‘Als alle stikstofmaatregelen zijn uitgevoerd, is het voor ons ook echt klaar’

Het programma Toekomstgericht Landelijk Gebied Drenthe (TLGD) werd afgelopen zomer definitief vastgesteld. Dat ging niet zonder slag of stoot, zag onafhankelijk landbouwgedeputeerde Henk Emmens.

‘Maar enige weerstand had ik ook wel verwacht. We vragen 30 procent generieke ammoniakreductie, dat heeft effect op iedere veehouder in Drenthe’, stelt de gedeputeerde. ‘Overigens bevatten de ingediende zienswijzen behalve kritiek ook opbouwende suggesties waarmee we het plan op onderdelen hebben aangepast. Ik ben blij dat het zo leeft.’

Moet elke veehouder 30 procent reduceren, ook zij die de afgelopen jaren al veel hebben gedaan aan hun ammoniakuitstoot?

‘2019 is ons referentiejaar om emissies in kaart te brengen. Daaraan hebben we een norm gekoppeld. Dat werkt als een energielabel: het maakt niet uit wanneer je eraan voldoet, als je er maar aan voldoet. Bij de een kan het met ander voer al klaar zijn, bij de ander is wat meer nodig.’

‘Binnen het programma Duurzaam Boeren Drenthe, waar de helft van de melkveehouders aan meedoet, zit een enkeling al op de norm. Een aantal zit er dichtbij en het merendeel kan er via management- of innovatiemaatregelen komen.’

Lees ook: ‘Nog veel open eindjes in Toekomstgericht Landelijk Gebied Drenthe’

Dus u heeft in beeld hoe ver individuele ondernemers zijn?

‘Niet op individueel niveau, daar zijn ook heldere afspraken over. Maar uit de resultaten van de studiegroepen blijkt dat ondernemers zelf goed kunnen uitrekenen waar ze staan en ook kunnen sturen op de doelen. Het beeld is dat het een wat strenge norm is, maar wel door de sector als haalbaar wordt gezien.’

Is al bekend hoeveel geld beschikbaar is om bedrijven te helpen?

‘Het toegezegde bedrag van het Rijk is er nog niet helemaal. Er is al geld voor een bedrijfsbeëindigingsregeling voor boeren die vrijwillig willen stoppen. De ammoniakwinst die vrijkomt, kunnen we hergebruiken. We hebben ook budgetten voor aankopen van grond voor natuur en ruilingen.’

‘Volgend voorjaar stellen we weer subsidies voor 'laaghangend fruit' open voor kleine maatregelen uit de eerder ontvangen 270 miljoen euro. Voor gebiedsprocessen verwachten we volgend jaar aanvullend budget. We kunnen in ieder geval starten.’

Hoe verlopen gesprekken tussen provincie en het Rijk?

‘Die gesprekken verlopen redelijk positief. Ons aanbod aan de minister is helder: Laat ons ons eigen plan uitvoeren. Als het ministerie de rekenkundige ondergrens formaliseert en de fosfaatrechten borgt, doen wij de rest.’

‘Onze wettelijke opgave is 43 procent ammoniakreductie voor Drenthe. Met onze aanpak van 30 procent generiek en 30 procent extra rondom natuurgebieden gaan we dat halen via een gebiedsgerichte aanpak.’

Dus geen Haagse ‘kop’ bovenop die aanpak?

‘Nee, dat kan niet. Er mogen geen provinciale koppen op landelijk beleid of Haagse koppen op Europees beleid komen. Zolang wij de wet uitvoeren en aan de ammoniakreductie- en natuurherstelvoorwaarden voldoen, laten zij ons dat op onze eigen manier doen.’

Krijgen ondernemers straks allemaal een begeleider bij het kiezen van een richting?

‘Voor de generieke opgave kan de boer zelfstandig of via studiegroepen uit de voeten. Bij zwaardere opgaven dicht bij natuurgebieden zetten we onder meer externe procesbegeleiders in, vanwege de vertrouwensrelatie. Zij voeren vertrouwelijke gesprekken om op te halen wat men wil: doorontwikkelen, verplaatsen of stoppen. In gebieden als Noordwest-Drenthe, Bargerveen en Veenhuizen lopen zulke trajecten al.’

Vraagt de provincie aan de gebieden om zelf met een aanbod te komen?

‘Ja, dat werkt van twee kanten. Wij geven doelen en 'hotspots' aan, en vragen het gebied daarmee aan de slag te gaan. Dat is geven en nemen tussen boeren, provincie, waterschap en gemeente. Wij zetten uren, menskracht en provinciale gronden en instrumenten in om dit mogelijk te maken.’

Hoe wordt die 30 procent generieke reductie geborgd richting de einddatum?

‘In 2030 hebben we een tussenmoment. Een onafhankelijke partij zoals de WUR zal op basis van Kringloopwijzers en fosfaatrechten analyseren hoe we er op provinciaal niveau voor staan. Lopen we achter, dan sturen we bij. Liggen we op koers, dan gaan we door naar 2035.’

‘Haalt een bedrijf het in 2035 niet, dan volgt de normale handhaving: eerst een gesprek en hersteltermijn, daarna pas aanschrijven of een dwangsom.’

Is het spannend om af te wachten hoe boeren dit oppakken?

‘Boeren passen zich altijd aan, maar soms duurt dat een generatie. Voorop staat dat er perspectief is. Men wil nu vaak vandaag beleid en morgen resultaat, maar wij nemen er tien jaar de tijd voor, tot 2035. We stappen over van middelvoorschriften naar doelvoorschriften. Boeren krijgen de ruimte om het op te lossen met management, voer, innovatie of nieuwe stalsystemen.’

Is Drenthe een van de provincies die voorloopt met deze aanpak?

‘Ja, met deze aanpak lopen we wat mij betreft inderdaad voorop. Drenthe heeft relatief weinig dieren per hectare en een cruciale plattelandseconomie. Onze norm, kilogram ammoniak per fosfaatrecht, is bovendien ontstaan uit rechtstreekse gesprekken met Drentse landbouwpartners.’

Zijn er gebieden die voorrang krijgen bij de uitvoering?

‘Natura 2000-gebieden zijn de bottleneck. Rond elk gebied geldt een extra zone van 25 kilometer. Los je het stikstofprobleem voor een natuurgebied op, dan vervalt die zone. Aan de oostkant (Bargerveen en Drouwen) zijn de natuurgebieden dunner gezaaid. Als we die oplossen, spelen we in één klap een heel gebied vrij voor vergunningverlening. Aan de westkant raak je Friesland en Groningen, wat het complexer maakt.’

In het TLGD staat dat in 2027 weer ruimte ontstaat voor vergunningverlening. Hoe realistisch is dat?

‘Mijn streven is om er nog strakker op te zitten en sneller met bewijs te komen dat ons systeem werkt. Hoe sneller we die bewijslast per gebied hebben geborgd via beheerplannen, hoe sneller we vergunningen kunnen verlenen. Ik ben op dit dossier erg ongeduldig.’

Met de eerst vrijgekomen stikstofruimte wilt u PAS-melders helpen. Hoeveel en op welke termijn?

‘We hebben nog zo’n honderd PAS-melders in Drenthe. Als het Rijk de rekenkundige ondergrens formaliseert, kunnen we ruim de helft in één klap legaliseren en hebben ze geen natuurvergunning nodig. Voor de rest is maatwerk nodig.’

‘Deze ondernemers zitten al zeven jaar in onzekerheid en krijgen bijvoorbeeld geen bankfinanciering. Dat is onrechtvaardig, dus wij nemen samen met het Rijk onze verantwoordelijkheid.’

Volg de berichtgeving over de PAS-melders op onze overzichtspagina

Hoe belangrijk is het ophogen van de rekenkundige ondergrens?

‘Daar drukken we hard op. In 1995 lag de norm op 30 mol per hectare, nu op 0,005 mol. Als het Rijk de ondergrens op bijvoorbeeld 0,5 mol vaststelt, helpt dat PAS-melders direct en trekt het vergunningen voor woningbouw en MKB van het slot. We hebben dit recent nog bepleit bij de minister.’

Wat als boeren straks hun doelen halen, maar de natuur onvoldoende herstelt?

‘Ons standpunt is: als alle afgesproken maatregelen zijn uitgevoerd, is het klaar. De rechter eist wettelijk ook niet dat de natuur direct is hersteld, maar wel dat er een geborgd plan ligt dat aannemelijk maakt dat de natuur op termijn herstelt. Fysiek natuurherstel zoals hoogveen duurt honderden jaren. Zodra maatregelen zijn getroffen en de ammoniakdaling is geborgd, laten we de natuur herstellen.’

Wat verwacht u van andere sectoren zoals de industrie?

‘Industrie en transport moeten hun stikstofemissies wettelijk ook halveren via rijksprogramma's. Ik ben blij dat ik alleen verantwoordelijk ben voor de landbouw. Wel kijken we via maatwerk of we knelpunten vlak bij natuurgebieden in overleg kunnen aanpakken.’

Wat wordt het moeilijkste besluit en hoe ziet uw eigen toekomst eruit?

‘Het moeilijkste besluit wordt de verankering van het beleid in regels in onze Omgevingsverordening (POV), te beginnen met de 30 procent emissiereductie voor de melkveehouderij in februari. Het TLGD-programma en de looptijd staan vast voor de uitvoering.’

‘Mijn mandaat als onafhankelijk gedeputeerde loopt tot er na de verkiezingen een nieuw college is. Als na de verkiezingen een nieuw college mij de ruimte biedt om als gedeputeerde de uitvoering van dit complexe dossier verder te begeleiden, doe ik dat met veel passie.’

Het was een opmerking die het nodige stof deed opwaaien: de mededeling van Henk Emmens dat provincies samen met enkele Duitse deelstaten ervoor lobbyen om de eerder al verlaagde beschermde status van de wolf nog verder omlaag te krijgen.

Volgens de gedeputeerde is dit nodig, omdat de impact van de wolf op de leefbaarheid escaleert. ‘Van bezorgdheid gaat het via angst naar een gevoel van dreiging. Dorpsbewoners durven hun kinderen niet meer buiten te laten spelen of naar school te laten fietsen en ze durven 's avonds de hond niet meer uit te laten.’

Recent bleek daarnaast ook dat in Drenthe steeds vaker runderen het slachtoffer worden van wolven. In 2022 werden 7 aanvallen genoteerd, in 2025 waren dat er 34 en dit jaar zijn dat er al 60. Volgens Emmens is het belangrijk dat er meer mogelijkheden komen om in te grijpen wanneer wolven voor problemen zorgen.

De algemene maatregel van bestuur die net is aangepast door de staatssecretaris is dan ook welkom. Maar in de praktijk blijkt ingrijpen bij problemen complex. Daarvoor is niet alleen de beschermde status van belang.

Lees ook: Grote verdeeldheid over zachte of harde lijn in aanpak wolf

Uiteindelijk is een gunstige staat van instandhouding van wolven bepalend voor de ruimte die er is binnen de regels voor beheer. ‘Voor inwoners telt uiteindelijk niet welke juridische term we gebruiken, maar of we kunnen handelen als er problemen ontstaan. Daarvoor moeten we zorgen dat voor wolven een gunstige staat van instandhouding wordt vastgesteld. Dat is geen doel op papier, maar een belangrijke stap om te komen tot verantwoord en uitvoerbaar beheer.’

Drenthe wil daarom samen met het Rijk, provincies en buurlanden gezamenlijk werken aan duidelijkheid over wat nodig is om tot een gunstige staat van instandhouding van wolven te komen en welke mogelijkheden voor beheer daarbij horen. Dat vraagt ook internationale afstemming, omdat wolven zich niet aan provincie- of landsgrenzen houden.

Over Henk Emmens
De Drentse Henk Emmens (1968), die is opgegroeid op een akkerbouwbedrijf in het Drentse Zeijen, studeerde van 1986 tot 1990 agrarische milieukunde aan het Van Hall Instituut in Groningen. Aansluitend studeerde hij van 1990 tot 1993 agronomie aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Daarmee heeft hij zowel een agrarische als een milieukundige achtergrond.

In de periode daarna was Emmens onder meer projectmedewerker bij de Regionale Inspectie Milieuhygiëne in Noord-Nederland, milieu-inspecteur bij de gemeente Havelte, adviseur bodemonderzoek en consultant bij een glastuinbouwadviesbureau. Later werkte hij bij de provincie Groningen als programmaleider landelijk gebied.
Van 2008 tot 2021 was Emmens plaatsvervangend directeur en manager subsidies bij het Samenwerkingsverband Noord-Nederland.

Na een korte periode als gemeenteraadslid voor de VVD rond de eeuwwisseling keerde Emmens in 2023 terug in de politiek. Dit keer als lijsttrekker van BBB bij de waterschapsverkiezingen voor waterschap Noorderzijlvest. Hij werd er kortstondig fractievoorzitter.

In juli 2023 trad Emmens aan als gedeputeerde van Groningen, met onder meer landbouw, natuur, economie en de transitie van het landelijk gebied in zijn portefeuille. Na de val van het Groningse college besloot hij bij de vorming van een nieuw college zelf niet terug te keren als bestuurder.

In februari 2026 werd hij gedeputeerde in Drenthe, waar hij onder meer verantwoordelijk werd voor landbouw en stikstof. In augustus 2026 zegde hij zijn BBB-lidmaatschap op, nadat de partij zich tegen zijn stikstofkoers had gekeerd. Sindsdien maakt hij als partijloos gedeputeerde deel uit van het Drentse college van Gedeputeerde Staten.