Melkgeitenhouderij klem tussen stijgende kosten en te lage prijs

Naast de kostprijs per liter melk zou het goed zijn wanneer melkgeitenhouders ook kijken naar het rendement op het vermogen dat in de onderneming is geïnvesteerd. ‘Zakelijk kun je kijken hoe je het meeste rendement maakt: met geiten of beleggen met weinig risico’, merkt Tonja Olislagers, lid van LTO-vakgroep Melkgeitenhouderij, op.

Aanleiding voor deze opmerking is de ontwikkeling van de melkgeitenprijs. Die vertoont in 2026 een licht stijgende lijn, maar is onvoldoende om alle kosten te dekken, inclusief privéuitgaven, rente en verplichte aflossingen.

De actuele prijs voor gangbare geitenmelk schommelt tussen de 76 euro tot ruim 83 euro per 100 kilo melk. In 2025 bedroeg de gemiddelde prijs voor geitenmelk inclusief nabetaling 74,15 euro per 100 kilo. Dit blijkt uit cijfers van Agrimatie van Wageningen Social and Economic Research.

‘In 2024 kwam onze bedrijfseconomische kostprijs volgens het Bedrijveninformatienet (BIN) al uit op bijna 79 cent. Een stijging van 22 cent ten opzichte van 2018. Dat is bijna 40 procent. Waar eindigt dit?’ vraagt Olislagers zich af. ‘Het vermogen van een geitenhouder zit doorgaans in het bedrijf en gemaakte winst vloeit in de regel ook terug in het bedrijf.’

De recente stijging van de melkprijs houdt kosten en opbrengsten hooguit in evenwicht, vervolgt Olislagers. Er is volgens haar vrijwel geen ruimte om bedrijven te ontwikkelen en extra kosten te maken, bijvoorbeeld voor duurder voer of investeringen die moeten worden gedaan in het kader van meer dierenwelzijn.

‘De productie per geit blijft ook al tien jaar hangen rond de 1.100 kilo.’ En de mestafzetkosten stegen in vier jaar tijd naar 3 cent per liter geitenmelk. Het zijn, zo schetst Olislagers, heel onzekere tijden voor de geitenhouderij. Ze noemt het Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO)-onderzoek, de provinciale geitenstop in negen van de twaalf provincies die de schaalvergroting en efficiëntieverbetering belemmert en de stikstofproblematiek.

Mogelijkheden voor melkgeitenhouders om te groeien zijn er niet. Volgens specialist bedrijfsstrategie en financieringen Jan Dortmans van Dortmans Bedrijfsontwikkeling ligt de sleutel voor een beter rendement in een efficiëntere bedrijfsvoering. ‘Elke euro moet productiever worden. Heb zicht op uw kostprijs in relatie tot de opbrengsten.’

Rendement per geit

Een 10 procent hogere voerefficiëntie betekent een plus van 38 euro per geit. Een stijging van 5 procent in kilo’s vet en eiwit levert al gauw 43,70 euro per geit op. En wie de kostprijs van een lam met 10 procent weet te drukken, houdt daaraan 35 euro per dier over.

Geitenhouders adviseert Dortmans een visie en strategie uit te stippelen voor de komende vijf jaar. ‘Weet wat je kostprijs is en manage het bedrijf op basis van cijfers en technische kengetallen.’ In de praktijk betekent dat laatste: werken aan onder andere levensproductie en duurzaamheid en de arbeidsefficiëntie verhogen.

‘Elke dag kleine verbeteringen leveren samen grote resultaten op’, geeft Dortmans aan. Want waar het om gaat, is dat er per diergroep voldoende voerwinst uit de stal komt, benadrukt hij.

Los daarvan houdt de volgende vraag Olislagers en haar collega-melkgeitenhouders bezig: waarom vertalen de rooskleurige verhalen over een willige internationale markt voor geitenzuivel zich niet in een hogere melkprijs? De leden van de Nederlandse Geiten Zuivel Organisatie zamelden vorig jaar 476,03 miljoen kilo melk in van de 386 bedrijven die zijn aangesloten bij ketenkwaliteitssysteem KwaliGeit.

Nederland telt, naast veel zelfzuivelaars, twaalf bedrijven die geitenzuivel verwerken. Van hen is Ausnutria met 180 tot 190 miljoen kilo melk de grootste. Andere grote verwerkers zijn Amalthea (dochter van Ausnutria), Emmi Bettine, Kaasmakerij Henri Willig, Rouveen Kaasspecialiteiten en de Nederlandse Geitenhouders Coöperatie.

Europa grootste afzetmarkt

Ongeveer 80 procent van de Nederlandse geitenmelk wordt omgezet in (half)harde of verse geitenkaas. Het overgrote deel van de hier geproduceerde geitenzuivel wordt binnen Europa afgezet. Duitsland is veruit de grootste afnemer, gevolgd door België, Frankrijk, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk.

Nederland heeft een goed functionerende keten, met efficiënt transport en relatief grote verwerkingslocaties. En toch lukt het onvoldoende om een concurrerende melkprijs uit te betalen. Franse collega’s ontvangen bijvoorbeeld gemiddeld 18 cent per liter melk meer, terwijl het verschil in kostprijs kleiner is.

Een rondje bellen levert het beeld op dat de markt aantrekt – de stemming is positief – maar dat het herstel ongelijk is verdeeld over de verschillende productgroepen. De verwerkingskosten en consumentenprijs vormen belangrijke beperkingen voor verdere verhogingen van de melkprijs.

Goedkopere melk

Ter illustratie haalt zuivelbedrijf Ausnutria Spanje aan. De prijzen voor geitenzuivel waren in dat land zo hoog opgelopen dat consumenten kozen voor goedkopere alternatieven zoals koemelk.

Olislagers kijkt er niet van op dat de verwerkingskosten stijgen. Op het geitenbedrijf is dat niet anders. Maar over de verdeling van de kosten in de keten moeten de ketenpartners met elkaar in gesprek, vindt het vakgroeplid.

‘Als sector moeten we samen naar de kostprijs gaan kijken. Verwerkers kunnen de kostenstijging niet eenzijdig bij de geitenhouder neerleggen. Daarnaast kan de consumentenprijs niet eenzijdig worden verhoogd. De afzet moet er wel blijven’, besluit Olislagers.

Melkprijsvergelijking
De geitensector werkt aan een melkprijsvergelijking waarin zowel alle kosten als alle uitbetalingen worden meegenomen. Tonja Olislagers van LTO-vakgroep Melkgeitenhouderij laat weten dat zes verwerkers van geitenzuivel al in de vergelijking zitten. Met drie verwerkers – Melkweg, GoatValley en Klaver Kaas – lopen nog gesprekken. ‘Het is het mooist als je alle verwerkers met elkaar kunt vergelijken. Dit wordt op korte termijn gerealiseerd.’