meerwaarde om biologisch-dynamisch te telen? ‘Ik ben niet een heel idealistische teler. Ik zie wel dat mijn bedrijf met biologisch-dynamische teelt onderscheidend is van de rest. Dat is interessant. Duitsland wil bijvoorbeeld de garantie hebben dat het biologisch-dynamische peen is, andere peen willen ze niet kopen. Daar kan ik dus aan leveren.’

Maar er is nog een aspect dat de biologisch-dynamische teelt voor Westers interessant maakt: de nadruk op de kringloop. In de biologisch-dynamische teelt is de samenwerking tussen een veehouder en een akkerbouwer een vereiste, zodat beide partijen een kringloop kunnen realiseren. ‘Die samenwerking vind ik heel mooi aan de biologisch-dynamische teelt, daar sta ik volledig achter. Het maakt de combinatie toekomstbestendig, zo’n gesloten kringloop.’

Bedrijfsgegevens
Martijn Westers (29) is biologisch-dynamisch akkerbouwer in het Flevolandse Zeewolde. Zijn bedrijf is 60 hectare groot. Martijn Westers en zijn ouders Jan Peter en Anita vormen samen Westers VOF. Het bouwplan bestaat uit consumptieaardappelen, zaaiuien, wortelen, spinazie, doperwten, pompoen, tarwe en bonen. Ze telen in een rotatie van 1 op 8. De teelten zijn verdeeld over gelijke blokken van 7,5 hectare, bestaand uit zware klei, voor 45 procent afslibbaar met 4 procent organische stof.