Van Essen: ‘We vragen veel van boeren, daarom is er ondersteuning’

In een later stadium volgen bedrijfsspecifieke emissienormen voor ammoniak en broeikasgassen, te behalen via doelsturing. Verder volgt een landelijke grondgebondenheidsnorm. Volgend jaar komt er nog een wetsvoorstel voor het uitbreiden van het stelsel van dierrechten en het afromen daarvan bij overdracht.

Met de nieuwe stikstofaanpak schrapt het kabinet de huidige wettelijke stikstofdoelen op basis van de kritische depositiewaarde. Dat was een belangrijke wens van boerenorganisaties. Landbouwminister Jaimi van Essen heeft de taak de uitwerking om te zetten in wetten en beleid en dat vervolgens door de Kamer te loodsen.

In een toelichting aan de pers op de dag van de presentatie zette Van Essen uiteen hoe het traject verloopt. ‘We leggen hiermee de route vast. Daarmee doen we wat nodig is om weer vergunningen te verlenen. Van boeren vragen we veel. Maar dat we doen we met realisme en beleid dat aansluit op de praktijk. Omdat we veel vragen is er ook extra nadruk op het ondersteuningspakket gelegd.’ Met dat laatste doelt Van Essen op een Kamerbrief waarin maatregelen staan om boeren te helpen bij de omslag naar de vastgestelde richting en het behalen van de emissiedoelen. Het gaat bijvoorbeeld om subsidieregelingen en fiscale regelingen voor aantrekkelijke investeringen.

Hoe gaat de stikstofaanpak nu verder?

‘Dit is niet het eindstation, maar de komende tijd komen we met meer wetgeving, meer ondersteuning en meer uitwerking van de plannen. Dat doen we om voor boer, natuur en bouw te zorgen dat dit land van het slot afkomt. Deze Kamerbrief is een heel belangrijke stap: het vastleggen van alles wat we op 26 juni hebben uitgezet in een wet en programma om woningen te bouwen, boeren nieuwe stallen en bedrijfsontwikkeling te bieden en de natuur te herstellen.’

Blijft het juridisch advies van de landsadvocaat met deze uitwerking positief?

‘Dit is altijd een hoeksteen voor ons geweest. Met duidelijke juridische regels in de zonering en ruimte voor het gebiedsproces vervullen we nog steeds wat is gevraagd.’

Provincies krijgen de mogelijkheid om in de zonering rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden maatwerk toe te passen, zo staat in de plannen. De gebiedsplannen moeten in september 2028 worden opgeleverd en voldoen aan de gestelde emissiedoelen. Zo niet, dan gaan daar de strenge landelijke regels gelden die het kabinet in voorbereiding heeft.

Stapt u nu af van het zoneringsbeleid met 1.000 of 500 meter voor de meest kwetsbare natuur?

‘Zeker niet. De zonering is echt de motor van onze aanpak en om vergunningverlening weer overeind te krijgen. We komen met duidelijke normen voor zonering, maar we geven het gebied ook de ruimte om met een eigen aanpak te komen binnen de regels van onze Kamerbrief. Uiteindelijk moet die aanpak er wel voor zorgen dat we de doelen halen.‘

LTO Nederland en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) hebben uitvoerig overleg gehad met kabinetsdelegaties over verbeterpunten in het plan. Ondanks dat een aantal van die punten is overgenomen in de beleidsvoorstellen, blijven de landbouworganisaties kritisch. 'Er ligt een herzien stikstofpakket dat op belangrijke onderdelen minder slecht is dan de hoofdlijnenbrief van 26 juni, maar nog lang niet goed genoeg is’, zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Dat vindt ook NAJK-voorzitter Gerben Boom: 'Het blijft een keihard pakket met grote impact op jonge boeren.'

Hoe kijkt u naar de reacties van LTO en NAJK?

‘Laat ik vooropstellen dat we nooit om instemming hebben gevraagd van LTO en NAJK. Dit is een aanpak van het kabinet. We onderhandelen niet, maar we willen voorstellen van deze partijen verwerken waar dat kan. Ik denk niet dat ze nu de polonaise lopen, maar ze zien dat praten loont, terwijl we de doelen wel halen.’

Welke verbeterpunten zijn doorgevoerd na gesprekken met NAJK en LTO?

‘We hebben de invoeringsdatum van de rekenkundige ondergrens vervroegd naar 1 juli. Dat is belangrijk voor boeren en woningbouwprojecten, zodat ze dan verder kunnen. Dat kan omdat we zoneringsregels in deze brief hebben gezet. Ook hebben we de GVE-norm van gemiddeld 1,5 in de zone op gebiedsniveau gezet, zodat boeren kunnen samenwerken aan een oplossing. Als dat niet voldoet, borgen we het alsnog op ondernemersniveau. Daarnaast werken we in ondersteuningsbrieven concrete data en subsidies uit voor stalmaatregelen, extensivering en een ophoging en verdubbeling van de subsidieregelingen MIA/VAMIL, op verzoek van de NAJK.’

Het minderheidskabinet zal steun van een aantal oppositiepartijen nodig hebben om de wetsvoorstellen die bij de plannen horen door de Tweede Kamer te krijgen. PRO sprak eerder steun uit voor de contouren van het stikstofbeleid die Van Essen schetste. Maar de partij verbond daar wel de voorwaarde aan dat de plannen in de nadere uitwerking niet zouden worden afgezwakt.

Ondanks druk vanuit de boerensector is dat niet gebeurd, stelt PRO-Kamerlid Laura Bromet nu vast. 'Het is deze minister menens met natuurherstel en de verduurzaming van de landbouw’, concludeert ze na het lezen van de Kamerbrief. ‘De ingrijpende plannen heeft hij overeind gehouden. Goed werk.'

Heeft u de garantie dat PRO uw plan steunt?

‘Garanties krijg je bij de MediaMarkt. Maar ik heb vertrouwen. Deze wijzigingen zijn geen afzwakkingen. Ik heb de afgelopen weken met veel partijen gesproken – Bouwend Nederland, VNO-NCW, bioboeren, Natuur & Milieu, Natuurmonumenten en ook met PRO – en hen meegenomen in de stappen die we gaan zetten. De balans tussen verduurzaming voor boeren en vooruitgang voor Nederland hebben we in de gesprekken weten te behouden.‘

U zoekt voor de plannen naar zo breed mogelijke steun in de Tweede Kamer. Krijgt u die?

‘Eerst is het belangrijk dat de politieke meerderheid die we hebben behouden blijft, maar tegelijkertijd blijven we kijken naar andere partijen. Ik heb afgelopen week nog contact gehad met Pieter Grinwis van ChristenUnie en ben van plan dat de komende dagen ook met andere Kamerleden te doen. Een minderheidskabinet moet daar altijd naar streven.’

Volg de ontwikkelingen rond de stikstofmaatregelen op onze themapagina

BBB ging een coalitie aan met JA21 en SGP. De partijen boden aan het belastingplan te steunen op voorwaarde dat onder meer de stikstofplannen worden aangepast. Het kabinet ging hier niet op in. BBB gaf als een van de weinige partijen een kritische reactie op de stikstofplannen. De partij noemt de doelen voor boeren onhaalbaar en betwijfelt of de vergunningverlening op gang komt.

Is de route met steun van rechtse oppositiepartijen nu afgesloten?

‘Ik denk dat een partij als JA21 heel goed kan leven met wat er ligt op het gebied van grondgebondenheid, zonering en provinciale mogelijkheden. Voor BBB is dat anders, want die zat er scherper in.’

Wetgevingsoverleg Tweede Kamer
De Tweede Kamer voert op maandag 16 november een wetgevingsoverleg over het Fonds voor stikstof, landbouw en natuur. Dit is het nieuwe financiële instrument waarmee het kabinet de stikstofaanpak voor de komende jaren wil betalen. Het kabinet stelt tot en met 2035 in totaal 20 miljard euro beschikbaar voor de stikstofplannen.
Dat geld wordt stapsgewijs toegevoegd aan de begroting van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Het is dus niet één aparte pot waarin vanaf het begin 20 miljard euro klaarstaat. Voor 2027 is circa 1,5 miljard euro uit het maatregelenpakket opgenomen in de begroting. Ook andere onderdelen uit de plannen worden in een later stadium behandeld in de Tweede Kamer.