‘Overheidsbeleid doet ertoe’

Een mooie en politiek correcte boodschap. Toch ontbreekt er naar mijn idee iets wezenlijks: hoeveel boeren kunnen in de toekomst daadwerkelijk nog een goed inkomen verdienen met hun passie en vakmanschap: het produceren van gezond en veilig voedsel?

Een ander bericht domineert vandaag het nieuws. De Nationale ombudsman concludeert dat boeren de afgelopen tien jaar niet op de overheid hebben kunnen vertrouwen. Erger nog: boeren hebben daaronder geleden, voelden zich niet gehoord en zagen dat hun boerenverstand te vaak werd genegeerd. Dat dit grote gevolgen heeft gehad en nog steeds heeft voor boeren en hun families, behoeft geen uitleg. Maar de vraag hoe het zover heeft kunnen komen, verdient minstens zoveel aandacht. Boeren en vissers zijn immers de producenten van ons voedsel. Zij voorzien in een van onze eerste levensbehoeften. Dat verdient waardering, respect en bovenal een overheid die naast hen staat.

Het lijkt erop dat zich bij de overheid een patroon heeft ontwikkeld. De stikstofcrisis, waarbij boeren nadrukkelijk als veroorzakers van het probleem zijn aangewezen, vertoont opvallende overeenkomsten met de toeslagenaffaire en de aanpak van de aardbevingsschade in Noord-Nederland als gevolg van de gaswinning. Drie langdurige dossiers, met grote aantallen slachtoffers en problemen die tot op de dag van vandaag onvoldoende zijn opgelost. Wat daarbij opvalt, is dat het aan goede bedoelingen niet lijkt te ontbreken. Nieuwe bewindslieden treden aan met de ambitie om de bestaande problemen op te lossen. Er worden extra ambtenaren aangesteld, wetenschappers geraadpleegd, rapporten geschreven en talloze overleggen gevoerd. Maar opvallend genoeg staan juist de mensen die de gevolgen van het beleid dagelijks ondervinden, vaak buitenspel. Er wordt over hen gesproken, maar onvoldoende met hen.

Een bijkomend effect van al die tussentijdse aanpassingen en verbeteringen in de regelgeving is dat de kosten voor producenten steeds verder oplopen. Die rekening blijft niet beperkt tot de agrarische sector, maar werkt door in de hele maatschappij. De kloof tussen rijk en arm wordt groter. Het aantal geregistreerde dak- en thuislozen neemt toe, evenals het aantal mensen dat een beroep moet doen op de voedselbank. Natuurlijk zijn deze ontwikkelingen niet uitsluitend aan het overheidsbeleid toe te schrijven, maar ze laten wel zien dat beleid altijd maatschappelijke gevolgen heeft.

Terwijl ik deze column schrijf, wordt opnieuw duidelijk hoe groot de kloof kan zijn tussen politieke beloften en de werkelijkheid. Wageningen University & Research publiceert een rapport over de stikstofplannen van het kabinet. De onderzoekers verwachten dat de plannen leiden tot een forse afname van het aantal veehouderijen. Ondanks de inzet van het stikstoffonds zal een aanzienlijk deel van de bedrijven het volgens hen niet redden. Dat staat toch behoorlijk haaks op de belofte van de minister dat boeren ook in de toekomst een goed inkomen kunnen verdienen.

Het wordt tijd dat het kabinet de adviezen van de Nationale ombudsman serieus neemt. Niet nog meer beleid, regels, rapporten en overlegtafels, maar vooral een andere manier van besturen. Een overheid die luistert, vertrouwen geeft en de praktijk serieus neemt. Want goed beleid begint niet achter een bureau in Den Haag, maar bij de mensen die er dagelijks mee moeten werken. Het wordt tijd dat het boerenverstand weer een volwaardige plaats krijgt in het overheidsbeleid. Overheidsbeleid doet ertoe. Juist daarom moet de overheid zich realiseren wat haar beleid in de praktijk aanricht.